पञ्चारामाः
आन्ध्रप्रदेशस्य पञ्च महाशिवक्षेत्राणि
आन्ध्रप्रदेशे स्थितानि पञ्चारामाणि तानि पञ्च महाशिवक्षेत्राणि सन्ति यत्र तारकासुरवधकाले तद्गलस्थितस्य प्राणलिङ्गस्य पञ्च खण्डाः पतिताः। इन्द्रेण, सूर्येण, चन्द्रेण, विष्णूना, कुमारेण च प्रतिष्ठितानि एतानि लिङ्गानि कार्तिके मासि दर्शनेन सद्यः कैवल्यप्रदानि भवन्ति।
सद्यः साधनादर्शिका
- •किमेतत्: आन्ध्रप्रदेशे स्थितानि पञ्च महाशिवक्षेत्राणि (अमरारामः, द्राक्षारामः, सोमारामः, क्षीरारामः, कुमारारामश्च) यत्र स्वामिकार्तिकेयेन तारकासुरस्य संहारकाले तद्गलस्थितानि महाप्रणवलिङ्गशकलानि पतितानि।
- •फलश्रुतिः: पञ्चारामलिङ्गानां दर्शनेन पूजनेन च जन्मान्तरपापक्षयः, ग्रहपीडानिवारणं, सायुज्यमुक्तिश्च भवति।
- •कदा दर्शनीयम्: पुण्यतमे कार्तिकमासे (विशेषतः सोमवासरेषु), क्षीराब्धिद्वादश्यां, महाशिवरात्रौ च।
- •कुत्र: आन्ध्रप्रदेशस्य कृष्णा-गोदावरीतीरेषु गुन्टूरु-काकिनाड-पश्चिमगोदावरीजनपदेषु।
- •पूजाविधिः: कार्तिकमासे एकस्मिन्नेव दिने पञ्चारामयात्रां समापयेत्। तीर्थेषु स्नात्वा धौतवस्त्रं धृत्वा बिल्वपत्रैः क्षीराभिषेकेन च ॐ नमः शिवाय इति जपन् पूजयेत्।
पौराणिकपृष्ठभूमिः
स्कन्दपुराणानुसारं तारकासुरः भगवतो महेश्वरात् आत्मलिङ्गं लब्ध्वा कण्ठे अधारयत्। तस्य लिङ्गस्य प्रभावेण स सर्वथा अवध्यः अभवत्। यदा भगवता षण्मुखेन (कुमारेण) सह तस्य महासङ्ग्रामः अभवत्, तदा विष्णुवचनानुसारं कुमारेण आग्नेयास्त्रेण तस्य कण्ठस्थं लिङ्गं पञ्चधा विदारितम्। तानि शकलानि भूमौ पुनः मा मिलन्तु इति हेतोः इन्द्रेण, सूर्येण, चन्द्रेण, विष्णुना, कुमारेण च तानि सद्यः प्रतिष्ठापितानि। तान्येव पञ्च स्थानानि पञ्चारामाः इति प्रसिद्धाः सन्ति।
पञ्चारामक्षेत्राणां विवरणम्
पावनस्तोत्रम्
अमरेषु तथामरेश्वरं प्रथमे भीमरमेश्वरं ततः ।
सोमेश्वरं तृतीयं तु क्षीरारामेश्वरं परम् ॥
पञ्चमं तु कुमारेशं पञ्चारामान् स्मराम्यहम् ।
सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते ॥
ज्ञातव्य-विशेषः
The Shiva Lingam at Draksharama stands an astonishing 14 feet tall and spans two floors of the temple; the daily Abhishekam is performed by priests ascending to the upper level (second tier).
At Somarama, the presiding Shiva Lingam is believed to change colour with the lunar month, appearing whiter near Purnima and darker near Amavasya.
Draksharama is doubly sacred, being both a Pancha Arama Kshetra and a revered Shakti Peetha, where Goddess Manikyamba is worshipped.
Devotees of Andhra Pradesh often plan the Pancha Arama Yatra during the sacred month of Kartika, especially on its Mondays.
Shiva
हिन्दूधर्मःतः अधिकम्
सम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता