දීපි ජාතකය

ජේතවනාරාමයේදී ස්ථවිර මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේ එක් අවස්ථාවක, එළු ගොවියන් විසින් පසුපස තබන ලද එළුදෙනක් කඳු වැටේ ඇතුළු වන දොරටුව අසල දිවියෙකු වාඩි වී සිටින ආකාරය දුටුවේය. එම දිවියා ඇගේ එකම පිට වීමේ මාර්ගය අවහිර කර සිටියේය. භීතියෙන් ගල්ගැසී සිටීමට වඩා, එළුදෙන තම අං පහත් කර, මවිතයට පත් වූ දිවියා දෙසට කෙලින්ම දිව ගොස්, ඔහු පසුකර ආරක්ෂිතව තම රංචුව වෙත දිව ගියාය. මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේ එළුදෙනගේ නුවණැති නිර්භීත ක්‍රියාව ප්‍රකට ප්‍රීතියෙන් බුදුරජාණන්වහන්සේට දැනුම් දුන්හ. එහෙත් බුදුරජාණන්වහන්සේ පිළිතුරු දුන්නේ, එම දොරටුව ළඟ එම දිවියා සහ එම එළුදෙන හමුවූයේ මෙය පළමු වතාව නොවන බවයි. දුර අතීත භවයක, එකම හමුවීම ඉතා වෙනස් ලෙස අවසන් වී ඇත: එහිදී දිව යාම වෙනුවට ආයාචනය, ගැලවීම වෙනුවට මරණය විය. මෙම වෙනස පැහැදිලි කිරීම සඳහා, ඔහු එහි පෙර සිදු වූ දේ පවසා සිටියේය.

බොහෝ කලකට පෙර, බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ හිමාලයේ බෑවුම්වලින් බැස ආ අතර, වැට බැඳි කඳු පිටියක් තුළ පත්‍ර කුටියක් ඉදිකර වාසය කළහ. ප්‍රදේශයේ එළු ගොවියෝ එම වැට බැඳි භූමිය රාත්‍රියේ තම සත්වයන් තැබීමට භාවිත කළ අතර, සෑම උදෑසනම ඔවුන් ඒවා පිටතට ගෙන ගියහ. එක් සන්ධ්‍යාවක, නොසැලකිලිමත් පසුපසින් ආ එක් එළුදෙනක් රංචුව ගෙදර දෙසට ගමන් කරන විට පසුපස රැඳුණාය. ඇය දොරටුවට පැමිණෙන විට, අනෙක් සියලු එළුවෝ දැනටමත් ගමන් කර අවසන් වී සිටියහ.

දිවියෙකු මෙම ප්‍රමාදය දුටු අතර, ඔහු දොරටුවේ සෘජුවම ස්ථානගත වී සිටියේය. එම නිසා එළුදෙනට ඔහුගේ නියපොතු ළඟින් නොයා ඉවත් විය නොහැකි විය. දෙවන පිට වීමේ මාර්ගයක් නොවීය, පසුබැසිය හැකි උස් තලයක් නොවීය, උදව් කළ හැකි තරම් ආසන්න රංචුවක් නොවීය. තමාගේ එකම මාර්ගයේ වාඩි වී සිටින විලම්බ හිංසකයා දුටු එළුදෙන නිහඬතාව නොව වචනය තෝරා ගත්තාය, තම පාද හා අං මගින් කළ නොහැකි දේ නුවණැති වචන කළ හැකි යැයි බලාපොරොත්තු වෙමින්.

ඇය මෘදු ලෙස ආරම්භ කළ අතර, දිවියා වැඩිමහල් ඥාතියෙකු ලෙස ඇමතූ අතර, ඇගේම මව ඔහුට සුබ පැතූ බව පැවසුවාය. පවුල් ආචාරශීලීභාවය පෙන්වීම මගින් දඩයක්කරුවෙකුගේ අභිප්‍රාය මෘදු කළ හැකි යැයි සිතා ඇය එසේ කළාය. දිවියා හැඟීම්වලින් චලනය වූයේ නැත. ඔහු වහාම චෝදනාවකින් පිළිතුරු දුන්නේය: ඇය දොරටුවෙන් පැමිණෙන විට ඔහුගේ වලිගය පාගා ඇතැයි, එවැනි තුවාලයක් කිසිදු සභ්‍ය නාමයකින් සමාව ගත නොහැකි බවයි.

එළුදෙන ඊළඟට තර්කය යොදා ගත්තාය. ඇය පෙන්වා දුන්නේ, ඇය ඔහුට මුහුණට මුහුණ ළඟා වී ඇති බවත්, ඔහු ඉදිරිය බලමින් වාඩි වී සිටි අතර ඔහුගේ වලිගය පිටුපසට දිගු කර තිබුණු බවත්ය. එම නිසා ඇය කිසි දිනක ළඟ නොගිය දෙයක් පාගා දැමීම ඇයට සරලවම කළ නොහැකි විය. එය අසත්‍ය චෝදනාවකට පිරිසිදු, තාර්කික පිළිතුරක් විය—සද්භාවයෙන් තර්ක කරන ඕනෑම අයෙකුට තෘප්තිමත් කරන්නට හැකි පිළිතුරක්.

නමුත් දිවියා සද්භාවයෙන් තර්ක කරමින් සිටියේ නැත. කරුණ පිළිගැනීමට වෙනුවට, ඔහු තම හිමිකම කිසිදු තර්කයකට ළඟා විය නොහැකි තරම් විශාල කළේය: ඔහුගේ වලිගය මහාද්වීප හතර පුරා, ඒවායේ මුහුදු හා කඳුවැටි මතින් විහිදෙන බව ප්‍රකාශ කළ අතර, ලෝකයේ කොතැනක හෝ චලනය වන කිසිවක් ඒ මත පාගා ගැනීමෙන් වැළකිය නොහැකි බවය. විශ්වීය මට්ටමට දක්වා ඉහළ නංවන ලද චෝදනාවක් ඉදිරියේ, ප්‍රවේශම් සහගත තර්කයකට කිසි දිනක එහි ඉලක්කය සොයා ගත නොහැකි විය.

තවමත් අත නොහැර, එළුදෙන තවත් ආරක්ෂාවක් ඉදිරිපත් කළාය. ඔහුගේ වලිගය එහි දිගින් සුප්‍රසිද්ධ බව ඇය පිළිගත්තාය, නමුත් ඇය ඇවිදීමට වඩා පැන පැන වාතයෙන් ගමන් කරමින් පැමිණි බව කීවාය—දිවියෙකුගේ විවේක ස්ථානයක් පසු කරන සෑම විටම, එතරම් ප්‍රසිද්ධ වලිගයක් ස්පර්ශ නොකිරීමට, ඇගේ පවුල දිගු කලක් ඇයට අනතුරු අඟවා තිබූ ආකාරයටම.

මෙම පිළිතුර පවා තම නිජ පදනම මත ප්‍රතික්ෂේප කළ නොහැකි බව දුටු දිවියා වලිගය පිළිබඳ කරුණ සම්පූර්ණයෙන්ම අත්හැර, එම මොහොතේම නව පැමිණිල්ලක් ඉදිරිපත් කළේය: ඇය ගමන් කරන විට අහසින් මුවන් රංචුවක් බියගන්වා දමා, ඔහු ඉවසිලිමත්ව ලුහුබැඳ ගිය ආහාරය විනාශ කළාය යනුවෙනි. මෙම චෝදනාවට පෙර එකට කිසිදු සම්බන්ධයක් නොතිබුණි, එය හරියටම එම කරුණම විය. ඔහුට කිසි දිනක චෝදනා අවසන් වීමක් නොවීය, මන්ද ඔහුට කිසි දිනක සැබෑ චෝදනාවක් අවශ්‍ය වී නොතිබුණි.

ඇගේ තර්ක අවසන් වී, ඇගේ සාධක ශේෂ වූ විට, එළුදෙන තර්කය සම්පූර්ණයෙන්ම අත්හැර, තමා තුළ තවත් දෙයක් නොමැති නමුත් තමාගේම අසරණ බව පමණක් ඉතිරි වූ බැවින්, දිවියාගේ අනුකම්පාව ඉල්ලමින් ඇගේ ජීවිතය සඳහා සරලවම ආයාචනා කළාය. එයින් කිසිදු වෙනසක් ඇති නොවීය. දිවියා ඇගේ උරහිසෙන් අල්ලාගෙන, ඇයව මරා, දොරටුවේ තම ස්ථානය ගත් මොහොතේ සිටම ඔහු සැමවිටම අදහස් කළ ආකාරයටම, ඇය සිටි තැනම අනුභව කළේය.

මේ සියල්ල අතරේ, තම පත්‍ර කුටියේ සිටි ශුද්ධ තවුසා සත්වයන් දෙදෙනා අතර සම්පූර්ණ හමුවීම දුටුවේය—එළුදෙනගේ පළමු මෘදු සුබ පැතීමේ සිට ඇගේ අවසාන කම්පිත ඇමතුම දක්වා. ඔහු ඔවුන් අතර පියවර තැබුවේ නැත, මන්ද කථාවේ සඳහන් වන්නේ ඔහු ආරම්භයේ සිට අවසානය දක්වා කාරණය දුටු බව පමණක් බැවිනි—වචන පමණක් කිසි දිනක නවත්වා ගත නොහැකි වූ ක්‍රෑරත්වයට නිහඬ ප්‍රත්‍යක්ෂ සාක්ෂිකරුවෙකු.

බුද්ධයන්වහන්සේ කථාව අවසන් කළ විට, එම දුර භවයේ එළුදෙන හා දිවියා, මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේ දොරටුවේදී දුටු එම එළුදෙන හා දිවියා ම බව හඳුනාගත් අතර, මුළු කාරණාව දුටු ශුද්ධ තවුසා ඔහු ම බව ප්‍රකාශ කළහ. වර්තමාන කාලයේ දිව යාමෙන් ලැබූ ගැලවීම, බොහෝ භවයන් පුරා අවසානයේ ඉගෙන ගත් පාඩම බව ඔහු ඉඟි කළේය.

පාලි ත්‍රිපිටකයේ අංක 426 වන දීපි ජාතකය, එළුදෙනගේ ඉහළ නුවණ සඳහා වඩා එහි ප්‍රතිවිරුද්ධ දෙය සඳහා මතකයේ තබා ගැනේ—කිසි දිනක ඒත්තු ගත නොහැකි විරුද්ධවාදියෙකු ඉදිරියේ සභ්‍යත්වය සහ තර්කයේ දැඩි අසාර්ථකත්වය, මන්ද ඒත්තු ගැන්වීම ඔහුගේ සැබෑ බාධාව ජය ගැනීමට කිසි දිනක නොවීය. එළුදෙන චෝදනාවකට පිළිතුරු දෙන සෑම වරම, දිවියා තවත් එකක් සොයා ගත්තේය, පෙර එකට වඩා විශාල හා පිළිතුරු දීමට අපහසු වූ එකක්, අවසානයේ ආයාචනාව පවා ඇයට ඉතිරි වූ එකම සම්පත් වූ අතර, එයද අසාර්ථක විය. බෞද්ධ විවරණ සාහිත්‍යය මෙම කථාවෙන් දිර්ඝ කාලයක් තිස්සේ ඔවුන්ගේ භක්ති උපදේශය සමග දැඩි ප්‍රායෝගික උපදෙසක් ද උකහා ගෙන ඇත: හානිය සඳහා තම මනස යොමු කළ සත්වයෙකු හෝ පුද්ගලයෙකු තර්කයෙන්, චාටුකාරිත්වයෙන් හෝ සන්සුන් කිරීමෙන් කරුණාව වෙත හැරවිය නොහැක. මොග්ගල්ලාන විසින් දැක ඇති එළුදෙන තම ස්වකීය අං සමග දොරටුව බිඳ ගලවා ගිය ආකාරය, ජීවිත ගණනාවක් පුරා, අවසානයේ ඇගේ මුතුන්මිත්තියගේ මෘදු වචන කිසි දිනක ලබා දිය නොහැකි වූ දේ ඉගෙන ගත් බවයි.