වක ජාතකය

මෙම කතාව ජේතවනාරාමයේ දී බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද්දකි. ජාතකට්ඨකථාවෙහි එය ජාතක අංක 300 ලෙස ගණන් කරයි. පසුබිම විනයෙහි සඳහන් වේ. ආයුෂ්මත් උපසේන තෙරුන් එක් වරෙක, එම විහාරයේම වාසය කළ නවක භික්ෂුවක් සමඟ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගියේය; එය නිසා බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට අවවාද කළ සේක. උපසේන තෙරුන් ඉවත් ව, දැඩි වීර්‍යයෙන් පිළිවෙත් පුරා, අරහත්ව ලැබූහ. ඉන්පසු ඔහු ධුතාංග ගුණ දහතුන ගෙන, සගයන් වහන්සේලාට ඒවා උගැන්වූහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ මාස තුනක් හුදෙකලාව වැඩ සිටි කාලයේ, උපසේන තෙරුන් සහ ඔවුන්ගේ සගයෝ එම පිළිවෙත් රැක ගත්හ.

පසු කලෙක බුදුරජාණන් වහන්සේ උපසේන තෙරුන්ට අනුමෝදන් වචනයක් වදාළ සේක. ධුතාංග දහතුන පිළිපදින්නේ නම්, ඕනෑම භික්ෂුවකට ඔවුන්ට අවශ්‍ය ඕනෑම වේලාවක ඔහු වෙත යා හැකි බව වදාළ සේක. උපසේන තෙරුන් එම පණිවිඩය සහෝදර භික්ෂූන් වෙත ගෙන ගියේය. ඉන් පසු භික්ෂූහු ශාස්තෘන් වහන්සේ බැලීමට පෙර ධුතාංග පිළිපැදීමට පටන් ගත්හ. බුදුරජාණන් වහන්සේ හුදෙකලා වාසයෙන් නික්මුණු විට, ඔව්හු තමන්ගේ පැරණි ජීර්ණ සිවුරු ඉවතලා, පිරිසිදු වස්ත්‍ර ඇඳගත්හ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ සංඝයා සමඟ ආවාසස්ථාන බැලීමට විහාරය වටා ඇවිද ගිය විට, ඇතැම් තැන්වල විසිරී තිබූ පැරණි ජීර්ණ සිවුරු දුටු සේක. ඒවා කුමක්දැයි විමසූ සේක. භික්ෂූහු පැහැදිලි කළ විට, ඔවුන්ගේ පිළිවෙත වෘකයාගේ උපෝසථ පිළිවෙත මෙන් කෙටි කාලීන බව වදාළ සේක. භික්ෂූහු එය පැහැදිලි කරන ලෙස ආයාචනා කළ විට, බුදුන් වහන්සේ පුරාණ කතාවක් වදාළ සේක.

බ්‍රහ්මදත්ත රජු බරණැස ආණ්ඩු කළ දවස, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ දෙවිවරුන්ගේ රජ වූ ශක්‍ර වූහ. එකල ගංගා නදිය අසල ගලක වෘකයෙක් වාසය කළේය. ශීත ගංවතුර පැමිණි විට, ජලය ඉහළ ගොස් ගල වට කළේය. වෘකයා කිසිවක් අනුභව නොකර, ලබා ගැනීමට කිසිම මාර්ගයක් නැතිව එම ගල මත වැතිර සිටියේය. ජලය දිගින් දිගටම ඉහළ ගිය බැවින්, ඔහු තමාගේ තත්ත්වය ගැන කල්පනා කළේය.

වෘකයා සිතුවේ, ආහාරයක් නැති අතර එය ලබා ගැනීමට ක්‍රමයක් ද නැත. කිසිවක් කළ නොහැකි නිසා, උපෝසථ ශීලය රැකීම වඩාත් හොඳ යැයි ඔහු සිතීය. එබැවින්, ගල මත වැතිර සිටියදීම ඔහු ශීලය ගත්තේ ය; පරිශුද්ධ දිනය රැකීමට දැඩි ලෙස අධිෂ්ඨාන කළේය. මෙම අදහස ඇති වූයේ විශ්වාසයෙන් නොව පහසුවෙනි. ඔහුගේ කුසගින්න ඔහුට අනෙකුත් සියලු තේරීම් අහිමි කර තිබුණි.

ශක්‍ර දිව්‍ය දෘෂ්ටියෙන් බලමින්, වෘකයාගේ අධිෂ්ඨානය කෙතරම් දුර්වලදැයි දුටුවේ ය. ඔහු වෘකයා පරීක්ෂා කිරීමට අදහස් කළේය. ඔහු වල් එළුවෙකුගේ ස්වරූපය ගෙන, වෘකයාට දැක ගත හැකි තැන, ගල අසල සිටගත්තේ ය.

වෘකයා එළුවා දුටු විට, තම උපෝසථය තව දිනකට රැකගත හැකි බව සිතීය. ඔහු නැගිට, එම ජීවියා මත පැන්නේය. එළුවා මෙපැත්තට අනෙක් පැත්තට පැන ගියේය; වෘකයාට ඔහු අල්ලා ගත නොහැකි විය. එළුවා අල්ලා ගත නොහැකි බව වෘකයා දුටු විට, ඔහු නතර වී, ආපසු ගොස් නැවතත් වැතිර සිටියේය. තම උපෝසථය කිසිසේත් බිඳී නොගිය බව ඔහු තමාටම කියා ගත්තේය.

එවිට ශක්‍ර දිව්‍ය බලයෙන් අහසට නැඟී වෘකයා ආමන්ත්‍රණය කළේය. මෙවැනි නොසන්සුන් ජීවියෙකුට උපෝසථ රැකීමෙන් කුමක් කටයුත්තක් ඇත්දැයි ඔහු ඇසීය. වෘකයා තමා කවුරුන්ද යන්න නොදත් බවත්, එළු මස් ආහාරයක් පමණක් අවශ්‍ය වූ බවත් ඔහු කීය. ඔහුට අවවාද කළ පසු, ශක්‍ර දෙවි ලොවට ආපසු ගියේය. ගාථා අවසන් වන්නේ සංසන්දනයකිනි: මේ ලෝකයේ සමහර පුද්ගලයෝ තම ශක්තියෙන් ඔබ්බට ගිය ප්‍රතිඥා ගෙන, එළුවා පෙනී සිටි විගසම ඒවායෙන් ඈත් වෙති.

බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙටි හඳුනා දීමකින් කතාව අවසන් කළ සේක. ඒ කාලයේ තමන් වහන්සේ ම ශක්‍ර වූ බව වදාළ සේක. මෙම කතාව භික්ෂූන් වහන්සේලා චෝදනා කිරීමට හෝ ලජ්ජා කිරීමට කියන ලද්දක් නොවේ. වැරදි හේතුවක් නිසා අනුගමනය කරන පිළිවෙතක් කෙතරම් පහසුවෙන් ගිලිහිය හැකිද යන්න එය ඔවුන්ට පෙන්වා දුන්නේය.

ජාතකට්ඨකථාව මෙම කතාව ණයට ගත් අධිෂ්ඨානය පිළිබඳ අනතුරු ඇඟවීමක් ලෙස රැක දෙයි. වෙනත් විකල්පයක් නොතිබූ නිසා ගත් ප්‍රතිඥාව තවමත් සැබෑ ප්‍රතිඥාවක් නොවේ. ආහාරයක් නොතිබූ කාලයේ වෘකයාට තම උපෝසථය රැකීම පහසු විය; ගොදුර පෙනී ආ විගසම ඔහු එය අත්හැරියේය. පහසු වන විට පමණක් කරනු ලබන උපවාසයක්, යමෙක් බලා සිටින විට පමණක් ගන්නා පිළිවෙතක්, සැබෑ පරීක්ෂාව පැමිණි විට නොපවතී. එය කෙනෙකුටත් සිදුවිය හැක. කතාව ශ්‍රාවකයාට මෘදුව ඉල්ලා සිටින්නේ, ඔහුගේ ශක්තියට ගැලපෙන ප්‍රතිඥා තෝරා ගෙන, එළුවා පෙනී සිටින විට පවා ඒවා රැකීමටය.