ප්‍රාඥ හාවා සහ දානයේ ගින්න

බුදුරජාණන් වහන්සේ, පාලි ජාතක නිකායේ 316 වැනි ජාතකය, ජේතවනාරාමයේ, ශ්‍රාවස්තියේ ධනාග්‍රික භූමිහිමියෙකු, භික්ෂු සංඝයාට සම්පූර්ණ සතියක් සියලු අවශ්‍යතා සපයා, හත්වැනි දිනයේ තම ම ත්‍යාග ද ලබා දුන් හෙයින් වදාළ සේක. මේ විවෘත අත් දානගුණය ප්‍රශංසා කරමින්, බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළේ, එය තමන් මුණගැසෙන ඕනෑම ගැත්තෙකු වෙනුවෙන් තම ම ජීවිතය පවා පූජා කළ පැරණි ප්‍රාඥයන්ගේ සම්ප්‍රදායක් දිගටම ගෙනයාමකි. ඒ සම්ප්‍රදාය කෙතරම් දුරට ළඟා වූයේදයි පෙන්වීම පිණිස, හාවාගේ කතාව ඔහු වදාළ සේක.

බෝධිසත්වයන්ගේ එක් පෙර ජාතියක, ඔහු ගංගාවක් ළඟ වනයක වාසය කරන හාවෙකු ලෙස උපත ලැබූහ, ඩිණික්කෙකු, හිවලෙකු, හා වදුරෙකු යන අනෙකුත් සතුන් තුන් දෙනෙකු සමඟ දැඩි මිත්‍රත්වයෙන්. එක් එක්කෙනාට ගංතෙර දිගේ තම ම ආහාර සෙවීම් බිමක් තිබූ අතර, ප්‍රාඥ හාවා, තම සගයන්ට දානයේ, සීලයේ, හා උපෝසථ සීලය රැකගැනීමේ වටිනාකම ඉගැන්වූ හෙයින්, ඔවුන් සෑම සවසකම ධර්මය සාකච්ඡා කිරීම පිණිස රැස් වූහ.

එවැනි එක් උපෝසථ දිනයක, ගැත්තෙකු දානයක් පතා පැමිණියහොත්, තමාට ලබාදීමට තිබෙනුයේ තණ පමණක් බව—මිනිස් ආගන්තුකයෙකුට සුදුසු නැති ආහාරයක්—හාවා කල්පනා කළේය. මීම, මාංස, හෝ ඵල දිය හැකි තම ම මිතුරන් තුන් දෙනාට වෙනස්ව, මිනිසෙකුට ආහාරයට ගත හැකි කිසිවක් හාවා සතු නොවිණ. එබැවින්, ඒ දිනයේ කිසි ගැත්තෙකු තමා වෙත පැමිණියහොත්, ගින්නෙහි පුළුස්සන ලද තම ම ශරීරය, තමාට ලබාදීමට ඇති එකම ත්‍යාගය ලෙස, ලබාදෙන්නට ඔහු අධිෂ්ඨාන කළේය.

දෙවියන්ගේ රජ වූ ශක්‍රදේවයා මේ අසාමාන්‍ය අධිෂ්ඨානය දැක, එය පිරික්සීමට තීරණය කළේය. දිළිඳු, බඩගින්නේ බ්‍රාහ්මණයෙකුගේ වේෂයක් ගෙන, මුලින්ම ඔහු ඩිණික්කා වෙත ගියේය, ගංඟා ජලාශෙන් ආරක්ෂිතව ගොඩට ගෙන ආ රතු මත්ස්‍ය හතක් ඔහුට පිරිනැමූයේය. ඉනික්බිති ඔහු හිවලා වෙත ගියේය, එකක් ගෝයෙක්, දැඩියොගුරු කළයක්, හා වෝචරයෙකුගේ කුටියකින් ගත් ගසකටු දෙකක් ඔහුට පිරිනැමූයේය. පසුව ඔහු වදුරා වෙත ගියේය, එකක් තම ගසෙන් මේරූ අඹ පිරිනැමූයේය. එක් එක් සතා, එයට ලබාදීමට ඇති දෙය, නිදහසේ හා දානගුණයෙන් දුන්හ.

අවසානයේ ශක්‍රදේවයා හාවා වෙත ළඟා වී, ආහාර සඳහා එකම ඉල්ලීම කළේය. හාවා සතුටින් පිළිතුරු දුන්නේය, දර එකතු කර ගින්නක් ඇලවීම පිණිස ගැත්තාට පවසමින්, ඔහුට අනෙකුන්ට වඩා වෙනස් ත්‍යාගයක් තිබූ හෙයින්: ජීවිත ගැනීම තහනම් නියෝගය තම ම අතින් කඩ නොකරම ලබාදෙන ලද තම ම ශරීරය, තමා තමාම ජීවිතයෙන් හා සම්පූර්ණයෙන් ගින්නට පාවාදෙනු ඇති හෙයින.

ගින්න ජ්වාලා ගැසෙනවිට, පැනීමට පෙර, හාවා, තම ලොම්වල අල්ලාගත් කිසි ක්ෂුද්ර ජීවියෙකු ගැළවීම පිණිස හා ඔහු සමඟ ජ්වාලාවල විනාශ නොවීම පිණිස, තම ශරීරය තුන් වරක් සෙලවීය—තම ම පූජාවේම මධ්‍යයේ පවා විදහා දක්වන ලද අවසාන කරුණාවේ ක්‍රියාවකි.

ඉනික්බිති, කිසි ප්‍රමාදයකින් තොරව, හාවා ගින්නේ හදවතටම පැන්නේය. එහෙත් ජ්වාලා ඔහුව දහනය නොකළේය. ශක්‍රදේවයා තම ම බලයෙන් ගින්න, හිම ප්‍රදේශයක් මෙන් කරගෙන තිබිණ, එබැවින් හාවාට කිසි තාපයක්ම නොදැනුනි, ඔහුගේ ලොම් සිදුරුවල උනුසුම් වීමටවත් තරම් නැති. කිසිවක් නොදැනීම ගැන ආශ්චර්යයට පත් හාවා, අඟුරුවලින් නැඟිට, ගින්න ඔහුව දහනය කිරීමට අසමත් වූයේ මක් නිසාදයි බ්‍රාහ්මණයාගෙන් ඇසීය.

ඉනික්බිති ශක්‍රදේවයා තම සැබෑ ස්වරූපය හෙළි කර, තම එකම අරමුණ වූයේ දැන් කිසි සැකයකින් තොරව සනාථ වූ හාවාගේ ගුණධර්මය පිරික්සීම බවත් පැහැදිලි කර, "අහෝ ප්‍රාඥ හාවය, ඔබේ ගුණධර්මය ලොව පුරා ප්‍රසිද්ධ වෙත්වා" යි ප්‍රකාශ කළේය. මේ ක්‍රියාව ගරු කරමින්, ශක්‍රදේවයා කන්දක් අල්ලාගෙන, එහි සාරය තම අතට මිරිකගෙන, එයින් හාවාගේ සලකුණ සඳේ මුහුණේ ආලේප කළේය, එය ඉතිරි කල්පයටම පැවතිය හැකි වනු පිණිසත්, හැම ලෝකයකම හැම සත්වයෙකුම ඉහළ බලා හාවාගේ පරිපූර්ණ ත්‍යාගය සිහිකරනු පිණිසත්.

කතාව අවසන් කරමින්, බුදුරජාණන් වහන්සේ හෙළි කළ සේක, ඒ ජාතියේ, ආනන්ද හිමියෝ ඩිණික්කා වූහ, මොග්ගල්ලාන මහතෙරුන් හිවලා වූහ, ශාරීපුත්‍ර මහතෙරුන් වදුරා වූහ, හා තමාම, කිසි ඉතිරියක් තබාගෙන නැතිව තම ම ශරීරය දුන් ප්‍රාඥ හාවා වූහ.

සාස ජාතකය, හාවා හුදෙක් පහසු හෝ අතිරික්තව තිබූ දේ පමණක් දුන් බව ප්‍රශංසා කිරීමෙන් අවසන් නොවේ; එය, අවසාන හැකි ස්වරූපයටම අඩුකරන ලද ත්‍යාගයක්, කිසි ප්‍රතිඵලයක් ගැන සිතීමකින් තොරව නිදහසේ පිරිනමන ලද ත්‍යාගයක්, හා ආත්ම පූජාවේ මොහොතේ පවා කුඩාම ජීවින් කෙරෙහි විදහා දැක්වූ අවසාන කෝමලත්වයක් පෙන්වමින් අවසන් වෙයි. ගින්නම සිහිල් වී දිගු කලකට පසුවත් ඉතිරි වන්නේ, සඳ මත තියුණු කරන ලදැයි කියන ලද ඒ සලකුණයි—අදටත් දර්ශනීය, සැබෑ දානගුණය කෙතරම් දුරට ගෙනයා හැකිදයි සිහිකරවන ස්ථිර සිහිකටුවකි.