ජෛන විහාර පූජා විධිය — තීර්ථංකර ප්‍රතිමාවක් ඉදිරියේ කරන භක්තිමය චාරිත්‍රය
මෙම ලිපිය ජෛන විහාරයකදී තීර්ථංකර ප්‍රතිමාවක් ඉදිරියේ සිදු කරනු ලබන පූජා විධිය පිළිබඳ සාමාන්‍ය හැඳින්වීමක් සපයයි. පූජාවේ අරමුණ, සාමාන්‍ය පූජා ද්‍රව්‍ය සහ ප්‍රධාන චාරිත්‍ර පිළිබඳව පැහැදිලි කෙරේ.
ක්‍රියාපටිපාටිය සහ පියවර
1පවිත්‍රකිරීම
විහාරයට ඇතුළු වීමට පෙර ඔබේ අත්, පාද සහ මුහුණ සෝදන්න. කිසියම් ලෙදර් (සම්) භාණ්ඩ (පටිය, මුදල් පසුම්බිය) ඉවත් කර, සපත්තු විහාර භූමියෙන් පිටත තබන්න.
2ඇතුළු වීම
නිහඬව විහාරයට ඇතුළු වන්න. ඉඩකඩ තිබේ නම්, දෙව් මඩුව වටා දක්ෂිණාවර්තව (පරදක්ෂිණාව) ගමන් කරන්න. තීර්ථංකර ප්‍රතිමාව ඉදිරියේ වැඳීමක් හෝ දණින් පහත් වීමක් කර, නවකාර මන්ත්‍රය (ජෛන ආගමේ මූලික ගාථාව) තුන් වරක් කියවන්න.
3දර්ශන
ප්‍රධාන දේවාලයට ළඟා වී ගෞරවයෙන් තීර්ථංකර පිළිමය නිශ්ශබ්දව බලන්න.
4අෂ්ටද්‍රව්‍ය පූජාව
ශුභකර යාචක ද්‍රව්‍ය 8 (අෂ්ටද්‍රව්‍ය) පූජා කරන්න – ජලය, සඳුන් කිරි, තෙත් සහල් (අමු සහල්), මල්, සුවඳ හයි, පහනක්, පළතුරු, සහ මිහිරි අඹ වර්ග – ඒවා ප්‍රතිමාව අසල තැටියක තබා හෝ පූජකයාට භාර දීමෙන් පසු. ඔබෙම මෙම චාරිත්‍රය කරන්නේ නම්, ඔබේ දකුණු අත පමණක් භාවිතා කරන්න.
5අභිෂේක
මහත් සැලකිල්ලෙන්, ජලය, කිරි හෝ සඳුන් සුවඳ ගා පිළිමය නාවන්න, මේ සඳහාම වෙන් කළ විශේෂ භාජන භාවිතා කරමින්.
6මන්ත්‍ර ජප කිරීම
නවකාර මන්ත්‍රය හෝ තීර්ථංකර ස්තු ෝති (උදාහරණයක් ලෙස භක්තාම්මර ස්තු්ත්ර හෝ කළ්යාණමන්දිර ස්තුත්‍ර) ගායනා කරන්න හෝ අභ්‍යපස ලෙස් නැකහය. ගායනා කරනකොට, තීර්ථංකරයාගේ ගුණාංග – වීරාග්‍යය, ඥානාලෝකය සහ කරුණාව – ඇසිබිඳින්න.
7ආරති (ආටී)
ඩබල් හරනි කපන සහිත පහනක් දලඳවා, ප්‍රතිමාව ඉදිරියේ වක්‍ර වාසයෙන් චක්‍රභාක්ක සංස්ථා කළ යුතුය. රිත්මය දැනීමට බෙල්බලයක් හෝ නිශ්ශක්තාංගි පුද ඇඟවීමක් කරන්න. පහනූන් පසුව, එලන්හි වක්‍ර වාසයෙන් සුඳ සුඳ ඇත්තන්ගේ සුඳ බීඳිම්.
8ප්‍රසාදය සහ වැඳීම
පුජාකාරයාගෙන් හෝ විහාර සේවකයාගෙන් ප්‍රසාදය (ඇඩුම් පලතිරේ හෝ අණේ කුඩා කොටස) ලබාගන්න. ඔබේ නලල සහ හදවත ස්පර්ශ කරන්න, අනතුරුව සියළු අතු එමඟින් බදුනිොන්,ර ගැඹුරු වැඳීමක් කරන්න, සහ ප්‍රතිමාවද ඔබේ පිටිය පටන් නොගත් ලෙස දකුණු පසින් යැවෙන්න.
ජෛන ආගමේ පූජා විධිය යනු තීර්ථංකරයන්ගේ ප්‍රතිමා ඉදිරියේ සිදු කරනු ලබන භක්තිමය චාරිත්‍රයකි. තීර්ථංකරයන් යනු ජෛන ආගමේ අති උතුම් ආත්මයන්ය — ඔවුන් ජය ලබා දීම නිසා 'ජින' ලෙසද හඳුන්වනු ලැබේ. පූජාවේ අරමුණ වන්නේ ඔවුන්ට ගෞරව කිරීම, ඔවුන්ගේ ගුණාංග සිහි කිරීම සහ තමන්ගේ සිත පිරිසිදු කර ගැනීමයි. මෙම පූජාවේදී ජලය, සඳුන්, සහල්, මල්, පලතුරු, සුවඳ දුම් සහ පහන් වැනි විවිධ ද්‍රව්‍ය පූජා කරනු ලැබේ. මෙම පූජා විධිය ජෛන සමාජයේ ප්‍රධාන කොටස් දෙක වන ශ්වේතාම්බර සහ දිගම්බර යන සම්ප්‍රදායන් අතර සුළු වෙනස්කම් තිබුණද, එහි මූලික අර්ථය සහ සාමාන්‍ය රටාව බොහෝ දුරට සමාන වේ.
විහාරයට ඇතුළු වන විට භක්තිකයන් සාමාන්‍යයෙන් හිස නමා ගෞරව කරයි. ඉන්පසු ඔවුන් තීර්ථංකර ප්‍රතිමාව ඉදිරියේ වාඩි වී, ඇතැම් විට තමන්ගේ ගුරුවරුන්ට හෝ ආගමික ග්‍රන්ථවලට ද නමස්කාර කරති. පූජාවේ ප්‍රධාන කොටස වන්නේ 'අෂ්ටප්‍රකාරි පූජා' ලෙස හැඳින්වෙන ක්‍රියා අටකින් යුත් චාරිත්‍රයයි. මෙම ක්‍රියා අටට ජලය, චන්දන, මල්, ධූප (සුවඳ දුම්), දීප (පහන්), අක්ෂත (සහල්), නෛවේද්‍ය (ආහාර හෝ පලතුරු) සහ ඵල (පලතුරු) යන ද්‍රව්‍ය පූජා කිරීම ඇතුළත් වේ. සමහර සම්ප්‍රදායන් තුළ මෙම අටට අමතරව තවත් ද්‍රව්‍ය පූජා කිරීමේ පුරුද්දක් ද ඇත.
පූජාව අතරතුර භක්තිකයන් බොහෝ විට මන්ත්‍ර ජප කරති හෝ තීර්ථංකරයන්ගේ ගුණ ගායනා කරති. වඩාත් ප්‍රසිද්ධ මන්ත්‍රයක් වන්නේ 'නමෝකාර මන්ත්‍රය' යි — එය ජෛන ආගමේ මුලිකම යාච්ඤාවක් ලෙස සැලකේ. මෙම පූජාවේ අරමුණ වන්නේ තමාගේ ආත්මය පිරිසිදු කර ගැනීම සහ දිව්‍යමය ගුණාංග පිළිබඳ භාවනා කිරීම මිස, තීර්ථංකරයන්ගෙන් යම් ආශීර්වාදයක් ඉල්ලා සිටීම නොවේ. එබැවින් ජෛන පූජාව අනෙකුත් ආගම්වල පූජාවලට වඩා වෙනස් ස්වභාවයක් ගනී: එය බාහිර චාරිත්‍රයක් පමණක් නොව, අභ්‍යන්තර පිරිසිදු කිරීමේ සහ මනස සන්සුන් කිරීමේ මාර්ගයක් ද වේ.
පූජාව අවසානයේ භක්තිකයන් බොහෝ විට විහාරයේ ගුරුවරුන්ගෙන් හෝ වැඩිහිටියන්ගෙන් ආශීර්වාද ලබා ගනී. ඇතැම් විට ඔවුන් තමන් සමඟ ගෙන ආ ආහාර හෝ පලතුරු ප්‍රසාද ලෙස බෙදා ගනී. මෙම පූජාව සතියේ ඕනෑම දිනක සිදු කළ හැකි නමුත්, පූජා දින, උත්සව දින හෝ විශේෂ චාරිත්‍රානුකූල දිනවලදී වැඩි පිරිසක් සහභාගී වේ. ජෛන ආගමේ පූජාව පිළිබඳ අවබෝධය සඳහා මෙම සාමාන්‍ය හැඳින්වීම ප්‍රමාණවත් වේ — විවිධ ජෛන සම්ප්‍රදායන් අතර ඇති වෙනස්කම් ගැන වැඩිදුර දැන ගැනීමට පාඨකයාට අවශ්‍ය නම්, තමන්ගේ ගුරුවරුන්ගෙන් හෝ ප්‍රාදේශීය විහාරයෙන් විමසීම හොඳම ක්‍රමය වේ.
ඔබ දැන සිටියාද?
තීර්ථංකරයන් යනු කවුද?
ජෛන ආගමේ තීර්ථංකරයෝ යනු රාග, ද්වේෂ වැනි සියලු කෙලෙස් ජයගත් උතුම් ආත්මයන්ය. ඔවුන් 'ජින' (ජයග්‍රාහකයෝ) ලෙසද හැඳින්වේ. පූජාවේදී ඔවුන්ගෙන් ආශීර්වාද ඉල්ලීම නොව, ඔවුන්ගේ ගුණාංග සිහිකර තම සිත පිරිසිදු කර ගැනීම ප්‍රධාන අරමුණයි.
අෂ්ටප්‍රකාරි පූජාවේ කොටස් අට
ප්‍රතිමාව ඉදිරියේ සිදුකරන ප්‍රධාන චාරිත්‍රය 'අෂ්ටප්‍රකාරි පූජා' ලෙස හැඳින්වේ. එයට ජලය, චන්දන (සඳුන්), මල්, ධූප (සුවඳ දුම්), දීප (පහන්), අක්ෂත (සහල්), නෛවේද්‍ය (ආහාර හෝ පලතුරු) සහ ඵල (පලතුරු) යන ද්‍රව්‍ය අටක් පූජා කිරීම ඇතුළත් වේ. සමහර සම්ප්‍රදායන්හි මෙයට අමතර ද්‍රව්‍ය ද එකතු වේ.
නමෝකාර මන්ත්‍රයේ වැදගත්කම
ජෛන ආගමේ මූලිකම යාච්ඤාව වන නමෝකාර මන්ත්‍රය පූජාව අතරතුර බොහෝ විට ජප කෙරේ. එය පංච පරමේෂ්ඨීන්ට (අරිහන්ත, සිද්ධ, ආචාර්ය, උපාධ්‍යාය, සාධු) නමස්කාර කරන අතර, කිසිදු පුද්ගල නාමයක් සඳහන් නොකර සියලු උතුම් ආත්මයන්ට ගෞරව කරයි.
පූජාවේ අභ්‍යන්තර අර්ථය
ජෛන පූජාව බාහිර චාරිත්‍රයක් පමණක් නොව, අභ්‍යන්තර පිරිසිදු කිරීමේ මාර්ගයකි. තීර්ථංකරයන්ගෙන් කිසිවක් ඉල්ලා නොසිටින අතර, ඔවුන්ගේ ගුණ භාවනා කිරීමෙන් තම ආත්මය දියුණු කර ගැනීම එහි ප්‍රධාන අරමුණයි. මෙය අනෙකුත් ආගම්වල පූජාවලට වඩා වෙනස් ස්වභාවයක් ගනී.
සම්ප්‍රදායන් අතර පොදු බව
ජෛන සමාජයේ ප්‍රධාන කොටස් දෙක වන ශ්වේතාම්බර සහ දිගම්බර සම්ප්‍රදායන් අතර පූජා විධියේ සුළු වෙනස්කම් තිබුණද, එහි මූලික අර්ථය සහ සාමාන්‍ය රටාව බොහෝ දුරට සමාන වේ. දෙකම තීර්ථංකර ප්‍රතිමා ඉදිරියේ අෂ්ටප්‍රකාරි පූජාව සිදුකරන අතර, අභ්‍යන්තර පිරිසිදු කිරීම එකම අරමුණයි.
Mahavira
ජෛන ධර්මය වෙතින් තවත්
සම්බන්ධිත ඉගැන්වීම්
එකම ඉගැන්වීම, විවිධ සම්ප්‍රදායන් හරහා ප්‍රතිධ්වනිත වේ