పండరీపుర వారి

పండరీపుర వారి ఎనిమిది వందల సంవత్సరాల పురాతన కాలినడక తీర్థయాత్ర; ప్రతి ఏటా మహారాష్ట్ర అంతటి నుండి, వారకరులు అని పిలువబడే ఒక మిలియన్‌కు పైగా భక్తులను పండరీపురం పట్టణానికి ఆకర్షిస్తుంది. జ్యేష్ఠ మరియు ఆషాఢ హిందూ మాసాలలో, ఇరవై ఒక్క రోజుల పాటు యాత్రికులు పురాతన మార్గాల వెంబడి, సుమారు 250 కిలోమీటర్లు విఠల స్వామి వైపు నడుస్తారు; యాత్ర కేంద్ర దినమైన ఆషాఢ ఏకాదశి నాటికి చేరుకుంటారు. ఇది భూమిపై అతిపెద్ద స్వయం-నిర్వహిత కాలినడక సమావేశాలలో ఒకటిగా, అలాగే నిరంతరాయంగా కొనసాగుతున్న పురాతనమైన వాటిలో ఒకటిగా పరిగణించబడుతుంది.

పండరీపురానికి నడిచే ఆచారం, నేడు దానితో ఎక్కువగా ముడిపడిన సాధువుల కంటే ముందే ఉనికిలో ఉంది. పన్నెండు మరియు పదమూడవ శతాబ్దాలలో, కవి-సాధువు జ్ఞానేశ్వర్ తండ్రి విఠల్‌పంత్ స్వయంగా వారి యాత్ర చేశారు; జ్ఞానేశ్వర్ తోటి సాధువులు నామదేవ్ మరియు జనాబాయితో కలిసి దానిని నడిచారు. పదిహేడవ శతాబ్దంలో, దేహుకు చెందిన కవి-సాధువు తుకారాం ప్రతి ఏటా తప్పక వారి యాత్ర చేశారు; పండరి యాత్రికులు హరి నామం తప్ప మరేమీ మోయరని ఆయన తన గాథలో రాశారు. 1685లో, తుకారాం చిన్న కుమారుడు నారాయణ మహారాజ్ తన తండ్రి వెండి పాదుకలను, అంటే చెప్పులను, ఆయన స్థానంలో పండరీపురానికి మోసుకెళ్లే ఆచారాన్ని ప్రారంభించారు; జ్ఞానేశ్వర్ కోసం ఆళందీ నుండి సమాంతర పాదుకల ఊరేగింపు అనుసరించింది. 1820లలో, గ్వాలియర్ సింధియా పాలకుల ఆస్థానికుడు మరియు జ్ఞానేశ్వర్ యొక్క అంకితభావం గల అనుచరుడు అయిన హైబత్రావ్‌బాబా అర్ఫళకర్, ఆళందీ ఊరేగింపును నేడు కొనసాగుతున్న క్రమశిక్షణ గల రూపంలోకి పునర్వ్యవస్థీకరించారు: పల్లకిలో ఉంచిన పాదుకలు, వాటితో పాటు ఒక గుర్రం, మరియు యాత్రికులు దిండులు అనే నడిచే బృందాలుగా విభజించబడటం. ఈ పల్లకి ఊరేగింపుకే తుకారాం పల్లకి అని పేరు; దాని నిర్మాణాన్ని తరువాత దేహులోనూ అదే విధంగా స్వీకరించారు.

రెండు గొప్ప ఊరేగింపులలో ప్రతిదీ, ఒకటి తుకారాం పాదుకలు మోసే దేహు నుండి, మరొకటి జ్ఞానేశ్వర్ పాదుకలు మోసే ఆళందీ నుండి, ప్రతి దిండి తనదైన పాత్రను నిర్వహించే వందలాది దిండీలతో కూడి ఉంటుంది. జెండా మోసేవారు ముందు నడుస్తూ త్రికోణాకారపు కాషాయ జెండాలను మోస్తారు. వీణ వాయించే వ్యక్తి మొత్తం నడక అంతటా నాలుగు తీగల వాయిద్యంపై ఎడతెగని ధ్వనిని కొనసాగిస్తాడు; అది ఎన్నడూ మౌనంగా ఉండకూడదని సంప్రదాయం చెబుతుంది. తాళం వాయించేవారు రెండు ఎదురెదురు వరుసలలో నడుస్తూ, జ్ఞానేశ్వర్ మరియు తుకారాం పేర్లను కలిపి 'జ్ఞానోబా-మౌలీ-తుకారాం' అని జపిస్తారు; మృదంగం వాయించేవారు ద్విముఖ మృదంగంతో వేగాన్ని నిలబెడతారు; మరియు స్త్రీలు తలపై సమతుల్యం చేసుకున్న తాజా తులసి మొక్కలను మోస్తారు. రెండు పల్లకీలు సాసవడ్, జేజురి, ఫల్తన్ వంటి పట్టణాల మీదుగా వేర్వేరు మార్గాలను అనుసరిస్తాయి; అలాగే పుణె, బారామతి మరియు ఇందాపూర్ మీదుగా సాగి, పండరీపురానికి కొన్ని కిలోమీటర్ల దూరంలోని వాఖారి గ్రామంలో కలుసుకుని, చివరి ప్రవేశాన్ని కలిసి చేస్తాయి.

వారి యాత్రలోని అత్యంత ఉద్వేగభరితమైన క్షణాలలో ఒకటి రింగణ్, ఇందులో సాధువు యొక్క కనిపించని ఉనికిని మోస్తుందని నమ్మే ఒక స్వారీ లేని గుర్రం, బహిరంగ మైదానంలో గుమికూడిన యాత్రికులు ఏర్పరచిన పెద్ద వృత్తం చుట్టూ ఒంటరిగా పరుగెత్తుతుంది. గుర్రం తన ప్రదక్షిణ పూర్తి చేసినప్పుడు, భక్తులు దాని గిట్టల వల్ల లేచిన ధూళిని సేకరించడానికి ముందుకు పరుగెత్తి, దానిని తమ కళ్ళకు మరియు నుదుటికి అద్దుకుంటారు. ఈ పరుగు మార్గంలో వివిధ రూపాలు తీసుకుంటుంది: లోనంద్ మరియు వేలాపూర్ వంటి విశాల మైదానాలలో జరిగే విశాలమైన వృత్తాకార రింగణ్; ఉత్సాహంగా చప్పట్లు కొట్టే జనసమూహాల మధ్య సరళ రేఖలో నడిచే ఇరుకైన రింగణ్; మరియు అదే స్ఫూర్తితో యువ యాత్రికులు పరిగెత్తే చిన్న పరుగులు.

విద్వాంసులను మరియు యాత్రికులను ఒకేలా ఆకర్షించేది వారి దూరం కంటే, ఆ దారిలో సామాజిక హోదాకు ఏమి జరుగుతుందో అన్నదే. దారిలో, ఎవరినీ కులం, సంపద లేదా బిరుదుతో పిలవరు; ప్రతి యాత్రికుడు, అతడు మరెక్కడ ఎవరైనా సరే, ప్రతి ఒక్కరిచేత మౌలీ అని, అంటే తల్లి అని పిలువబడతాడు. పూర్తి 250 కిలోమీటర్ల మార్గంలో ఉన్న గ్రామస్థులు, అడగకుండానే దారిన వెళ్ళే వారకరుల కోసం ఉచిత వంటశాలలు, నీటి కేంద్రాలు మరియు విశ్రాంతి ఆశ్రయాలను ఏర్పాటు చేస్తారు; సేవ చేసే అవకాశాన్ని దయాదాక్షిణ్యంగా కాకుండా, దాని స్వంత ప్రతిఫలంగా చూస్తారు. ప్రతి ఏటా మూడు వారాల పాటు, ఆ ప్రాంతంలో మరెక్కడైనా కొనసాగే కులం మరియు వర్గ భేదాలు ఈ ఒకే దారిలో పక్కన పెట్టబడతాయి; ఇది చాలా మంది వారకరులు నడక కంటే కూడా ఎక్కువ కాలం నిలిచే, యాత్ర యొక్క లోతైన బోధనగా వివరించే అనుభవం.

రెండు పల్లకీలు చంద్రభాగ నది ఒడ్డుకు ఆషాఢ ఏకాదశి ఉదయాన్నే చేరుకుంటాయి; అక్కడ వారకరులు పండరీపురంలో విఠల స్వామి దర్శనం కోసం ప్రవేశించే ముందు స్నానం చేస్తారు; ఈ ప్రయాణాన్ని చాలా మంది యాత్రికులు, వారి ముందు తరాలవారు కూడా, ఇప్పుడు తరతరాలుగా నడుస్తూ వస్తున్నారు.