বাচবকলিয়াণ আৰু অনুভৱ মণ্টপ

দ্বাদশ শতিকাত যিখন নগৰক কেৱল কল্যাণ বুলি জনা যায়, আজিৰ কৰ্ণাটকৰ বিদৰ জিলাৰ বসবকল্যাণ, ৰজা বিজ্জল দ্বিতীয়ৰ শাসনত কলচুৰি ৰাজবংশৰ ৰাজধানী আছিল। একেখন ৰাজসভাতে প্ৰধানমন্ত্ৰী হিচাপে কাম কৰা বসবান্নাই ইয়াতে লিংগায়েত আন্দোলনৰ ৰূপ লোৱা প্ৰতিষ্ঠানিক আৰু সামাজিক ভেটি স্থাপন কৰে। বসবান্নাই প্ৰকৃত ৰাজনৈতিক ক্ষমতাৰ এই পদত থাকোঁতেই একে সময়তে বচনসমূহ ৰচনা কৰে, যিবোৰে সেই জাতিভেদ প্ৰথাকে প্ৰশ্ন কৰিছিল যাৰ ওপৰত তেওঁৰ নিজৰ ৰাজসভা নিৰ্ভৰ কৰিছিল; এই টানপৰাই তেওঁৰ জীৱন আৰু এই নগৰত আন্দোলনৰ শেষ পৰিণতি, দুয়োটাকে নিৰ্ধাৰণ কৰিছিল। এই সময়ৰ কলচুৰি ৰাজবংশৰ নিজৰ শিলালিপিবোৰে বসবান্নাৰ প্ৰশাসনিক ভূমিকাক সমৰ্থন কৰে, আৰু শৰণ আন্দোলনৰ উৎসক কেৱল ভক্তিমূলক কিংবদন্তিৰ জগতত নৰাখি এটা লিখিত ঐতিহাসিক ভেটি দিয়ে।

এই ঠাইত বসবান্নাৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ সৃষ্টি আছিল অনুভৱ মণ্টপ, আধ্যাত্মিক অভিজ্ঞতাৰ সভাগৃহ, এটা সমাবেশ য'ত প্ৰতিটো বৰ্ণ, পেচা আৰু লিংগৰ শৰণ, লিংগায়েত সাধুভক্তসকলে সমান মৰ্যাদাৰে মিলি দৰ্শন বিচাৰ কৰিছিল, ৰহস্যময় অভিজ্ঞতা ভাগ কৰিছিল আৰু কন্নড় ভাষাত বচন কবিতা ৰচনা কৰিছিল। এই মণ্টপৰ সভাপতিত্ব কৰিছিল ৰহস্যবাদী অল্লম প্ৰভুৱে, যাঁৰ সমবেত শৰণসকলৰ সৈতে কথোপকথনেই পিছত শূন্যসম্পাদনেৰ মূল আখ্যান গঠন কৰে, সেই সংকলন যিয়ে পৰৱৰ্তী প্ৰজন্মৰ বাবে অনুভৱ মণ্টপৰ শিক্ষা সংৰক্ষণ কৰে। অক্কা মহাদেৱী আৰু বসবান্না নিজেও অল্লম প্ৰভুৰ সৈতে যোগ দিছিল, যাক পণ্ডিতসকলে ভাৰতীয় ইতিহাসত জাতিৰ সীমাৰ বাহিৰে উন্মুক্ত আধ্যাত্মিক আলোচনাৰ বাবে আটাইতকৈ আগৰ প্ৰতিষ্ঠানিক স্থানসমূহৰ এটা বুলি বিবেচনা কৰে, যিটো সেই সময়ৰ সামাজিক শৃংখলাৰ পৰা এক বিস্ময়কৰ বিচ্যুতি। ইয়াৰ দেৱালৰ ভিতৰত আলোচিত বিষয়বোৰৰ মাজত আছিল শটস্থল, লিংগায়েত অনুশীলনৰ কেন্দ্ৰীয় আধ্যাত্মিক বিকাশৰ ছয়টা স্তৰৰ পথ, যাৰ যোগেদি ভক্তই ইষ্টলিংগৰ সৈতে প্ৰাথমিক বন্ধনৰ পৰা ঐশ্বৰিকৰ সৈতে চূড়ান্ত মিলন, ঐক্য, লৈকে আগবাঢ়ে। অনুভৱ মণ্টপে এনে এটা কৰ্মশালা হিচাপে কাম কৰিছিল য'ত এনে মতবাদবোৰ স্থিৰ গোঁড়ামি হিচাপে হস্তান্তৰ নহৈ জীৱন্ত আধ্যাত্মিক অভিজ্ঞতাৰ বিপৰীতে পৰীক্ষা কৰা হৈছিল।

অনুভৱ মণ্টপত বিনিময় হোৱা কথোপকথন আৰু বচনসমূহ এখন মাত্ৰ সমসাময়িক পাণ্ডুলিপি হিচাপে টিকি থকা নাছিল। শতিকাৰ পিছত সেইবোৰ শূন্যসম্পাদনত সংগ্ৰহ কৰা হয়, যাৰ প্ৰথম সংস্কৰণ পঞ্চদশ শতিকাত সংকলিত হৈছিল আৰু চতুৰ্থ, আটাইতকৈ বহুল ব্যৱহৃত সংস্কৰণটো পি. জি. হালকাট্টীয়ে ১৯৩০ চনত সম্পাদনা কৰি প্ৰকাশ কৰে। শৰণসকলৰ নিজৰ বচনেৰে বোৱা এটা আখ্যান হিচাপে গঠিত শূন্যসম্পাদনে শুষ্ক দাৰ্শনিক গ্ৰন্থ নহয়, বৰং এটা প্ৰতিলিপিৰ ওচৰচাপটীয়া কিবা সংৰক্ষণ কৰে: যুক্তি আৰু প্ৰতিযুক্তি, সংশয় আৰু উপলব্ধি, নামধাৰী মানুহৰ মাজত প্ৰকাশ পাই, যিসকলক এই সভাগৃহত সঁচাকৈয়ে একেলগে বহাৰ কথা মনত ৰখা হয়। আধুনিক গৱেষণাই পাঠ্যটোক সাৱধানে ভক্তিমূলক পুনৰ্গঠন হিচাপে বিবেচনা কৰে, আক্ষৰিক ৰাজসভাৰ নথি হিচাপে নহয়। তথাপি ইয়াৰ মূল দাবি, যে বসবান্না, অল্লম প্ৰভু, অক্কা মহাদেৱী আৰু শতশত কম পৰিচিত শৰণে এই একেটা সভাগৃহত একেলগে আলোচনা কৰিছিল, সেয়া কলচুৰি যুগৰ শিলালিপি আৰু বচনসমূহৰ অভ্যন্তৰীণ সাক্ষ্য, দুয়োটাৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত; বচনসমূহে বাৰে বাৰে মণ্টপ আৰু একে আনৰ নাম উল্লেখ কৰে, সিহঁতৰ ৰচনাৰ তাৎক্ষণিক উপলক্ষ হিচাপে।

বসবকল্যাণৰ ইতিহাসত প্ৰকৃত উত্থান-পতন আছে। শৰণ আন্দোলনৰ মৌলিক সামাজিক সংস্কাৰ, বিশেষকৈ জাতিভেদ প্ৰত্যাখ্যান আৰু এটা ব্ৰাহ্মণ পৰিয়াল আৰু চামৰা-কাৰিকৰ পৰিয়ালৰ মাজৰ আন্তঃবৰ্ণ বিবাহৰ সমৰ্থনে, বিজ্জলৰ ৰাজসভাৰ পৰা হিংসাত্মক প্ৰতিক্ৰিয়া সৃষ্টি কৰিছিল, যিয়ে শৰণ সম্প্ৰদায়ক কৰ্ণাটকৰ সকলো ঠাইত সিঁচৰতি কৰি দিছিল। পৰম্পৰাগত বিৱৰণে এই ঘটনাটো বিজ্জলৰ নিজৰ হত্যা আৰু কুডলসংগমলৈ বসবান্নাৰ চূড়ান্ত প্ৰস্থানৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে। তথাপি আজিও এই ঠাইখন লিংগায়েত পৰিচয়ৰ প্ৰতীকীয় ৰাজধানী হৈয়ে আছে। অনুভৱ মণ্টপৰ বিষয়ে বসবান্নাৰ দৃষ্টিভংগী এতিয়াও সমতাবাদী আধ্যাত্মিক সম্প্ৰদায়ৰ এটা আদিম, দেশীয় আদৰ্শ হিচাপে উল্লেখ কৰা হয়, যিটো ভাগ কৰা জন্ম বা মৰ্যাদাৰ ওপৰত নহয়, বৰং ভাগ কৰা কায়ক, অৰ্থাৎ সৎ শ্ৰম, আৰু ভাগ কৰা দাসোহ, অৰ্থাৎ নিঃস্বাৰ্থ দান, ওপৰত গঢ় লৈ উঠে; নয় শতিকা আগতে শৰণসকলে এই দেৱালৰ ভিতৰতে ঠিক এই মূল্যবোধবোৰৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল। সংস্কাৰবোৰে নীৰৱ গ্ৰহণৰ সলনি নিৰ্বাসন সৃষ্টি কৰিছিল, সেয়াই নিজেই বসবকল্যাণ পৰম্পৰাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ হোৱাৰ এটা কাৰণ: শৰণসকলক অপৰীক্ষিত আদৰ্শবাদী হিচাপে নহয়, বৰং এনে এটা সম্প্ৰদায় হিচাপে স্মৰণ কৰা হয়, যিয়ে এই দাবী তুলি ধৰাৰ বাবে প্ৰকৃত সামাজিক মূল্য দিছিল যে সমতা কেৱল প্ৰচাৰ নহয়, জীয়াই থাকিব পৰা যায়।

আধুনিক বসবকল্যাণে এই ইতিহাসক এটা বিশাল কলচুৰি যুগৰ দুৰ্গৰ কাষত সংৰক্ষণ কৰে, যাৰ ভিতৰত পৰম্পৰাগতভাৱে ঐতিহাসিক অনুভৱ মণ্টপৰ অৱস্থান বুলি চিহ্নিত ঠাইখনে এতিয়াও লিংগায়েত তীৰ্থযাত্ৰীক আকৰ্ষণ কৰে। নগৰতো কৰ্ণাটক চৰকাৰে বসবান্নাৰ দৃষ্টিৰ সমসাময়িক স্মাৰক হিচাপে নিৰ্মাণ কৰা এটা নতুন অনুভৱ মণ্টপ কমপ্লেক্সো আছে, যিটো মূল ঐতিহাসিক ঠাইৰ পৰা পৃথক যদিও ইচ্ছাকৃত ধাৰাবাহিকতাৰে নিৰ্মিত। কমপ্লেক্সটোত এতিয়া এখন সংগ্ৰহালয় আৰু বসবান্নাৰ এটা ওখ মূৰ্তি আছে, যিয়ে ধৰ্মীয় তীৰ্থযাত্ৰী আৰু ভাৰতীয় সামাজিক সংস্কাৰৰ বৃহত্তৰ ইতিহাসত নগৰখনৰ স্থানৰ প্ৰতি আগ্ৰহী দৰ্শনাৰ্থী দুয়োকে আকৰ্ষণ কৰে। বসবকল্যাণলৈ অহা তীৰ্থযাত্ৰীসকলে প্ৰায়ে এই যাত্ৰাক কুডলসংগমলৈ যোৱাৰ সৈতে সংযুক্ত কৰে, য'ত স্মৰণ কৰা হয় যে জীৱনৰ শেষত বসবান্নাই শিৱৰ সৈতে চূড়ান্ত মিলন, ঐক্য লাভ কৰিছিল। এইদৰে এটা তীৰ্থযাত্ৰাই শৰণ আন্দোলনৰ আটাইতকৈ প্ৰকাশ্য জয়ৰ পৰা তাৰ প্ৰতিষ্ঠাতাৰ সেই জগতৰ পৰা নীৰৱ প্ৰস্থানলৈকে বাটটো অনুসৰণ কৰিব পাৰে, যিটো জগতক তেওঁ নতুনকৈ গঢ়িবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।