ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ

12ನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ, ಅಂದು ಕೇವಲ ಕಲ್ಯಾಣ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಪಟ್ಟಣ, ಇಂದಿನ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬೀದರ್ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ, ಬಿಜ್ಜಳ II ರ ಆಳ್ವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಚೂರಿ ವಂಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅದೇ ಆಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನಮಂತ್ರಿಯಾಗಿ ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಇಲ್ಲಿ ಲಿಂಗಾಯತ ಚಳುವಳಿಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಡಿಪಾಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದರು. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಈ ನಿಜವಾದ ರಾಜಕೀಯ ಅಧಿಕಾರದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೂ, ಅವರ ಸ್ವಂತ ಆಸ್ಥಾನವೇ ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದ ಜಾತಿ ಶ್ರೇಣಿಯನ್ನೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ವಚನಗಳನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು, ಈ ಸಂಘರ್ಷವೇ ಅವರ ವೃತ್ತಿಜೀವನ ಮತ್ತು ನಗರದಲ್ಲಿ ಚಳುವಳಿಯ ಅಂತಿಮ ಭವಿಷ್ಯ ಎರಡನ್ನೂ ನಿರ್ಧರಿಸಿತು. ಈ ಅವಧಿಯ ಕಲಚೂರಿ ವಂಶದ ಶಾಸನಗಳೇ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರವನ್ನು ದೃಢೀಕರಿಸುತ್ತವೆ, ಶರಣ ಚಳುವಳಿಯ ಮೂಲಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿ ದಂತಕಥೆಯ ಬದಲು ದಾಖಲಿತ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಆಧಾರವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಸೃಷ್ಟಿ ಅನುಭವ ಮಂಟಪ, ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವದ ಸಭಾಂಗಣ, ಇದು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಜಾತಿ, ವೃತ್ತಿ, ಮತ್ತು ಲಿಂಗದ ಶರಣರು, ಲಿಂಗಾಯತ ಸಂತ-ಭಕ್ತರು, ಸಮಾನರಾಗಿ ಸೇರಿ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಚರ್ಚೆ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವದ ಹಂಚಿಕೆ, ಮತ್ತು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ವಚನ ರಚನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಭೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮಂಟಪದ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಮ ಪ್ರಭುಗಳು ವಹಿಸಿದ್ದರು, ಸೇರಿದ ಶರಣರೊಂದಿಗಿನ ಅವರ ಸಂವಾದಗಳೇ ನಂತರ ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆಯ ಮುಖ್ಯ ಕಥಾನಕವನ್ನು ರೂಪಿಸಿದವು, ಅನುಭವ ಮಂಟಪದ ಬೋಧನೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರುಗಳಿಗಾಗಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಸಂಕಲನ. ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ ಮತ್ತು ಬಸವಣ್ಣ ಸ್ವತಃ ಅಲ್ಲಮ ಪ್ರಭುಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿದ್ದರು, ಇದನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಭಾರತೀಯ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಜಾತಿ ಗೆರೆಗಳಾಚೆ ಮುಕ್ತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂವಾದಕ್ಕಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಚೀನ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಒಂದು ಬೆರಗುಗೊಳಿಸುವ ವಿರಾಮ. ಅದರ ಗೋಡೆಗಳೊಳಗೆ ಚರ್ಚಿಸಲಾದ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಷಟ್ಸ್ಥಲ ಕೂಡ ಇತ್ತು, ಲಿಂಗಾಯತ ಆಚರಣೆಯ ಕೇಂದ್ರವಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಕಾಸದ ಆರು-ಹಂತಗಳ ಮಾರ್ಗ, ಇದರ ಮೂಲಕ ಭಕ್ತನು ಇಷ್ಟಲಿಂಗದೊಂದಿಗಿನ ಆರಂಭಿಕ ಬಂಧದಿಂದ ದೈವದೊಂದಿಗಿನ ಅಂತಿಮ ಐಕ್ಯದೆಡೆಗೆ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಅನುಭವ ಮಂಟಪವು ಅಂತಹ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳನ್ನು ನಿಗದಿತ ಡಾಗ್ಮಾವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಸುವ ಬದಲು ಜೀವಂತ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವದ ಎದುರು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಕಾರ್ಯಶಾಲೆಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಿತು.

ಅನುಭವ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ವಿನಿಮಯಗೊಂಡ ಸಂವಾದಗಳು ಮತ್ತು ವಚನಗಳು ಒಂದೇ ಸಮಕಾಲೀನ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಶತಮಾನಗಳ ನಂತರ ಇವುಗಳನ್ನು ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಲಾಯಿತು, ಇದರ ಮೊದಲ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಹದಿನೈದನೇ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ಇದರ ಅತ್ಯಂತ ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಬಳಸಲಾಗುವ ನಾಲ್ಕನೇ ಆವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪಿ. ಜಿ. ಹಳಕಟ್ಟಿಯವರು 1930ರಲ್ಲಿ ಸಂಪಾದಿಸಿ ಮುದ್ರಿಸಿದರು. ಶರಣರ ಸ್ವಂತ ವಚನಗಳ ಮೂಲಕ ಹೆಣೆದ ಕಥಾನಕವಾಗಿ ರಚಿತವಾದ ಶೂನ್ಯಸಂಪಾದನೆಯು ಶುಷ್ಕ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗ್ರಂಥದ ಬದಲು ಒಂದು ಪ್ರತಿಲಿಪಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾದದ್ದನ್ನು ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ವಾದ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿವಾದ, ಸಂದೇಹ ಮತ್ತು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ, ಈ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕುಳಿತಿದ್ದರೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುವ ಹೆಸರಿಸಲಾದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ನಡುವೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆಧುನಿಕ ವಿದ್ವತ್ತು ಈ ಗ್ರಂಥವನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ಆಸ್ಥಾನ ದಾಖಲೆಯ ಬದಲು ಭಕ್ತಿಪೂರ್ಣ ಪುನರ್ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಬಸವಣ್ಣ, ಅಲ್ಲಮ ಪ್ರಭು, ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ, ಮತ್ತು ನೂರಾರು ಕಡಿಮೆ ಪರಿಚಿತ ಶರಣರು ಈ ಒಂದೇ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದರು ಎಂಬ ಅದರ ಮೂಲಭೂತ ಹೇಳಿಕೆಯು ಕಲಚೂರಿ-ಯುಗದ ಶಾಸನಗಳ ಜೊತೆಗೆ ವಚನಗಳ ಆಂತರಿಕ ಸಾಕ್ಷ್ಯದ ಮೇಲೂ ನಿಂತಿದೆ, ಇವು ಪದೇಪದೇ ಮಂಟಪ ಹಾಗೂ ಪರಸ್ಪರರನ್ನು ತಮ್ಮ ರಚನೆಯ ತಕ್ಷಣದ ಸಂದರ್ಭವಾಗಿ ಹೆಸರಿಸುತ್ತವೆ.

ಬಸವಕಲ್ಯಾಣದ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾದ ಕ್ಷೋಭೆ ಸೇರಿದೆ. ಶರಣ ಚಳುವಳಿಯ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಳು, ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಜಾತಿ ಭೇದಗಳ ನಿರಾಕರಣೆ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಕುಟುಂಬ ಹಾಗೂ ಚರ್ಮಕಾರ ಕುಟುಂಬದ ನಡುವಿನ ಅಂತರ್ಜಾತಿ ವಿವಾಹಕ್ಕೆ ಬೆಂಬಲ, ಬಿಜ್ಜಳನ ಆಸ್ಥಾನದಿಂದ ಹಿಂಸಾತ್ಮಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿ ಶರಣ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಕರ್ನಾಟಕದ ಉದ್ದಗಲಕ್ಕೂ ಚದುರಿಸಿತು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವೃತ್ತಾಂತಗಳು ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಬಿಜ್ಜಳನ ಸ್ವಂತ ಹತ್ಯೆ ಮತ್ತು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಕೂಡಲಸಂಗಮಕ್ಕೆ ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಗಮನದೊಂದಿಗೆ ಜೋಡಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಈ ಸ್ಥಳ ಇಂದಿಗೂ ಲಿಂಗಾಯತ ಗುರುತಿನ ಸಾಂಕೇತಿಕ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಅನುಭವ ಮಂಟಪದ ಕುರಿತ ಬಸವಣ್ಣನವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಸಮಾನತಾವಾದಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಮುದಾಯದ ಒಂದು ಆರಂಭಿಕ, ದೇಶೀಯ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಇಂದಿಗೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ, ಹುಟ್ಟು ಅಥವಾ ಸ್ಥಾನಮಾನದ ಮೇಲಲ್ಲ ಬದಲು ಹಂಚಿದ ಕಾಯಕ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಶ್ರಮ, ಮತ್ತು ಹಂಚಿದ ದಾಸೋಹ, ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ದಾನ, ಈ ಗೋಡೆಗಳೊಳಗೆ ಒಂಬತ್ತು ಶತಮಾನಗಳ ಹಿಂದೆ ಶರಣರು ಚರ್ಚಿಸಿದ ಅದೇ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು. ಈ ಸುಧಾರಣೆಗಳು ಶಾಂತ ಸ್ವೀಕಾರದ ಬದಲು ಗಡಿಪಾರನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದ್ದೇ ಬಸವಕಲ್ಯಾಣ ಈ ಪರಂಪರೆಗೆ ಏಕೆ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂಬುದರ ಒಂದು ಭಾಗ: ಶರಣರನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸದ ಆದರ್ಶವಾದಿಗಳಾಗಿ ಅಲ್ಲ, ಬದಲು ಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಕೇವಲ ಬೋಧಿಸುವ ಬದಲು ಬದುಕಬಹುದೆಂದು ಒತ್ತಾಯಿಸಿದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ನಿಜವಾದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬೆಲೆ ತೆತ್ತ ಸಮುದಾಯವಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಆಧುನಿಕ ಬಸವಕಲ್ಯಾಣವು ಈ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಒಂದು ಬಲಿಷ್ಠ ಕಲಚೂರಿ-ಯುಗದ ಕೋಟೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಂರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ, ಅದರೊಳಗೆ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಅನುಭವ ಮಂಟಪದ ಸ್ಥಳವೆಂದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಾದ ಸ್ಥಳ ಇಂದಿಗೂ ಲಿಂಗಾಯತ ಯಾತ್ರಿಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಸಮಕಾಲೀನ ಸ್ಮಾರಕವಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಹೊಸ ಅನುಭವ ಮಂಟಪ ಸಂಕೀರ್ಣವೂ ಈಗ ಪಟ್ಟಣದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದೆ, ಮೂಲ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದರೊಂದಿಗೆ ಉದ್ದೇಶಪೂರ್ವಕ ನಿರಂತರತೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಈ ಸಂಕೀರ್ಣವು ಇಂದು ಒಂದು ವಸ್ತುಸಂಗ್ರಹಾಲಯ ಮತ್ತು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಎತ್ತರದ ಪ್ರತಿಮೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ, ಧಾರ್ಮಿಕ ಯಾತ್ರಿಕರನ್ನು ಮತ್ತು ಭಾರತೀಯ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಯ ವಿಶಾಲ ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟಣದ ಸ್ಥಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿ ಹೊಂದಿರುವ ಸಂದರ್ಶಕರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಬಸವಕಲ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಯಾತ್ರಿಕರು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಪ್ರಯಾಣವನ್ನು ಕೂಡಲಸಂಗಮದ ಭೇಟಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಯೋಜಿಸುತ್ತಾರೆ, ಅಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನವರು ತಮ್ಮ ಜೀವನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಶಿವನೊಂದಿಗಿನ ಅಂತಿಮ ಐಕ್ಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದರೆಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೇ ಯಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಶರಣ ಚಳುವಳಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿಜಯದಿಂದ ಅದರ ಸ್ಥಾಪಕರು ಮರುರೂಪಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ ಜಗತ್ತಿನಿಂದ ಅವರ ಸ್ವಂತ ಶಾಂತ ನಿರ್ಗಮನದವರೆಗಿನ ಪಥವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು.