जय देवी

हे श्लोक १७ व्या शतकातील मराठी संत-कवी समर्थ रामदास यांनी रचल्याचे मानले जाते. ते मराठा राजा शिवाजी यांचे समकालीन होते आणि राम आणि देवीचे भक्त होते. त्यांच्या भक्तिपर रचना त्यांच्या सरळ, भावनिक आवाहनासाठी ओळखल्या जातात आणि आजही महाराष्ट्रात मोठ्या प्रमाणावर गायल्या जातात.

हा मराठी अभंग शैलीतील भक्तिगीत आहे, जो सामुदायिक गायनासाठी असलेला एक साधा आणि पुनरावृत्ती करणारा काव्यप्रकार आहे. ध्रुवपद देवीची महिषासुर नावाच्या महिषासुर राक्षसाचा वध करणारी म्हणून स्तुती करते, जी देवी माहात्म्याची मध्यवर्ती मिथक आहे.

देवीला 'महिषासुरमर्दिनी' (महिषासुराला मारणारी) आणि 'तारक संजीवनी' म्हटले जाते — जी मोक्ष (तारक) प्रदान करते आणि जीवन पुनरुज्जीवित किंवा देते (संजीवनी). ध्रुवपद दैवी मातेला त्वरित, प्रेमळ शरणागतीचा सूर सेट करते.

हे गीत निराधारांचे एकमेव आश्रय म्हणून देवीवर पूर्ण अवलंबित्व व्यक्त करते. पहिल्या श्लोकात तिला अनाथांचा 'नाथ' (स्वामी/संरक्षक) म्हटले आहे, आणि गायक जन्म आणि मृत्यूच्या अंतहीन चक्रातून (संसार) मुक्त होण्यासाठी विनवणी करतो.

दुसरा श्लोक एक वैश्विक शोधाचे वर्णन करतो: गायक म्हणतो की त्रिलोक (सर्व तीन जगे) शोधूनही देवीच्या बरोबरीचे कोणीही सापडत नाही. यात असेही नमूद केले आहे की देव (सुर) आणि ऋषी देखील जेव्हा भांडतात तेव्हा सांसारिक संकटांच्या प्रवाहात वाहून जातात — फक्त देवी तिच्या भक्तांना त्वरित वाचवते.

हे गीत देवीच्या करुणामयी चेहऱ्याच्या दर्शनाने समाप्त होते. ते सांगते की ती एकटीच तिच्या भक्तांच्या आशा पूर्ण करते, आणि कवी स्वतःला तिच्या 'कमलपादांच्या धुळीत' मग्न असल्याचे घोषित करतो — ही पूर्ण शरणागती आणि भक्तीची क्लासिक प्रतिमा आहे.