ଦୁର୍ଗା ପ୍ରାର୍ଥନା

'ଦୁର୍ଗା' ଶବ୍ଦର ଅର୍ଥ ହେଉଛି 'ଦୁର୍ଗମ' ବା ଯାହା ପାର ହେବା କଷ୍ଟକର। ଏହି ଭଜନର ପ୍ରଥମ ଧାଡ଼ିରେ ଭକ୍ତ କହୁଛନ୍ତି ଯେ ସଂସାରର ଦୁଃଖ ଓ ବିପଦ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭାରୀ, କିନ୍ତୁ ମା' ଦୁର୍ଗାଙ୍କ ବିନା ତାହା ଦୂର ହେବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ। ଏହା ତାଙ୍କର ସର୍ବଶକ୍ତିମାନ ରୂପକୁ ସୂଚାଇଥାଏ।

ଏହି ଭଜନର ଧୃବପଦରେ ମା'ଙ୍କୁ 'ମହିଷାସୁରମଥନୀ' ବୋଲି ସମ୍ବୋଧନ କରାଯାଇଛି। ପୌରାଣିକ କଥା ଅନୁସାରେ, ମହିଷାସୁର ନାମକ ଏକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁର ସ୍ୱର୍ଗ ଦଖଲ କରି ସଂସାରରେ ଅତ୍ୟାଚାର କରୁଥିଲା। ତାଙ୍କୁ ବଧ କରିବା ପାଇଁ ଦେବତାମାନେ ମା' ଦୁର୍ଗାଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ଦଶ ଦିନ ଯୁଦ୍ଧ ପରେ ମହିଷାସୁରକୁ ପରାସ୍ତ କରି ତାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ଘଟାଇଥିଲେ।

ଭଜନରେ ମା'ଙ୍କୁ 'ଅନାଥନାଥେ' ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି, ଅର୍ଥାତ୍ ଯେଉଁମାନଙ୍କର କେହି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କର ସେ ହିଁ ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ। ଏହା ଭକ୍ତି ମାର୍ଗର ଏକ ମୌଳିକ ଭାବନା — ଈଶ୍ୱର କେବଳ ବଳବାନ ଓ ସମୃଦ୍ଧଙ୍କର ନୁହଁନ୍ତି, ବରଂ ଦୁଃଖୀ, ଅସହାୟ ଓ ପରିତ୍ୟକ୍ତଙ୍କର ସର୍ବାଧିକ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ।

ଏହି ଭଜନରେ ଭକ୍ତ ମା'ଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରୁଛନ୍ତି ଯେ ସେ ତାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁର ଅନନ୍ତ ଚକ୍ରରୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ହିନ୍ଦୁ ଦର୍ଶନରେ ଏହି ଚକ୍ରକୁ 'ସଂସାର' ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ଏଥିରୁ ମୁକ୍ତି ହିଁ ଜୀବନର ପରମ ଲକ୍ଷ୍ୟ। ମା' ଦୁର୍ଗା ଭକ୍ତଙ୍କୁ ଏହି ବନ୍ଧନରୁ ମୁକ୍ତ କରି ମୋକ୍ଷ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଏ।

ଭଜନର ଶେଷ ଧାଡ଼ିରେ କୁହାଯାଇଛି, 'ଅମ୍ବେ ତୁଜବାଞ୍ଚୂନ କୋଣ ପୁରବିଲ ଆଶା' — ଅର୍ଥାତ୍ ମା'ଙ୍କ ବିନା ଆଉ କିଏ ଭକ୍ତର ଆଶା ପୂରଣ କରିପାରିବ? ଏହା ମା'ଙ୍କ ପ୍ରତି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆତ୍ମସମର୍ପଣ ଓ ଅଟଳ ବିଶ୍ୱାସକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ। ଭକ୍ତ ନରହରି ମା'ଙ୍କ ଚରଣକମଳରେ ଏତେ ତଲ୍ଲୀନ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି ଯେ ସେ ଅନ୍ୟ ସବୁକିଛି ଭୁଲି ଯାଇଛନ୍ତି।

ଏହି ଭଜନଟି ମରାଠୀ ଭାଷାରେ ରଚିତ ଏକ ଲୋକପ୍ରିୟ ଭକ୍ତି ଗୀତ। ମରାଠୀ ଭକ୍ତି ପରମ୍ପରାରେ ଦୁର୍ଗା ଓ ଅନ୍ୟ ଦେବୀମାନଙ୍କୁ ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ଅନେକ ଭଜନ ରହିଛି, ଯାହା ସରଳ ଭାଷା ଓ ଭାବପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଭିବ୍ୟକ୍ତି ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏହି ଭଜନରେ ବ୍ୟବହୃତ ଛନ୍ଦ ଏବଂ ପୁନରାବୃତ୍ତି ଏହାକୁ ଗାଇବା ସମୟରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମନୋହର ଓ ଭାବମୟ କରିଥାଏ।