ମହିଷାସୁରମର୍ଦ୍ଦିନୀ ସ୍ତୋତ୍ର (ଭଗବତୀ ପଦ୍ୟପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ଅନ୍ତର୍ଗତ)
ମହିଷାସୁରମର୍ଦ୍ଦିନୀ ରୂପରେ ଦେବୀ ଦୁର୍ଗାଙ୍କର ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସଂସ୍କୃତ ସ୍ତୋତ୍ର; ୩୦ ଶ୍ଲୋକର କାବ୍ୟରୁ ୨୧ ଶ୍ଲୋକ।
ଶ୍ଲୋକଗୁଡ଼ିକ
ଏହା ଭଗବତୀପଦ୍ୟପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ସ୍ତୋତ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ ମହିଷାସୁରମର୍ଦିନୀ ସ୍ତୋତ୍ର ଅଟେ।
ଶ୍ଲୋକ 1
ହେ ଗିରିନନ୍ଦିନୀ! ତୁମେ ପୃଥିବୀକୁ ଆନନ୍ଦିତ କରୁଥାଅ, ବିଶ୍ୱକୁ ବିନୋଦିତ କରୁଥାଅ, ନନ୍ଦୀଙ୍କଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତା, ବିନ୍ଧ୍ୟ ପର୍ବତର ଶୃଙ୍ଗରେ ବାସକାରିଣୀ, ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ସହିତ ଲୀଳାରତା ଏବଂ ଜିଷ୍ଣୁ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତା।
ଶ୍ଲୋକ 2
ହେ ଭଗବତୀ! ହେ ନୀଳକଣ୍ଠ (ଶିବ)ଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ବିପୁଳ ପରିବାରର ପୋଷିକା, ବହୁ କାର୍ଯ୍ୟସାଧିକା, ହେ ମହିଷାସୁରର ମର୍ଦ୍ଦିନୀ, ହେ ସୁନ୍ଦର ଜଟାଧାରିଣୀ, ହେ ପର୍ବତକନ୍ୟା! ତୁମକୁ ଜୟ, ଜୟ ହେଉ।
ଶ୍ଲୋକ 3
ହେ ଦେବବରମାନଙ୍କ ଉପରେ ବରବୃଷ୍ଟି କରୁଥିବା, ଦୁର୍ଦ୍ଧର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଆକ୍ରାନ୍ତ କରୁଥିବା, ଦୁର୍ମୁଖ ରାକ୍ଷସକୁ ବିନାଶ କରୁଥିବା, ହର୍ଷରେ ରତା, ତ୍ରିଭୁବନର ପୋଷିଣୀ, ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ତୋଷଣ କରୁଥିବା, ପାପନାଶିନୀ, ଘୋଷରେ ରତା।
ଶ୍ଲୋକ 4
ହେ ଦାନବମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କ୍ରୋଧକାରିଣୀ, ଦିତିପୁତ୍ର (ଦୈତ୍ୟ)ମାନଙ୍କ ଉପରେ ରୋଷକାରିଣୀ, ଦୁର୍ମଦ (ଦୁଷ୍ଟ ଅହଂକାର)କୁ ଶୋଷିଣୀ, ହେ ସିନ୍ଧୁକନ୍ୟା! ହେ ମହିଷାସୁରର ମର୍ଦ୍ଦିନୀ, ହେ ସୁନ୍ଦର ଜଟାଧାରିଣୀ, ହେ ପର୍ବତକନ୍ୟା! ତୁମକୁ ଜୟ, ଜୟ ହେଉ।
ଶ୍ଲୋକ 5
ଦେବୀ ବିଡ଼ାଳ ରାକ୍ଷସର ମସ୍ତକକୁ ଖଡ୍ଗଦ୍ୱାରା ଶରୀରରୁ ପାତନ କଲେ, ଏବଂ ଦୁର୍ଦ୍ଧର ଏବଂ ଦୁର୍ମୁଖ ଉଭୟଙ୍କୁ ଶରଦ୍ୱାରା ଯମଲୋକକୁ ପଠାଇଲେ।
ଶ୍ଲୋକ 6
ହେ ଜଗଦମ୍ବା! ହେ ମୋର ମାତା! ତୁମେ କଦମ୍ବବନରେ ବାସ କରିବାରେ ପ୍ରିୟ, ହାସ୍ୟରେ ରତା, ପର୍ବତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଉଚ୍ଚ ହିମାଳୟର ଶୃଙ୍ଗରେ ଅବସ୍ଥିତ ନିଜ ଗୃହର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ବିରାଜମାନା।
ଶ୍ଲୋକ 7
ହେ ମଧୁ ଅପେକ୍ଷା ମଧୁରା, ହେ ମଧୁ ଓ କୈଟଭକୁ ଜୟ କରୁଥିବା, ହେ କୈଟଭକୁ ଭଞ୍ଜିବା, ହେ ରାସକ୍ରୀଡ଼ାରେ ରତା! ହେ ମହିଷାସୁରର ମର୍ଦ୍ଦିନୀ, ହେ ସୁନ୍ଦର ଜଟାଧାରିଣୀ, ହେ ପର୍ବତକନ୍ୟା! ତୁମକୁ ଜୟ, ଜୟ ହେଉ।
ଶ୍ଲୋକ 8
କଳ୍ପାନ୍ତରେ ଭଗବାନ ପ୍ରଭୁ ଶେଷନାଗକୁ ବିଛଣା କରି ଶୟନ କରିଥିଲେ। ସେହି ସମୟରେ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ ନାମକ ଦୁଇ ଭୟଙ୍କର ରାକ୍ଷସ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲେ। ଯେଉଁମାନେ ମଧୁ-କୈଟଭଙ୍କ ବିନାଶ, ମହିଷାସୁରର ବଧ ଏବଂ ଶୁମ୍ଭ-ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କ ବଧକୁ ସେହିପରି କୀର୍ତ୍ତନ କରିବେ।
ଶ୍ଲୋକ 9
ହେ ଶତଖଣ୍ଡରେ ଖଣ୍ଡିତ ମସ୍ତକ ଓ ଛିନ୍ନ ଶୁଣ୍ଡବିଶିଷ୍ଟ ହସ୍ତୀର ଅଧିପତି (ମହିଷାସୁର)କୁ ବିନାଶ କରୁଥିବା ଦେବୀ! ହେ ଶତ୍ରୁ ହସ୍ତୀମାନଙ୍କ କପୋଳକୁ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କରିବାରେ ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମଶାଳିନୀ, ହେ ସିଂହରୂପିଣୀ!
ଶ୍ଲୋକ 10
ହେ ଭଟାଧିପମାନଙ୍କର ଅଧିଶ୍ୱରୀ! ତୁମେ ନିଜ ବାହୁରୂପ ଦଣ୍ଡଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ଖଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡକୁ ପାତନ କରିଛ। ହେ ମହିଷାସୁରର ମର୍ଦ୍ଦିନୀ, ହେ ସୁନ୍ଦର ଜଟାଧାରିଣୀ, ହେ ପର୍ବତକନ୍ୟା! ତୁମକୁ ଜୟ, ଜୟ ହେଉ।
ଶ୍ଲୋକ 11
ଦେବୀ ଉଠି ମହାସିଂହ ଉପରେ ଚଢ଼ି ଚଣ୍ଡଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଧାଇଁଲେ। ତାଙ୍କର କେଶ ଧରି ସେହି ଖଡ୍ଗଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ମସ୍ତକ ଛେଦନ କଲେ। ପରେ ଚଣ୍ଡ ନିପାତିତ ହେବା ଦେଖି ମୁଣ୍ଡ ତାଙ୍କ ଆଡ଼କୁ ଆସିଲା। କ୍ରୋଧିତା ଦେବୀ ତାକୁ ମଧ୍ୟ ଖଡ୍ଗରେ ଆଘାତ କରି ଭୂମିରେ ପାତନ କଲେ।
ଶ୍ଲୋକ 12
ହେ ରଣଦୁର୍ମଦ ଶତ୍ରୁବଧ ନିମିତ୍ତ ଉଦିତ ଦୁର୍ଧର ଦେବଶକ୍ତିର ଧାରିଣୀ! ହେ ଚତୁରବିଚାରଧୁରୀଣ ପ୍ରମଥଗଣାଧିପତି ମହାଶିବଙ୍କୁ ଦୂତ କରିଥିବା ଦେବୀ!
ଶ୍ଲୋକ 13
ହେ ମହିଷାସୁରମର୍ଦଦିନୀ, ରମ୍ୟକପର୍ଦଦିନୀ, ଶୈଳସୁତେ ! ଯେଉଁ ପାପୀ, ଦୁରାଚାରୀ, ଦୁରାଶୟ, ଦୁର୍ମତି ଦାନବଦୂତ ଏବଂ କୃତାନ୍ତ (ମୃତ୍ୟୁ) ଙ୍କର ବୁଦ୍ଧିସ୍ୱରୂପା, ତୁମ୍ଭର ଜୟ ହେଉ !
ଶ୍ଲୋକ 14
ସେତେବେଳେ ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଶୁମ୍ଭ ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ମହାସୁର ସୁଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ଦୂତ ରୂପେ ପ୍ରେରଣ କଲେ ।
ଶ୍ଲୋକ 15
ହେ ଦେବୀ ! ତୁମ୍ଭର ହସ୍ତ ଶରଣାଗତ ଶତ୍ରୁପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱାମୀ (ବୀରମାନଙ୍କ) କୁ ଅଭୟ ଦାନ କରେ, ଏବଂ ସେହି ହସ୍ତ ତ୍ରିଭୁବନର ମୁକୁଟସ୍ୱରୂପ ପବିତ୍ର ତ୍ରିଶୂଳକୁ ବିପକ୍ଷଙ୍କ ମସ୍ତକ ଉପରେ ଧାରଣ କରେ ।
ଶ୍ଲୋକ 16
ଯାହାଙ୍କ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ହସ୍ତ 'ଦୁମିଦୁମି' ବୋଲି ବାଜୁଥିବା ଦେବଦୁନ୍ଦୁଭିମାନଙ୍କ ମହାନାଦରେ ଓ 'ଧିମିଧିମି' ଶବ୍ଦରେ ଦିଗମାନଙ୍କୁ ମୁଖରିତ କରୁଥିବା ଘୋର ଧ୍ୱନିରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ହେ ମହିଷାସୁରମର୍ଦିନୀ ! ରମ୍ୟକପର୍ଦିନୀ ! ଶୈଳସୁତେ ! ତୁମ୍ଭର ଜୟ ହେଉ !
ଶ୍ଲୋକ 17
ହେ ଦେବୀ ! ତୁମ୍ଭର କେବଳ 'ହୁଂ' ଧ୍ୱନିରେ ଶହ ଶହ ଧୂମ୍ରଲୋଚନ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଲେ, ଏବଂ ତୁମ୍ଭେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶୋଷିତ ରକ୍ତବୀଜରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ରକ୍ତବୀଜ ରୂପୀ ଲତା (ଅର୍ଥାତ୍ ରକ୍ତବୀଜ ବଂଶ) ।
ଶ୍ଲୋକ 18
ହେ ଦେବୀ ! ତୁମ୍ଭେ ଶୁମ୍ଭ-ନିଶୁମ୍ଭଙ୍କ ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ଆନନ୍ଦିତ, ୟାହାଙ୍କ ସନ୍ତୋଷରେ ଭୂତ-ପିଶାଚମାନେ ତୃପ୍ତ ହେଲେ । ହେ ମହିଷାସୁରମର୍ଦିନୀ ! ରମ୍ୟକପର୍ଦିନୀ ! ଶୈଳସୁତେ ! ତୁମ୍ଭର ଜୟ ହେଉ !
ଶ୍ଲୋକ 19
ଏପରି କୁହାଯିବାପରେ ସେହି ଧୂମ୍ରଲୋଚନ ଅସୁର ତାଙ୍କ ଉପରକୁ ଧାଇଁଲା । ସେତେବେଳେ ଅମ୍ବିକା ଦେବୀ କେବଳ 'ହୁଂ' ଶବ୍ଦରେ ତାକୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲେ ।
ଶ୍ଲୋକ 20
ଯୁଦ୍ଧର ସମୟରେ ଧନୁ ଓ ତୂଣୀର ସଂଯୋଗରୁ ତୁମ୍ଭର ଅଙ୍ଗ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୁଏ, କଟକ (ବାହୁ) ର ଝଙ୍କାର ଶୁଭେ, ଏବଂ ସୁବର୍ଣ-ପୀତବର୍ଣ ଶର, ତୂଣୀର, ତଥା ଶୃଙ୍ଗ (ଯୁଦ୍ଧାସ୍ତ୍ର) ଦ୍ଵାରା ଶତ୍ରୁର ଦୁର୍ଗ ବିନାଶ କରୁଛ ।
ଶ୍ଲୋକ 21
ତୁମ୍ଭେ ଚତୁରଙ୍ଗ ବଳ (ହସ୍ତୀ, ଅଶ୍ବ, ରଥ, ପଦାତି) କୁ ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ବହୁ ବିଭାଗରେ ରଟତ (ଶବ୍ଦ କରୁଥିବା) କରି ସୃଷ୍ଟି କରିଛ । ହେ ମହିଷାସୁରମର୍ଦିନୀ ! ରମ୍ୟକପର୍ଦିନୀ ! ଶୈଳସୁତେ ! ତୁମ୍ଭର ଜୟ ହେଉ !
ଶ୍ଲୋକ 22
ଦେବଗଣିକାମାନଙ୍କ 'ଥଥେୟଥେୟଥା' ଆଦି ଅଭିନୟ ଓ ନୃତ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦିତ, ହେ ଦେବୀ ! ତୁମ୍ଭେ ହାସ, ବିଲାସ ଓ ହୁଲାସ (ଆନନ୍ଦ) ରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ଏବଂ ପ୍ରଣତ ଆର୍ତ୍ତଜନଙ୍କ ପ୍ରତି ଅମିତ ପ୍ରମ (ଅପାର ପ୍ରେମ) ରେ ଭରା଼ ।
ଶ୍ଲୋକ 23
'କୁକୁଥଃ କୁକୁଥଃ ଗଡଦାଦିକ' ତାଳ ଓ କୁତୂହଳପୂର୍ଣ ଗାନରେ ରତ, ଏବଂ 'ଧିମିକିଟଧିକ୍କଟ' ଓ 'ଧିମିଧିମି' ଆଦି ଘନ ମୃଦଙ୍ଗ ନାଦରେ ଆନନ୍ଦିତ । ହେ ମହିଷାସୁରମର୍ଦିନୀ ! ରମ୍ୟକପର୍ଦିନୀ ! ଶୈଳସୁତେ ! ତୁମ୍ଭର ଜୟ ହେଉ !
ଶ୍ଲୋକ 24
ତୁମ୍ଭେ 'ଜୟ' ଶବ୍ଦଦ୍ଵାରା ଜପ କରାଯାଇଥିବା ବିଜୟିନୀ, ଜୟଶବ୍ଦରେ ସ୍ତୁତି କରିବାରେ ତତ୍ପର ବିଶ୍ଵଦ୍ୱାରା ନୁତ, ଏବଂ 'ଝଣଝଣ' 'ଝିଞ୍ଝିମି' ଆଦି ଝଙ୍କାର ନୂପୁରର ଶବ୍ଦରେ ଭୂତପତି (ଶିବ) ମୋହିତ ।
ଶ୍ଲୋକ 25
ହେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ନର୍ତ୍ତକମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାୟକଙ୍କ ଅର୍ଧାଙ୍ଗିନୀ ଏବଂ ସୁନ୍ଦର ନାଟ୍ୟଗୀତର ଆନନ୍ଦରେ ମଗ୍ନ ଥିବା ମାଆ, ହେ ମହିଷାସୁରକୁ ବିନାଶକାରିଣୀ, ମନୋହର ଜଟାଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତଥା ପର୍ବତରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା, ଆପଣଙ୍କର ଜୟ ହେଉ, ଜୟ ହେଉ।
ଶ୍ଲୋକ 26
ହେ ଉତ୍ତମ ପୂଜା ଓ ପବିତ୍ର ଭାବନାଯୁକ୍ତ, ସୁନ୍ଦର କାନ୍ତିରେ ଶୋଭିତ ଏବଂ ଶରଣାଗତ ରାତ୍ରିର ଅନ୍ଧକାରକୁ ହରଣ କରୁଥିବା ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ ମୁଖମଣ୍ଡଳ ବିଶିଷ୍ଟ ମାଆ,
ଶ୍ଲୋକ 27
ହେ ସୁନ୍ଦର ନୟନର ଭ୍ରମଣ ଓ ଭ୍ରମରମାନଙ୍କର ଅଧିପତି ସଦୃଶ ଚଞ୍ଚଳ ନେତ୍ରଯୁକ୍ତା ମାଆ, ହେ ମହିଷାସୁରକୁ ବିନାଶକାରିଣୀ, ମନୋହର ଜଟାଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତଥା ପର୍ବତରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା, ଆପଣଙ୍କର ଜୟ ହେଉ, ଜୟ ହେଉ।
ଶ୍ଲୋକ 28
ମହାଯୁଦ୍ଧରେ ମଲ୍ଲଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କୁ ପରାସ୍ତ କରିବାରେ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କରୁଥିବା ଏବଂ ଲତା, ପତ୍ର, ମଲ୍ଲୀଫୁଲ, ଜହ୍ଲୀ ଓ ଭିଲ୍ଲମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବେଷ୍ଟିତା ମାଆ,
ଶ୍ଲୋକ 29
ଶ୍ୱେତ ଓ ଫୁଟିଥିବା ସୁନ୍ଦର ଅରୁଣ ବର୍ଣ୍ଣର ଜପାଫୁଲ ପରି ମନୋହର ରୂପବତୀ ମାଆ, ହେ ମହିଷାସୁରକୁ ବିନାଶକାରିଣୀ, ମନୋହର ଜଟାଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତଥା ପର୍ବତରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା, ଆପଣଙ୍କର ଜୟ ହେଉ, ଜୟ ହେଉ।
ଶ୍ଲୋକ 30
ଅବିରାମ ଭାବରେ ଗଣ୍ଡସ୍ଥଳରୁ ମଦଜଳ ଝରୁଥିବା ମତ୍ତ ହାତୀମାନଙ୍କ ରାଜା ପରି ଗମ୍ଭୀର, ତିନିଭୁବନର ଭୂଷଣ ସ୍ୱରୂପ, ସମସ୍ତ କଳାର ଆଶ୍ରୟ ତଥା କ୍ଷୀରସାଗର ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା ମାଆ,
ଶ୍ଲୋକ 31
ସୁନ୍ଦରୀ ଯୁବତୀମାନଙ୍କର ମନକୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ମନମଥ (କାମଦେବ)ଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମୋହ ଜନ୍ମାଉଥିବା ହୃଦୟର ଅଧିକାରିଣୀ ମାଆ, ହେ ମହିଷାସୁରକୁ ବିନାଶକାରିଣୀ, ମନୋହର ଜଟାଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତଥା ପର୍ବତରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା, ଆପଣଙ୍କର ଜୟ ହେଉ, ଜୟ ହେଉ।
ଶ୍ଲୋକ 32
ପଦ୍ମପାଖୁଡ଼ା ପରି ନିର୍ମଳ, କୋମଳ ଓ କାନ୍ତିଯୁକ୍ତ ନିର୍ମଳ ଲଲାଟ (କପାଳ) ଶୋଭା ପାଉଥିବା ଏବଂ ସମସ୍ତ ବିଳାସକଳାର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ କ୍ରୀଡ଼ାରେ ଚଞ୍ଚଳ ହଂସପକ୍ଷୀଙ୍କ ସମୂହ ପରି ମାଆ,
ଶ୍ଲୋକ 33
ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆଚ୍ଛାଦିତ ନୀଳପଦ୍ମର ମାଳା ଏବଂ ମସ୍ତକରେ ମିଳିତ ବକୁଳ ଫୁଲର ମାଳାଯୁକ୍ତା ମାଆ, ହେ ମହିଷାସୁରକୁ ବିନାଶକାରିଣୀ, ମନୋହର ଜଟାଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତଥା ପର୍ବତରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା, ଆପଣଙ୍କର ଜୟ ହେଉ, ଜୟ ହେଉ।
ଶ୍ଲୋକ 34
ହସ୍ତର ମୁରଳୀ ଧ୍ୱନି ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ, କୂଜନ କରୁଥିବା କୋକିଳକୁ ମଧ୍ୟ ଲଜ୍ଜିତ କରୁଥିବା ମଧୁର ସ୍ୱରବିଶିଷ୍ଟ ଏବଂ ମିଳିତ ଭ୍ରମରମାନଙ୍କର ମନୋହର ଗୁଞ୍ଜନରେ ଆନନ୍ଦିତ ପର୍ବତର ନିକୁଞ୍ଜରେ ବିଚରଣ କରୁଥିବା ମାଆ,
ଶ୍ଲୋକ 35
ନିଜର ଗୁଣରୂପୀ ମହାଶବର ଗଣମାନଙ୍କର ସଦ୍ଗୁଣରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କ୍ରୀଡ଼ାସ୍ଥଳୀରେ ବିରାଜମାନ ମାଆ, ହେ ମହିଷାସୁରକୁ ବିନାଶକାରିଣୀ, ମନୋହର ଜଟାଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତଥା ପର୍ବତରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା, ଆପଣଙ୍କର ଜୟ ହେଉ, ଜୟ ହେଉ।
ଶ୍ଲୋକ 36
କଟିଦେଶରେ (କଟିରେ) ପିନ୍ଧାଯାଇଥିବା ପୀତବସ୍ତ୍ରର ବିଚିତ୍ର କାନ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଚନ୍ଦ୍ରର ପ୍ରଭା ମଧ୍ଯ ପରାସ୍ତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ପ୍ରଣତ ଦେବ ଓ ଅସୁରମାନଙ୍କ ମୁକୁଟର ମଣିରୁ ଝଲସୁଥିବା ରଶ୍ମି ଦ୍ୱାରା ଆପଣଙ୍କ ଚରଣ ନଖର ଚନ୍ଦ୍ରକାନ୍ତି ଆହୁରି ଦୀପ୍ତିମାନ ହେଉଛି,
ଶ୍ଲୋକ 37
ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପର୍ବତ (ମେରୁ)ର ଶିଖର ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ବଳଶାଳୀ ହାତୀର କୁମ୍ଭସ୍ଥଳକୁ ମଧ୍ଯ ପରାସ୍ତ କରୁଥିବା ସୁନ୍ଦର ବକ୍ଷସ୍ଥଳ ବିଶିଷ୍ଟ ମାଆ, ହେ ମହିଷାସୁରକୁ ବିନାଶକାରିଣୀ, ମନୋହର ଜଟାଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତଥା ପର୍ବତରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା, ଆପଣଙ୍କର ଜୟ ହେଉ, ଜୟ ହେଉ।
ଶ୍ଲୋକ 38
ସହସ୍ର କର ବିଶିଷ୍ଟ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ମଧ୍ଯ ସହସ୍ର ଗୁଣରେ ପରାସ୍ତ କରୁଥିବା ଏବଂ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଶତ୍ରୁ ତାରକାସୁର ସହିତ ସଂଗ୍ରାମ କରି କାର୍ତ୍ତିକେୟଙ୍କୁ ପୁତ୍ରରୂପେ ଲାଭ କରିବାରେ ଆନନ୍ଦିତ ମାଆ,
ଶ୍ଲୋକ 39
ରାଜା ସୁରଥ ଏବଂ ସମାଧି ବୈଶ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନୁଷ୍ଠିତ ସମାଧିଯୁକ୍ତ ଭକ୍ତିରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ମାଆ, ହେ ମହିଷାସୁରକୁ ବିନାଶକାରିଣୀ, ମନୋହର ଜଟାଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତଥା ପର୍ବତରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା, ଆପଣଙ୍କର ଜୟ ହେଉ, ଜୟ ହେଉ।
ଶ୍ଲୋକ 40
(ହେ ବୈଶ୍ୟଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଆପଣ ମୋଠାରୁ ଯେଉଁ ବର ଇଚ୍ଛା କରିଛନ୍ତି, ମୁଁ ତାହା ପ୍ରଦାନ କରୁଛି। ତାହା ସିଦ୍ଧ ହେବ ଏବଂ ଆପଣଙ୍କୁ ଦିବ୍ଯ ଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ। ଏହିପରି ଭାବରେ ଦେବୀଙ୍କଠାରୁ ବରଲାଭ କରି କ୍ଷିତୀଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ସୁରଥ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କଠାରୁ ଜନ୍ମ ଲାଭ କରି ସାବର୍ଣ୍ଣି ମନୁ ହେବେ।)
ଶ୍ଲୋକ 41
ହେ କରୁଣାର ଆଶ୍ରୟସ୍ଥଳୀ, ଯେଉଁ ଭକ୍ତ ପ୍ରତିଦିନ ଆପଣଙ୍କର ଏହି ପଦ୍ମପାଦକୁ ପୂଜା କରେ, ହେ ପବିତ୍ରେ, ହେ କମଳା (ଲକ୍ଷ୍ମୀ)ଙ୍କ ନିବାସସ୍ଥଳୀ ମାଆ, ସେ କାହିଁକି କମଳାଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ (ଧନୀ ବା ସୌଭାଗ୍ୟବାନ) ହେବ ନାହିଁ?
ଶ୍ଲୋକ 42
ହେ କଲ୍ୟାଣମୟୀ, କେବଳ ଆପଣଙ୍କର ଚରଣ କମଳକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ମୋର କ'ଣ ବା ଅଭାବ ରହିପାରେ? ହେ ମହିଷାସୁରକୁ ବିନାଶକାରିଣୀ, ମନୋହର ଜଟାଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତଥା ପର୍ବତରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା, ଆପଣଙ୍କର ଜୟ ହେଉ, ଜୟ ହେଉ।
ଶ୍ଲୋକ 43
ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ପବିତ୍ର ସମୁଦ୍ରର ଜଳ ଦ୍ୱାରା ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି ଆପଣଙ୍କ ଗୁଣର ରଙ୍ଗଭୂମିକୁ ଅଭିଷିକ୍ତ କରେ, ସେ କ'ଣ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଶଚୀଙ୍କ କୁଚକୁମ୍ଭର ଆଲିଙ୍ଗନଜନିତ ସୁଖର ଅନୁଭବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ?
ଶ୍ଲୋକ 44
ହେ ଦେବୀ ବାଣୀ ଓ ଶିବଙ୍କର କଲ୍ଯାଣମୟୀ ଆବାସସ୍ଥଳୀ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କର ଚରଣକୁ ଶରଣ କରୁଛି; ହେ ମହିଷାସୁରକୁ ବିନାଶକାରିଣୀ, ମନୋହର ଜଟାଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତଥା ପର୍ବତରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା, ଆପଣଙ୍କର ଜୟ ହେଉ, ଜୟ ହେଉ।
ଶ୍ଲୋକ 45
ଆପଣଙ୍କର ନିର୍ମଳ ଚନ୍ଦ୍ରବଂଶୀୟ ମୁଖମଣ୍ଡଳ କ'ଣ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ମ୍ଳାନ କରୁନାହିଁ? ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ସ୍ୱର୍ଗପୁରୀର ଚନ୍ଦ୍ରମୁଖୀ ସୁନ୍ଦରୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କ'ଣ ଆପଣଙ୍କୁ ଅବହେଳା କରାଯାଇପାରେ?
ଶ୍ଲୋକ 46
ମୋର ମତରେ ଯେଉଁମାନଙ୍କର ଶିବନାମ ହିଁ ଧନ, ଆପଣଙ୍କ କୃପାରୁ ସେମାନଙ୍କର କ'ଣ ବା ଅସମ୍ଭବ ହୋଇପାରେ? ହେ ମହିଷାସୁରକୁ ବିନାଶକାରିଣୀ, ମନୋହର ଜଟାଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତଥା ପର୍ବତରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା, ଆପଣଙ୍କର ଜୟ ହେଉ, ଜୟ ହେଉ।
ଶ୍ଲୋକ 47
ହେ ପାର୍ବତୀ, ଦୀନମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ଦୟାଭାବ ରଖି ଆପଣ ନିଶ୍ଚୟ ମୋ ପ୍ରତି କୃପା କରନ୍ତୁ। ହେ ଜଗତର ଜନନୀ, ଆପଣ ଯେପରି ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃପାମୟୀ ବୋଲି ଜଣାଶୁଣା, ମୋ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସେପରି କୃପା କରନ୍ତୁ।
ଶ୍ଲୋକ 48
ଏଠାରେ ଯାହା ଉଚିତ, ମାଆ, ତାହା ମୋ ପାଇଁ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ ଏବଂ ମୋର ମହାନ୍ ଦୁଃଖ ଓ ତାପକୁ ନାଶ କରନ୍ତୁ। ହେ ମହିଷାସୁରକୁ ବିନାଶକାରିଣୀ, ମନୋହର ଜଟାଧାରୀ ଶିବଙ୍କ ପତ୍ନୀ ତଥା ପର୍ବତରାଜଙ୍କ କନ୍ୟା, ଆପଣଙ୍କର ଜୟ ହେଉ, ଜୟ ହେଉ।
ଶ୍ଲୋକ 49
ଏହିପରି ଭାବରେ ଶ୍ରୀମହିଷାସୁରମର୍ଦିନୀ ସ୍ତୋତ୍ର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।
ଶ୍ଲୋକ 50
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
ପ୍ରତିଦିନ କିମ୍ବା ଶୁଭ ତିଥିରେ
ବ୍ରାହ୍ମ ମୁହୂର୍ତ୍ତ କିମ୍ବା ସନ୍ଧ୍ୟା ସମୟ
ଘିଅ ଦୀପ, ଧୂପ, ତାଜା ଫୁଲ ଓ ନୈବେଦ୍ୟ
- ମାନସିକ ଶାନ୍ତି, ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଉନ୍ନତି ଓ ସକାରାତ୍ମକ ଶକ୍ତି
ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ‘ଭଗବତୀ ପଦ୍ୟପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ସ୍ତୋତ୍ର’ (୩୦ ଶ୍ଲୋକର ଦେବୀ ସ୍ତୁତି) ର ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅଂଶ। ଏକ ସମାନ ଧ୍ରୁବପଦ ସହିତ ‘ଅୟି ଗିରିନନ୍ଦିନି’ ଶ୍ଲୋକମାଳା ଏହାର ସପ୍ତମ ରୁ ସପ୍ତବିଂଶ ଶ୍ଲୋକ, ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ୧ରୁ ୨୧ ଭାବେ ଗଣାଯାଏ। ଏହାକୁ ପ୍ରାୟତଃ ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଚନା ବୋଲି ଗାନ କରାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସଂସ୍କୃତ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟସ୍ ସଂସ୍କରଣ ଜଣାଉଛି ଯେ ଏହି ଆରୋପ ଠିକ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ଏହା ତାଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରଚନାରେ ନାହିଁ; ଏହା କବି ରାମକୃଷ୍ଣ ବୋଲି ରଚୟିତାଙ୍କୁ ତାଲିକାଭୁକ୍ତ କରେ, ଏବଂ ସମଗ୍ର କାବ୍ୟର ସମାପନୀ ଶ୍ଲୋକ (୨୯-୩୦) ଶ୍ରୀପତିଙ୍କ ପୁତ୍ର ରାମକୃଷ୍ଣଙ୍କ ନାମ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ। ଏହାର ଏକ ଅଂଶ ଶିବରହସ୍ୟ (ପ୍ରଥମ ଭାଗ, ଅଧ୍ୟାୟ ୫୩, ଶ୍ଲୋକ ୯-୨୧) ରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ। ଏହି କାବ୍ୟ ଦେବୀ ମାହାତ୍ମ୍ୟ (ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ପୁରାଣ)ର ପ୍ରସଙ୍ଗ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏବଂ ନବରାତ୍ରି ଓ ଦୈନିକ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ, ବିଶେଷକରି ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ, ବ୍ୟାପକ ଭାବେ ପାଠ କରାଯାଏ।
ଏହି ପାଠ ବିଷୟରେ
ରଚୟିତା: Ramakrishna Kavi
ଆପଣ କଣ ଜାଣନ୍ତି?
ରଚୟିତା ଓ ରଚନା
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଲୋକପ୍ରିୟ ଭାବେ ଆଦି ଶଙ୍କରାଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ରଚନା ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, କିନ୍ତୁ ସଂସ୍କୃତ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟସ୍ ସଂସ୍କରଣ କବି ରାମକୃଷ୍ଣ କବିଙ୍କୁ ରଚୟିତା ଭାବେ ଉଲ୍ଲେଖ କରେ ଏବଂ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଆରୋପକୁ ଭୁଲ୍ ବୋଲି କହେ, କାରଣ ଏହା ତାଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରଚନାବଳୀରେ ନାହିଁ। ଏହା ଭଗବତୀ ପଦ୍ୟପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ସ୍ତୋତ୍ରର ଏକ ଅଂଶ, ଯାହା ଦେବୀ ମାତାଙ୍କୁ ପୁଷ୍ପାଞ୍ଜଳି ପରି ଅର୍ପିତ ଶ୍ଲୋକ ସଂଗ୍ରହ।
ଗଠନ ଓ ଧ୍ରୁବପଦ
ଏହି କାବ୍ୟ ୨୧ ଶ୍ଲୋକରେ ଗଠିତ, ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଶ୍ଲୋକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧ୍ରୁବପଦ 'ଜୟ ଜୟ ହେ ମହିଷାସୁରମର୍ଦ୍ଦିନି ରମ୍ୟକପର୍ଦିନି ଶୈଳସୁତେ' ରେ ଶେଷ ହୁଏ। ଏହି ପୁନରାବୃତ୍ତି ଦେବୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଉପାଧି ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ ଦେଉଥିବା ଏକ ଛନ୍ଦୋମୟ ଜପ ସୃଷ୍ଟି କରେ: ମହିଷ ଅସୁରର ବିନାଶକାରିଣୀ, ସୁନ୍ଦର ଜଟାଧାରିଣୀ, ଏବଂ ହିମାଳୟ ପର୍ବତର କନ୍ୟା।
କେନ୍ଦ୍ରୀୟ ସଂଗ୍ରାମ
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଅସୁରଙ୍କ ବିରୁଦ୍ଧରେ ଦେବୀଙ୍କ ସଂଗ୍ରାମର ନାଟକୀୟ ପୁନଃକଥନ। ଏହା କେବଳ ମହିଷାସୁର ସହ ଯୁଦ୍ଧ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ ନାହିଁ, ବରଂ ମଧୁ ଓ କୈଟଭ, ଚଣ୍ଡ ଓ ମୁଣ୍ଡ, ଧୁମ୍ରଲୋଚନ, ରକ୍ତବୀଜ ଏବଂ ଶୁମ୍ଭ ଓ ନିଶୁମ୍ଭ ଭ୍ରାତୃଦ୍ୱୟ ଭଳି ଅନ୍ୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସୁରଙ୍କ ଉପରେ ଦେବୀଙ୍କ ବିଜୟ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରେ, ଯାହା ତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତିମ ରକ୍ଷକ ରୂପେ ଦେଖାଏ।
ସଙ୍ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ପ୍ରତୀକ
ଏହି ସ୍ତୋତ୍ର ଏହାର ଧ୍ୱନ୍ୟାତ୍ମକ ଶବ୍ଦ-ଖେଳ ପାଇଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ଏଥିରେ ଯୁଦ୍ଧର ଛନ୍ଦ ଢୋଲର ଧ୍ୱନି ଅନୁକରଣକାରୀ ଶବ୍ଦ (ଧିମି କିଟ ଧିକ୍କଟ), ତାଙ୍କ ଗୋଡ଼ର ନୂପୁରର ଝଣଝଣ (ଝଣ ଝଣ), ଏବଂ ତାଙ୍କ ହାସ୍ୟର ଧ୍ୱନି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି। ଏହା ଦେବୀଙ୍କୁ କେବଳ ଯୋଦ୍ଧା ନୁହେଁ, ବରଂ ବିନାଶର ତାଣ୍ଡବ କରୁଥିବା ବିଶ୍ୱବ୍ୟାପୀ ନର୍ତ୍ତକୀ ରୂପେ ଉପସ୍ଥାପନ କରେ।
କୃପାର ଅନ୍ତିମ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି
ସ୍ତୋତ୍ର ଏକ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ମୋଡ଼ ସହ ସମାପ୍ତ ହୁଏ। ଶେଷ ତିନି ଶ୍ଲୋକ (୨୧ ମଧ୍ୟରୁ ୧୯-୨୧) ରେ, ଦେବୀଙ୍କ ବୀରତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କର୍ମ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ପରେ, କବି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ଜନନୀ ଭାବେ ସମ୍ବୋଧିତ ଦେବୀଙ୍କ ନିକଟରେ କୃପା (କୃପୟା) ପାଇଁ ସିଧାସଳଖ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି, ଏବଂ କୁହନ୍ତି ଯେ ଯିଏ ତାଙ୍କ ଚରଣକମଳରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଇଥାଏ, ତାକୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ବର ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ।
