अमृत संचार
खालसा दीक्षा समारोह
यस लेखमा सिख धर्मको अमृत संचार समारोहबारे चर्चा गरिएको छ, जसमा खालसा दीक्षा लिने व्यक्तिले अमृत तयार गर्ने प्रक्रिया र लिने वाचाहरूको सामान्य परिचय दिइएको छ।
विधि र चरणहरू
1पवित्रीकरण र वस्त्र
पवित्रीकरण र वस्त्र — उम्मेदवारहरू स्नान गर्छन्, कपाल धुन्छन्, र पाँच ककार (केश, कङ्घा, कड़ा, कचेरा, किरपान) सहित सफा वस्त्र लगाउँछन्। त्यसपछि तिनीहरू संगतको उपस्थितिमा गुरु ग्रन्थ साहिबको अगाडि जम्मा हुन्छन्।
2अरदास र सभा
अरदास र सभा — गुरुको आशीर्वादको लागि र उम्मेदवारहरूलाई खालसा भ्रातृत्वमा दीक्षित गर्न औपचारिक अनुरोध गर्न अरदास (औपचारिक प्रार्थना) पाठ गरिन्छ। उम्मेदवारहरू यस प्रार्थनाको बेला आदरपूर्वक उभिन्छन्।
3पाँच प्याराको गठन
पाँच प्याराको गठन — पाँच दीक्षित सिखहरू, जसलाई पञ्ज प्यारा (पाँच प्यारा) भनिन्छ, समारोह सञ्चालन गर्न चयन गरिन्छ। तिनीहरू गुरु ग्रन्थ साहिबको अगाडि पङ्क्तिमा बस्छन्, जसले गुरु गोबिन्द सिंह जीलाई आफ्नो शिर चढाउने मूल पाँच जनालाई प्रतिनिधित्व गर्दछ।
4अमृत तयार गर्ने
अमृत तयार गर्ने — सफा पानी र चिनीका मिस्री (पतासा) एक स्टीलको कटोरा (सरब्लोह) मा राखिन्छ। पञ्ज प्याराले दुईधारे तरवार (खण्डा) ले मिश्रण हलाउँछन् र पवित्र बाणीहरू (जप जी साहिब, जाप साहिब, आनन्द साहिब, र अन्य प्रार्थनाहरू) पाठ गर्दछन्, जसले यसलाई पवित्र अमृतमा परिणत गर्दछ।
5प्रतिज्ञा र नियमावली
प्रतिज्ञा र नियमावली — पञ्ज प्याराले उम्मेदवारहरूलाई रेहत मर्यादा (सिख आचार संहिता) सम्झाउँछन् र प्रतिज्ञाहरू पालन गराउँछन्। दीक्षितहरूले पाँच विकार (काम, क्रोध, लोभ, मोह, र अहंकार) त्याग्नुपर्छ, पाँच ककार धारण गर्नुपर्छ, र गुरुप्रति आजीवन भक्ति र मानवताको सेवाको प्रतिबद्धता गर्नुपर्छ।
6अमृत दिने
अमृत दिने — पञ्ज प्याराले उही स्टीलको कटोराबाट उम्मेदवारहरूलाई पिउन अमृत दिएर, तिनीहरूको आँखा र कपालमा छर्केर अमृत प्रदान गर्दछन्। प्रत्येक उम्मेदवारले दीक्षा प्रार्थना 'वाहेगुरु जी का खालसा, वाहेगुरु जी की फतेह' (खालसा परमेश्वरको हो; विजय परमेश्वरको हो) दोहोर्याउँछ।
7नयाँ पहिचान
नयाँ पहिचान — अमृत ग्रहण गरेपछि, दीक्षितहरूले औपचारिक रूपमा आफ्नो पूर्व जाति र धर्म त्याग्छन् र सिंह (पुरुषहरूको लागि) र कौर (महिलाहरूको लागि) थर अपनाउँछन्। तिनीहरू अब गुरुको मार्गदर्शनमा खालसा भ्रातृत्वको समान सदस्य हुन्छन्।
8हुकमनामा र अरदास
हुकमनामा र अरदास — पञ्ज प्याराले त्यसपछि नयाँ दीक्षितहरूको लागि गुरुको आज्ञाको रूपमा हुकमनामा (गुरु ग्रन्थ साहिबबाट अनियमित श्लोक) पढ्छन्। समारोह समाप्त गर्न अन्तिम अरदास गरिन्छ, र संगत आशीर्वाद प्राप्त गर्न उभिन्छ।
9कराह प्रसाद
कराह प्रसाद — कराह प्रसाद (पवित्र मीठो हलुवा) उपस्थित सबैलाई वितरण गरिन्छ, र नयाँ दीक्षितहरूले खालसाको समानता र एकताको प्रतीकको रूपमा सामुदायिक भोजन (गुरुको लङ्गर) मा भाग लिन्छन्। यसरी औपचारिक समारोह समाप्त हुन्छ।
अमृत संचार सिख धर्मको सबैभन्दा पवित्र समारोह हो, जसमा एक व्यक्ति औपचारिक रूपमा खालसा पथमा प्रवेश गर्दछ। यो दीक्षा गुरु गोबिन्द सिंहले सन् १६९९ मा स्थापित गरेका थिए। यस समारोहमा 'अमृत' (पवित्र मीठो पानी) तयार गरिन्छ, जुन दुईधारे तरवारले हलचल गर्दै पाँच प्यारे (पाँच प्रिय सिखहरू) द्वारा विशेष प्रार्थना पढेर तयार गरिन्छ। यो अमृत नै दीक्षाको मुख्य आधार हो।
समारोहको क्रममा, दीक्षार्थीले पाँच 'क' (केश, कङ्घा, किरपान, कच्छा, कडा) धारण गर्ने, निषेधित कर्महरू (जस्तै: कपाल नकाट्नु, मदिरा र मासु त्याग गर्नु, व्यभिचार नगर्नु) बाट बच्ने, र सिख गुरुहरूको शिक्षा अनुसार जीवन बिताउने वाचा गर्दछ। यो एक व्यक्तिगत प्रतिबद्धता मात्र होइन, समुदायसँगको गहिरो बन्धन पनि हो।
यस समारोहमा क्षेत्रीय भिन्नता हुन सक्छ, तर मूल संरचना र वाचाहरू प्रायः समान हुन्छन्। अमृत संचारले सिखलाई 'गुरुको सिपाही' बनाउँछ, जसले न्याय, सेवा र सत्यको पक्षमा उभिने सङ्कल्प गर्दछ। यो समारोह सिक्ने र नयाँ सुरुवात गर्न चाहने जो कोहीको लागि खुला छ, चाहे उनीहरूको पृष्ठभूमि जस्तोसुकै होस्।
के तपाईं जान्नुहुन्छ?
स्थापना
गुरु गोबिन्द सिंहले सन् १६९९ मा वैसाखीको दिन पाँच प्यारेलाई अमृत छर्केर खालसा पन्थको स्थापना गरे। यही दिनदेखि अमृत संचार समारोहको शुरुवात भएको मानिन्छ।
अमृत तयारी
अमृत दुईधारे तरवार (खण्डा) ले इस्पातको भाँडोमा पानी र पाती हलचल गर्दै पाँच प्यारेले जपुजी साहिब, जाप साहिब जस्ता प्रार्थनाहरू पढेर तयार गर्छन्। यसलाई 'अमृत' (अमरत्वको जल) भनिन्छ।
पाँच क
दीक्षार्थीले पाँच क (केश, कङ्घा, किरपान, कच्छा, कडा) धारण गर्ने वाचा गर्छन्। यी बाह्य चिन्हहरूले सिख पहिचान र गुरुप्रति समर्पण जनाउँछन्।
निषेधित कर्म
अमृत संचार पछि कपाल नकाट्नु, मदिरा र मासु त्याग गर्नु, तथा व्यभिचार नगर्नु जस्ता प्रमुख निषेधहरू पालन गर्नुपर्छ। यी नियमहरूले सिख जीवनशैलीको आधार बनाउँछन्।
सबैका लागि खुला
अमृत संचार जात, धर्म, वर्ग वा लिङ्गको भेदभाव बिना सबैका लागि खुला छ। यसले सिख धर्मको समानता र सार्वभौमिकताको सिद्धान्तलाई प्रतिबिम्बित गर्दछ।
Guru Gobind Singh Ji
सिख धर्म बाट थप
सम्बन्धित शिक्षाहरू
उही शिक्षा, विभिन्न परम्पराहरूमा प्रतिध्वनित
