බකබ්‍රහ්ම ජාතකය

බුදුරජාණන් වහන්සේ සාවත්ථි නුවර ජේතවනාරාමයේ වැඩ වාසය කරන සමයේ, කලබලයට පත් බ්‍රහ්මයෙකු පිළිබඳ ආරංචිය උන්වහන්සේ වෙත ළඟා විය. එම බ්‍රහ්මයාගේ නම බක වන අතර, ඔහු බ්‍රහ්මලෝකයේ බැබළෙන මාලිගාවක අධිපතියා විය. බක භයානක වැරදි දෘෂ්ටියකට වැටී සිටියේ ය. අසංඛ්‍යේය කල්ප ගණනාවක් සමාධි සැපයෙන් වාසය කිරීමෙන් ඔහු තම පෙර ජාතීන් අමතක කර දැමී ය. ඔහුගේ වර්තමාන පැවැත්ම නිත්‍ය, සදාතන සහ නොවෙනස් බව ඔහු විශ්වාස කළ අතර, එයට අමතරව කිසිදු විමුක්තියක් නොමැති බව ඔහු සිතී ය. මෙම අභිමානය කෙසේ ඇති වූ ද, එයට කෙසේ පිළිතුරු දෙන ලද ද යන්න, පාලි ත්‍රිපිටකයේ ඛුද්දක නිකායේ ජාතක ග්‍රන්ථයේ, සංග්‍රහයේ අංක 405 වන බකබ්‍රහ්ම ජාතකය ලෙස ආරක්ෂා වී ඇත.

බක පෙර ජාතිවල වෙහප්ඵල ලෝකය හරහා සුභකින්හ හා ආභස්සර ලෝක දක්වා නැඟී ගියේ ය. දීර්ඝ කාලීන භාවනා පුහුණුවේ ඵල ඔහු තම සමඟ ඉහළ ලෝක වෙත ගෙන ගියේ ය. මෙවැනි සියුම් තත්ත්වයන්හි එතරම් දීර්ඝ කාලයක් වාසය කිරීම නිසා, එක් ලෝකයකින් තවත් ලෝකයකට ගිය බව ඔහු සිහි කිරීම නැති කර ගත්තේ ය. ධ්‍යාන සමාධියේ දීර්ඝ පුරුද්ද ස්ථිර විශ්වාසයක් බවට පත් විය. ඔහුගේ වර්තමාන මාලිගාව බොහෝ අවස්ථාවලින් එකක් නොව, වර්ධනය, ජරාව හා මරණය ඉක්මවා ගිය අවසාන හා නොසෑදූ නිවාසයක් යැයි ඔහු විශ්වාස කළේ ය.

බකගේ සිත දැන වදාළ බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනයෙන් අතුරුදහන් වී බ්‍රහ්මලෝකයේ පෙනී වැඩ සිටි සේක. ග්‍රන්ථයට අනුව, එය ශක්තිමත් මිනිසෙකු තම බාහුව නවාගැනීමට හෝ දිගු කිරීමට තරම් පහසු විය. බක ගෞරවාන්විත ආඩම්බරකමින් උන්වහන්සේ පිළිගෙන තම ප්‍රකාශය නැවත ඉදිරිපත් කළේ ය. ඔහුගේ ලෝකය සදාතනික බවත්, එය ඉක්මවා මෝක්ෂයක් නොමැති බවත් ඔහු කීවේ ය. බුදුරජාණන් වහන්සේ තර්කයෙන් පමණක් මෙය ප්‍රතික්ෂේප නොකළ සේක. ඒ වෙනුවට, බකට ප්‍රතික්ෂේප කළ නොහැකි දෙයක් එනම් ඔහුගේම අමතක වූ අතීතය පෙන්වීමට උන්වහන්සේ තීරණය කළ සේක.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ප්‍රශ්න කිරීමෙන් පසු බක පසුබැස්සේ නැත. තමා තනි අදහසක් දරන්නා නොවන බව ඔහු පිළිතුරු දුන්නේ ය. සම්ප්‍රදාය විසින් ආරක්ෂා කරන ගාථාවේ ඔහු කියා සිටියේ, ධර්මිෂ්ඨ හා උදාර වූ තවත් හැත්තෑ දෙදෙනෙක් ඔවුන් ඉපදීමට හා ජරාවට ඔබ්බෙහි සිටින බවට ඇති එම විශ්වාසය බෙදා ගන්නා බවයි. මෙය සමාන අදහස් ඇති බ්‍රහ්මයන්ගේ මුළු කණ්ඩායමකට කළ විශ්වාසසහගත ආයාචනයක් විය. එය පුද්ගලික මුළාවක් නොව, බෙදා ගත් මතයක් වූ අතර, බුදුරජාණන් වහන්සේ එය දැන් විවරණය කළ යුතු විය.

බකට පිළිතුරු දීම සඳහා, බුදුරජාණන් වහන්සේ තම ජීවිතයද හේතු ප්‍රත්‍ය මත පිහිටා අනිත්‍ය බව පමණක් ප්‍රකාශ නොකළ සේක. බක තුළ මතකයක් නොතිබූ යම් පූර්ව යුගයක් උන්වහන්සේ සිහිපත් කළ සේක. එම යුගයේ බක මිනිස් තාපසයෙකු ලෙස ජීවත් වූ බව බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක. එසේ කරමින්, බක මතක තබා ගත් ලෝක පසුකර, බක සම්පූර්ණයෙන් නැති කර ගත් ජීවිතය දක්වා බුදුරජාණන් වහන්සේ ආපසු ගිය සේක.

එම පූර්ව යුගයේ බක කේසව නම් ප්‍රසිද්ධ තාපසයෙක් වූ අතර, මහත් කීර්තියක් ඇති ගුරුවරයෙක් විය. එම යුගයේම බුදුරජාණන් වහන්සේ ම කේසවගේ උපස්ථායක ලෙස වාසය කළ සේක. කප්ප නම් තරුණයෙකු ලෙස උන්වහන්සේ එම තාපසයාට සේවය කළ අතර, ඔහුගේ ගුණ හොඳින් දැන සිටියේ ය. දැන් කප්ප ලෙස, ආගන්තුකයෙකු ලෙස නොව, කේසවගේ ක්‍රියා ගැන බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක.

බුදුරජාණන් වහන්සේ එම යුගයේ කරුණාවේ ක්‍රියා තුනක් විස්තර කළ සේක. පළමුවැන්න, කේසව එක් වරක් පුරාණ කාලයක එක් මිනිසෙකුට ජලය දී ඇත. ඔහු “පිපාසාවෙන් හා වියළි දැවිල්ලෙන් ගිලී යාමට සූදානම්” වූ තැනැත්තෙකි. වියළි මාර්ගයක, වෙනත් උදව්වක් නොමැති තැනක, ඔහු කඩාවැටීමෙන් බේරා ගන්නා ලදී. එය රාජ්‍යයක් හා සසඳන කල්හි කුඩා කරුණාවක් විය. කෙසේ වෙතත්, එය නිශ්චිත කාලයකට හා නිශ්චිත ස්ථානයකට අයත් වූ අතර, එම ජීවිතය අවසන් වී ඇති බවට එය සාක්ෂියක් විය.

දෙවැන්න, ඒනි ගඟ අසල දී කේසව, අත්අඩංගුවට ගෙන රඳවා තබා සිටි පිරිසක් හමු විය. ඔව්හු කෙඳිරිවලින් බැඳ තබා ඇති අතර, මුදවා ගැනීමේ බලාපොරොත්තුවක් නොවී ය. කේසව ඔවුන් නිදහස් කළේ ය. බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙය බකට වදාළේ, ප්‍රශංසනීය කථාවක් ලෙස නොව, කරුණු කථාවක් ලෙසිනි. එය ස්ථානයක් හා ගඟක් සමඟ බැඳුණු ක්‍රියාවක් විය. ගංගාවක් හෝ වහලුන් කිසිදා නොදුටු කාලානතික, නිර්මාණය නොකළ ලෝකයක එවැනි ක්‍රියාවක් කිරීම කළ නොහැකි විය.

තුන්වැන්න, ගංගා ගඟ අසල දී කේසව නාවිකයෙකු ගලවා ගත්තේ ය. එම පුද්ගලයාගේ නැව මස් ගැනීමට කුසගින්නෙන් සිටි නාගයෙකු විසින් අල්ලා ගෙන තිබුණි. කේසව ඔහු මරණයෙන් ආපසු ගෙන ආවේ ධෛර්යයෙන් හා දක්ෂතාවෙන් ය, කිසිදු බ්‍රහ්මයෙකුගේ බලයෙන් නොවේ. ජලය දීම, වහලුන් නිදහස් කිරීම, නාවිකයා ගලවා ගැනීම යන ක්‍රියා තුන, බුදුරජාණන් වහන්සේ බක ඉදිරියේ තබා ගත් සූත්‍රයේ නූල් විය. එකට ගත් කල, ඒවා බක ජීවත් වූ හා අමතක කළ ජීවිතයේ රෙදිපිළි පෙන්වා දුන්නේ ය.

මෙම ක්‍රියා තුන ඉදිරිපත් කිරීමෙන් පසු, බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම විස්තරය සම්පූර්ණ කළ වචන වදාළ සේක. බ්‍රහ්මයා වන බක, එක් කාලයක තාපස කේසව වූ බව. ඔහුට සේවය කළ හා ඔහුගේ කුසලතාව දුටු ශිෂ්‍යයා වූ කප්ප, එම පූර්ව ජාතියේ බුදුරජාණන් වහන්සේ ම වූ බව. පාඩම පැහැදිලි විය. බ්‍රහ්මලෝකයේ බකගේ උත්කෘෂ්ට තත්ත්වය, දිගු කලකට පෙර ගඟ තීරයක මනුෂ්‍යයෙකු ලෙස කළ ක්‍රියාවන්ගේ පක්ව ඵලය පමණක් විය. එම තත්ත්වය, බක සිතූ නිත්‍ය, නොනිර්මිත පදනම විය නොහැකි ය. එය ප්‍රතිඵලයක් වූ අතර, යම් හේතුවකින් හටගත් සියල්ල නැති විය හැකි ය.

මෙය ඇසූ බක, තම අමතක වූ ඉතිහාසයේ සත්‍යය හඳුනා ගත්තේ ය. ඔහු ආරක්ෂා කළ දෘෂ්ටිය අත්හළේ ය. මෙම සංවාදය ඇසූ තවත් දස දහස් බ්‍රහ්මයන් ද එම මුළා වූ නිශ්චිතභාවයෙන් විමුක්තිය ලැබූ බව වාර්තාවේ සඳහන් වේ. එම මොහොතේ බුදුරජාණන් වහන්සේ, තම ස්වර්ගය ප්‍රශ්නයෙන් ඔබ්බෙහි යැයි විශ්වාස කළ බොහෝ බ්‍රහ්මයන්ට සරණ විය.

බකබ්‍රහ්ම ජාතකය, එහි ශ්‍රාවකයන්ගෙන් දිව්‍ය ලෝක හා දීර්ඝ කල්පවල සැපයේ සත්‍යයෙහි සැකයක් තබා ගන්නා ලෙස ඉල්ලා නොසිටී. ඉහළම හා දීර්ඝකාලීන තත්ත්වය පවා පෙර හේතුවල ඵලයක් ව පවතින බව දැක ගන්නා ලෙස එය ඉල්ලා සිටී. හේතුවෙන් ඇති වූ බැවින්, එය වෙනස්වීම්වලට යටත් ව පවතී. ඉහළ තනතුරක් පිළිබඳ උඩඟුකම, එය බ්‍රහ්මයෙකුගේ ස්වර්ගය වුවත් මිනිසෙකුගේ දීර්ඝ සාර්ථකත්වය වුවත්, බකව ගිලගත් එම අමතක කිරීම මත පදනම් වේ. එම අමතක කිරීම යනු, එම තනතුර කෙසේ ඇති වූදැයි මතක නොතබා ගැනීමයි. එය සමඟ, එම තනතුර කිසි විටෙක අවසන් විය නොහැකි යන මිත්‍යාව පැමිණේ. ජාතකය ඉදිරිපත් කරන ප්‍රතිකාරය තර්කය නොව, මතකය යළි ලබා ගැනීමයි. දැන් පවතින සෑම උත්කෘෂ්ට දෙයක්ම එක් කාලයක හේතුවකින් ඇති වූ බවත්, එහි කාලයේදී එයට පසුව එන දෙයට ඉඩ දෙන බවත් සරලව සිහි කිරීමයි.