කච්ඡප ජාතකය

පාලි තිපිටකයේ ජාතක අංක 178 කථාව, ශ්‍රාවස්ති නුවර එක් තරුණයෙකු සම්බන්ධයෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. ඔහුගේ නිවසට වසංගත රෝගය පැමිණි කල, මාපියන්ගේ හදිසි උපදෙස් පිළිගෙන, හුරුපුරුදු නිවස කෙරෙහි ඇල්මෙන් රැඳී නොසිට, බිත්තියක සිදුරකින් පලා ගියේය. අනතුර ගෙවී ගිය පසු ඔහු ආපසු පැමිණ, පවුලේ වස්තු නැවත ලබාගෙන, කෘතඥතා පූජා සමඟ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත පැමිණියේය. එබඳු කලින් දුන් අනුශාසනයට ප්‍රතික්ෂේප කළ අයෙකුට සිදුවන දේ වෙනස්කමින් පෙන්වීමට, බුදුරජාණන් වහන්සේ තම නිවස වියළී තමාගේම සොහොන බවට පත් වන තුරුත් එය නොහැර ගිය කැස්බෑවෙකුගේ පැරණි කථාව වදාළ සේක.

ඒ පූර්ව ජාතියේ බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ, විශාල, බොහෝ කලක් පැවති මඩ බිමක් අසල කුඩා ගමක, මැටි බඳුන් වඩන කුම්භකාර කුලයක උපන් සේක. එය මසුන්, කැස්බෑවන් සහ පරම්පරා ගණනාවක් එහි ජීවත් වූ අසංඛ්‍ය වෙනත් සත්වයින්ගේ නිවහන විය. ජලය කිසි දිනක තම ජීවිතය අසාර්ථක කළ හැකි යැයි සිතීමට ඔවුන්ට හේතුවක් නොවීය.

දීර්ඝ නියඟයක් රට පුරා පැතිරී, මාසයෙන් මාසයට වර්ෂාව නොවැටුණු කල, මඩ බිම නිරන්තරව හැකිළෙමින් ගියේය. එහි සත්වයෝ, සලකුණු නිවැරදිව කියවා ගනිමින්, ඈත ගංගාව වෙත දිගු පෙළවල් ලෙස ගමන ආරම්භ කළහ. ඒ අතර භූමියේ ගමන සිදුකිරීමට තවමත් ප්‍රමාණවත් තෙතමනයක් රැඳී තිබුණි.

වයෝවෘද්ධ කැස්බෑවෙක් ඉවත්වීමට එක්වීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය. ඔහුගේ සහචරයෝ, මඩ ඔහු වටා තද වී වියළීමට පෙර එන ලෙස අවධාරණය කළ කල, ඔහු පිළිතුරු දුන්නේ තමා එම වලේම උපන් බවත්, තම මුතුන් මිත්තෝ ඊට පෙර එහි වාසය කළ බවත්ය. ඉතා හුරුපුරුදු නිවස අත්හැර, නොදන්නා ජලයන් තුළ ආගන්තුකයෙකු ලෙස හැසිරීම ඔහුට සිතාගත නොහැකි විය.

ඔහුගේ සහචරයෝ ආරක්ෂිතව හැකි තාක් කල් තමන්ගේ කාරණය ඉදිරිපත් කළහ. අහස පිත්තල වර්ණ වී ඇති බවත්, මඩ බිම ඔවුන්ගේ පාදයන් යට ගල් බවට පත්වෙමින් ඇති බවත් ඔවුහු පෙන්වා දුන්හ. කැස්බෑවා වියළෙන මඩ තුළ තවත් ගැඹුරට කිඳා බැස්සේ, ඔවුන්ගේ අනතුරු ඇඟවීමට තමාගේ නිහඬ ප්‍රතික්ෂේපය හැර වෙනත් පිළිතුරක් නොදී ය.

ගිම්හාන සූර්යයා නියඟය ආරම්භ කළ දේ අවසන් කළේය, මඩ බිමේ අවසාන කොටස කැඩුණු, දෘඪ පොරොවක් බවට පත් කළේය. වරෙක මෙම භූමිය තම උරුමය යැයි කී කැස්බෑවා, පළා යාමට අවස්ථාව තිබියදී අත්හැරීමට ප්‍රතික්ෂේප කළ එම පොළොව තුළම වැසී ගිය බව දුටුවේය.

සාමාන්‍ය මැටියට අමතරව යමක් පෘෂ්ඨය යටින් ඇති බව නොදැන, බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ එදින උදෑසන තම මැටි බඳුන් සඳහා ද්‍රව්‍ය කැණීමට පැමිණ සිටියහ. ඔවුන් දෙදෙනාම එකිනෙකා එහි සිටින බව දැන ගැනීමට පෙර, උදැල්ල වළලනු ලැබූ කැස්බෑවා මත වැදුණි. ඒ පහර වැදුණේ, කැස්බෑවාගේ තමන්ගේම තේරීම ඔහු ජීවමාන දෙයක් හමුවන බව කිසිවකු බලාපොරොත්තු නොවූ තැනම තබා තිබූ නිසාය.

අවසන් මොහොතේදී කැස්බෑවා අවසානයේ වටහාගත්තේ ඔහුගේ ජීවිතය වියදම් කළේ නියඟය නොව, සියලු අනතුරු ඇඟවීම් ගෙන ආ පසුත් ගලවා ගත නොහැකි වූ නිවස කෙරෙහි ඔහු බැඳී සිටි ඇල්ම බවයි. බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ තම සාමාන්‍ය ශ්‍රමයෙන් හෙළි වූ දේ ගැන ශෝකයට පත්ව, අසල සිටි අය සමඟ, යම් සීමාවකට ඔබ්බෙන් ඕනෑම නිවසක්, ඕනෑම සුවයක් කෙරෙහි ඇලී සිටීමේ අනතුර ගැන කතා කළ සේක. බැඳී සිටීම ආරක්ෂාව වීම නවතා, තමාම සාදාගත් සොහොනක් විය හැකි බව ඔහු වදාළේය.

ශ්‍රාවස්ති නුවර තරුණයා සහ කැස්බෑවා අතර වෙනස ඔවුන් ලැබූ අනතුරු ඇඟවීමේ ගුණය නොවීය, මන්ද දෙදෙනාටම ඔවුන් යට ඇති භූමිය අනතුරුදායක වී ඇති බව පැහැදිලිව හා නියමිත කාලයේ දන්වා ඇත. වෙනස සම්පූර්ණයෙන්ම තිබුණේ එක් එක් අය කුමක් අත්හැරීමට සූදානම් වූයේද යන්න තුළ ය. තරුණයා තම නිවස ඉවත්ව ආපසු පැමිණිය හැකි දෙයක් ලෙස සැලකීය. කැස්බෑවා තම නිවසින් වෙන්වීම, ජීවත්වීමටම වුවද, ඉවසිය නොහැකි දෙයක් ලෙස සැලකීය.

කථාවේ අවසානයේ, බුදුරජාණන් වහන්සේ ඒ දැඩි කැස්බෑවා තම ශ්‍රාවක ආනන්ද හිමියන් සමඟ හඳුනාගත් සේක. මෙම පැරණි අත්හැරීමේ අසමත්වීම, ආනන්ද හිමියන් තමන් ඉදිරියට ගෙන යා යුතු පාඩමට සම්බන්ධ කළ සේක. ඒ අසලින් ශ්‍රාවස්ති නුවර තරුණයා තැබූ සේක, ඔහුගේ මාපියන්ගේ අවධාරණය යටතේ අන්තරායකර නිවසින් ඉවත් වීමට ඔහු සතු කැමැත්ත, ඔහුගේ ජීවිතය පමණක් නොව ඔහු පසුව නැවත ලබාගැනීමට ආපසු ගිය සියල්ලම ගලවා ගත් බවයි.