සුවණ්ණමිග ජාතකය

පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතක අංක 359 බුදුරජාණන් වහන්සේ සාවත්ථි නුවර වෙසෙන කාන්තාවක් ගැන දේශනා කළහ. ඇය සාරිපුත්ත හා මොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේලා කෙරෙහි භක්තිමත් පවුලක උපන් අතර, තම ශ්‍රද්ධාව නොබෙදාගත් පුරුෂයෙකු සමඟ විවාහ විය. ඇය ඔහුට සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේගේ ධර්ම දේශනයක් ශ්‍රවණය කරන ලෙස පොළඹවා, අවසානයේ සැමියා සහ බිරිඳ දෙදෙනාම සෝවාන් වී, පසුව රහත් වූහ. ඇයගේ භක්තිය ඔහු වෙනුවෙන් කොතරම් කාලයක් නිහඬව ක්‍රියාත්මක වී තිබුණේද යන්න පෙන්වීම පිණිස, බුදුරජාණන් වහන්සේ එම කාන්තාවම ඔහු වෙනුවෙන් තම ජීවිතය පූජා කළ පූර්ව ජාතියක් සිහිපත් කළහ.

මගධ රටේ රාජගහ නුවර අසල බෝසතාණන් වහන්සේ සුවණ්ණමිග නම් ඉතා සෞන්දර්‍යවත් මුව රජුව උපත ලැබූහ. ඔහුගේ සිරුර පිරිසිදු කළ රත්‍රන් සේ බැබළුණු අතර, ඔහුගේ කුර ඔප දැමූ ලාක්ෂා මෙන් විය. ඇස් තද නිල් මැණික් සේ දිලිසුණි. ඔහු වනාන්තරයේ විශාල මුව රංචුවක සෞම්‍ය නායකයා වූ අතර, තම පතිව්‍රතා මුව දෙන සමඟ ජීවත් විය. ගොවීන් තම ශීත කාලීන වගා මුව රංචුවට විනාශ වීම නිසා කලකිරුණු අතර, මීමහ හමින් තැනූ බිඳිය නොහැකි මලපත් අටවීමේ දක්ෂ වැද්දෙකු යොදවා ගත්හ.

දිනක් උදෑසන මුව රංචුව තණබිම් මාවතේ යද්දී බෝසතාණන් වහන්සේ සැඟවුණු හම් මලපතකට පය තැබූහ. හම් ලණුව දරුණු ලෙස තද වී, මස් තුළට ගිලී ගියේය. රංචුව භීතියට පත්ව තවත් මලපත් වෙත දුවනු ඇතැයි දැන, බෝසතාණන් වහන්සේ සන්සුන් අනතුරු ඇඟවීමේ හඬ නැගූහ. භීතියට පත් රංචුව ඝන වනාන්තරයට පලා ගියේය.

විශ්වාසවන්ත මුව දෙන අනෙක් මුවන් සමඟ පලා යාමට ප්‍රතික්ෂේප කළාය. ඇය බෝසතාණන් වහන්සේ ළඟට පැමිණ, ඔහුගේ පැත්තට ආදරයෙන් තල්ලු කළාය, තුවාල වූ පය ලෙවකමින් සිටියාය, ගස් අතරින් කුමක් ආවත් ඔහුව අත්හැර නොයන බවට පොරොන්දු වූවාය.

ඉක්මනින්ම වැද්දා කටු ඇති හෙල්ලයක් සහ දුනුවක් රැගෙන ළඟා වූයේය. ඔහු දුටු මුව දෙන පඳුරු වෙත නොදිව, සන්සුන්ව ඉදිරියට ගොස්, බෙල්ල නවාගෙන, මිනිස් බසින් ඔහු සමඟ කථා කළාය. ඇය ඔහුට ඉල්ලා සිටියේ පළමුව තමා මරා, මස් නැවුම් පතර මත අතුරන ලෙසත්, මේ රන් මුව රජු බැඳ තිබෙන හම් ලණු කපා, ඔහුව කඳුකරයට ආපසු යාමට ඉඩ හරින ලෙසත්‍ය. ඇය තම ශරීරය ඔහුගේ ජීවිතය වෙනුවෙන් වන්දියක් ලෙස පිදුවාය.

මෙවැනි උත්කෘෂ්ට ආත්ම පරිත්‍යාගයේ වචන කතා කරන සත්වයකු දැක වැද්දා විස්මයට පත් වූ අතර හෙල්ල පහත් කළේය. ඔහු කඳුළු උගුළමින් සිතුවේ, මිනිසුන් අතර පවා තමා කිසි දිනක තවත් කෙනෙකු වෙනුවෙන් මරණයට ඉදිරිපත් වන මෙවැනි භක්තියක් දැක නැති බවයි. එමෙන්ම මෙවැනි ප්‍රාතිහාර්‍ය මුව දෙන සහ ඇගේ උත්තම සහකරු ඝාතනය කිරීමෙන් ස්වර්ගයේ කෝපය තමා මත පතිත වේ යැයි ඔහු බිය වූයේය.

වැද්දා දණ ගසා, තම දඩයම් පිහියෙන් හම් මලපත පරිස්සමින් කපා, මුව රජුගේ තුවාලය ඖෂධ පැළෑටිවලින් සෝදා, මුව දෙදෙනාගේම හිස අතගා දුන්නේය. තමාට දැන් දුටු දෑ හමුවේ ඔහුගේ පෙර අරමුණ සම්පූර්ණයෙන්ම අමතක විය.

කෘතඥතාව ප්‍රකාශ කරමින් බෝසතාණන් වහන්සේ වැද්දාට පන්සිල් ඉගැන්වූහ. රංචුවගේම තණ බිමෙන් තමා විසින් හමු කරගත් විශ්මිත මැණිකක් ද ඔහුට පිරිනැමූහ. වැද්දා තම ආයුධ ගඟට විසි කර, ධනවත් හා සදාචාර සම්පන්නව ගෙදර ආපසු ගියේය. ඔහුගේ ඉතිරි දින තවත් මලපතක් නොඅටවා දන් පැවැත්වීමෙන් ගත කළේය.

කථාවේ අවසානයේ බුදුරජාණන් වහන්සේ, භක්තිමත් මුව දෙන සාවත්ථි නුවර කාන්තාව බව, සහ ඇයගේ හදවත වෙනස් කළ වැද්දා, පසුව ඇය ධර්මය වෙත යොමු කළ එම සැමියා, ඡන්න බව හඳුනා ගත්හ. ඇයගේ පූජාව මගින් ජීවිතය ගලවා ගත් රන් මුව රජු බුදුරජාණන් වහන්සේ ම බව ප්‍රකාශ කළහ.

වැද්දා අවසානයේ චලනය කළේ ඝාතනයට විරුද්ධ වූ කුසලතාවයෙන් යුත් තර්කයක් නොව, ඉතා සරල හා ඉතා වටිනා භක්තියයි. එවිට නිර්දයභාවයට එහි ඉදිරියේ සිටීමට ඉඩක් නොතිබුණි. මුව දෙන ඔහුට තර්ජනය කළේ නැත, ඔහු සමඟ මිල කළේ නැත, වෙනත් අයෙකු වෙනුවෙන් මැරීමට තම කැමැත්ත හැර වෙනත් ඉහළ නීතියක් ගැන සඳහන් කළේ නැත. ඒ නිරායුධ පූජාව මිස පිළිවිපාකවලට ඇති බිය නොවේ, අන් කිසි දිනක හෙල්ල පහත නොදැමූ මිනිසෙකු නිරායුධ කළේ.

සාවත්ථි නුවර කාන්තාව ද සැමියා ධර්මය වෙත ගෙන ඒමට බලහත්කාරය හෝ තර්කය භාවිත කළේ නැත. ඔහු තමාම සවන් දීමට කැමති වන තෙක් ඇය ඉවසිලිමත් භක්තියෙන් සිටියාය. ඉතා නිහඬ එම ස්ථිරභාවයම එක් කලෙක තණබිමේ මලපත අසල වැද්දාගේ හෙල්ල දිශා මාරු කළේය. පළමුව තමා ම පූජා කරන ලද ප්‍රේමය, කිසිවක් ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඉල්ලා නොසිටි ඒ ප්‍රේමය, කිසි දිනක චලනය වීමට අදහස් නොකළ හදවතකට කොතරම් දුරට ළඟා විය හැකිද යන්න සියවස් ගණනකට පෙර සාධනය කර පෙන්වා තිබුණි.