උරග ජාතකය

බුද්ධ හිමියන් වහන්සේ පාලි ජාතක නිකායේ අංක 354 වන මෙම ජාතකය, තමාගේම පුත්‍රයා මෑතදී මියගොස් සැනසීමක් නොලැබූ ඉඩම් හිමියෙකු වෙනුවෙන් ජේතවනයේදී දේශනා කළ සේක. සියලු සත්වයන්ට මරණය ව්‍යතිරේකයකින් තොරව පැමිණෙන බවත්, පුරාණ ඍෂිවරු තම දරුවෙකු අහිමි වූ විට ශෝකයට යටත් නොවූ බවත් උන්වහන්සේ ඔහුට උගන්වා, එවැනි සන්සුන්කම ප්‍රායෝගිකව කෙසේ පෙනෙන්නේද යන්න පෙන්වීමට මෙම ගොවි පවුලේ පුරාණ කතාව ඉදිරිපත් කළ සේක.

බරණැස් නුවරට ඉවතින් පිහිටි ගමක, බ්‍රහ්මදත්ත රජුගේ කාලයේදී, බෝසතාණන් වහන්සේ බ්‍රාහ්මණ පවුලක උපත ලබා ගොවියෙකු ලෙස භූමිය වැඩ කළ සේක. උන්වහන්සේගේ පවුලේ සාමාජිකයෝ හය දෙනෙක් වූහ: උන්වහන්සේ තමන්, බිරිඳ, වැඩිහිටි පුත්‍රයා, දියණිය, පුත්‍රයාගේ බිරිඳ, සහ ගෙදර රැකවරණයට උදව් කළ මහලු දාසියක. උපන් සියල්ල නැසිය යුතු බැවින්, මරණය සැම විටම සිහියේ තබාගෙන, එය පැමිණෙන විට අතිශය භීතියකින් හෝ බලාපොරොත්තු සුන්වීමකින් තොරව ඒ පිළිගන්නා ලෙස බෝසතාණන් වහන්සේ තම පවුලට දිගු කලක් ඉගැන් වූ සේක.

එක් දිනක් පුත්‍රයා ගොයම් ගොවිතැනට පෙර ගිනි තබා දැමීම සඳහා කෙතෙන් කසළ එකතු කිරීමට ගියේය. ආසන්නයේ මැටි ගොඩක නයෙක් වාසය කළ අතර, ඔහුගේ කුඩා ගින්නෙන් නැගුණු දුම එහි ඇස් වෙතට ගොස් එය කෝපයට පත් කළේය. නයා තම වළෙන් පිටතට පැමිණ තරුණයා දෂ්ට කළ අතර, විෂය ඔහු සිටි තැනදීම ඔහුගේ ජීවිතය ගත්තේය.

ආසන්නයේ වැඩ කරමින් සිටි බෝසතාණන් වහන්සේ පුත්‍රයා වෙත පැමිණ ඔහු දැනටමත් මළ බව දුටු සේක. උන්වහන්සේ හඬා වැලපුණේ නැත, පපුව ගසා නොගත්හ, ඇඳුම් ද ඉරා නොගත්හ. උන්වහන්සේ සරලව මළ සිරුර ගසක සෙවණට ගෙන ගොස් තබා, සළුවකින් වසා, ආරම්භ කළ සාලය නිම කිරීම සඳහා නැවත නගුල වෙත ගියහ.

මාර්ගයේ හමු වූ ගමනික අයෙකු හරහා බෝසතාණන් වහන්සේ නිවසට පණිවිඩයක් යැවූ සේක: බිරිඳ දෙදෙනාට වෙනුවට එක් අයෙකුට පමණක් ආහාර සූදානම් කළ යුතු බවත්, මුළු පවුලම පිරිසිදු සුදු ඇඳුම් ඇඳ, මල් හා සුවඳ විලවුන් රැගෙන, අවමංගල්‍යයක් වෙනුවට උත්සවයක් සඳහා මෙන් කෙතට පැමිණිය යුතු බවත්‍ය.

බිරිඳ, දියණිය, පුත්‍රයාගේ බිරිඳ සහ මහලු දාසිය පැමිණ සිදුවීම දැන ගත් විට, ඔවුන්ගෙන් කිසිවෙකු හෝ හඬා වැලපුණේ හෝ කෑගැසුවේ නැත. ඔවුන් එකට වියළි දර එකතු කර, කෙතේ සොහොන් ගින්නක් ගොඩනඟා, බෝසතාණන් වහන්සේ බොහෝ කලක් ඔවුන්ට ඉගැන් වූ ආකාරයටම නිශ්ශබ්ද ගෞරවයෙන් සිරුර ගින්නට පවරා දුන්හ.

දෙවිවරුන්ගේ රජු වන සක්දෙවිඳු මේ අසාමාන්‍ය සද්ගුණයේ උණුසුම තම දිව්‍ය සිංහාසනය දක්වා නැඟෙනු දැනුණු අතර, ඔවුන් ස්වයං දැකීමට ගමන්කරුවෙකු ලෙස වේශ වෙනස් කර පහළට පැමිණියේය. සොහොන් ගින්න අසල සිට, පුත්‍රයෙකුගේ, සහෝදරයෙකුගේ, ස්වාමියාගේ සහ ගෘහ ප්‍රධානියෙකුගේ අළු ඉදිරියේ ඔවුන්ට කෙසේ එතරම් කඳුළු නොසලා සිටිය හැකිදැයි ඔහු ඔවුන් එක් එක් දෙනාගෙන් විමසුවේය.

ඔවුන් සෑම දෙනෙක්ම තමන්ගේම ගාථාවකින් පිළිතුරු දුන්හ. පියා කීවේ මිනිසා තම ජීර්ණ වූ සම නයා ගලවා දමන්නා සේ, තම ශරීරය අත්හරින බවයි. මව කීවේ තම පුත්‍රයා ආරාධනා නොකළ ආගමනයෙන් පැමිණ, ආරාධනා නොකළ ගමනින් ගොස්, පැමිණි ආකාරයටම ගියේ යැයිය. නැගණිය කීවේ උපවාසය හා රෝදනය කිසිවෙකුට ප්‍රයෝජනවත් නොවන බවත්, ඒවා මගින් පවුලේ ඉතිරි අය පෙරට වඩා දුක්වලට පත් කරන බවත්‍ය. පුත්‍රයාගේ බිරිඳ කීවේ මළවුන් ගැන ශෝක කරන මිනිසුන් හඳ ගැනීමට අඬන දරුවන් මෙන් වන බවත්, කිසිදා ඔවුන්ගේ නොවූ දෙය ගැනීමට අත දිගු කරන බවත්‍ය. මහලු දාසිය කීවේ කැඩුණු මැටි භාජනයක් කිසිදා අලුත්වැඩියා කළ නොහැකි බවත්, මළවුන් ගැන ශෝක කිරීම අපතේ ගිය වෙහෙසක් පමණක් බවත්‍ය.

ඔවුන්ගේ උපේක්ෂාවේ ප්‍රවීණත්වයෙන් සිත් ගැනුණු සක්දෙවිඳු තම සැබෑ රූපය හෙළි කර, පවුලේ ප්‍රඥාව ප්‍රශංසා කර, ඔවුන්ගේ නිවස රත්න හත්වර්ගයකින් පුරවා, පෙර මෙන්ම දානය හා සීල ශික්ෂාපද දිගටම රැකීමට ඔවුන්ට දිරිගැන්වී සේක.

කතාව නිමා කරමින්, බුද්ධ හිමියන් වහන්සේ එක් එක් තැනැත්තා කවරෙක් වූයේදැයි හෙළි කළ සේක: මහලු දාසිය ඛුජ්ජුත්තරා ද, දියණිය උප්පලවණ්ණා ද, මරණයට පත් වූ පුත්‍රයා රාහුල ද, මව ඛේමා ද, බුද්ධ හිමියන් වහන්සේ තමන්ම බ්‍රාහ්මණ පියා ද විය. පුරාණ වාර්තාවේ, සඳ ගැන කථා කළ පුත්‍රයාගේ බිරිඳ සඳහා කිසිදු අනන්‍යතාවයක් ලබා දී නොමැත; එබැවින් ඇය පවුල අතරේ, එම පසු සභාවේ, නම් නොකළ තනිව ඉතිරි වේ.

උරග ජාතකය ශෝකයට පත් පුද්ගලයෙකුට කිසිවක් නොදැනීමට ඉල්ලන්නේ නැත; ඒ වෙනුවට, කිසිදු හානියක් පැමිණීමට බොහෝ පෙර, උපදින සියල්ල මැරිය යුතු බවැයි වූ සරල සත්‍යය පුහුණු කළ පවුලක් පෙන්වයි. ඔවුන්ගේ ආදර්ශයෙන් ඉතිරි වන්නේ සක්දෙවිඳු ඔවුන්ගේ නිවසට වත් කළ රන් නොවේ, එහෙත් එක් පවුලක් එකම දෙයක් කීමට සොයාගත් විවිධ ආකාර පහකි: කඳුළු ගොස් ඇති දෙය ආපසු ගෙන්විය නොහැකි බවත්, ආදරයෙන් හා දානයෙන් ගත කළ ජීවිතයක් එහි අවසානයේ ආකාරය නිසා මකා දැමිය යුතු නොවන බවත්‍ය.