ප්‍රතික්‍රමණය — ජෛන ආගමේ ආත්ම පරීක්ෂණ හා පසුතැවීමේ චාරිත්‍රය
ප්‍රතික්‍රමණය යනු ජෛන ආගමේ ආත්ම පරීක්ෂණය හා පසුතැවීම සඳහා වන චාරිත්‍රයක් වන අතර, එය දිනපතා, පක්ෂයකට වරක් හෝ වසරකට වරක් සිදු කරනු ලැබේ. දැනුවත්ව හෝ නොදැනුවත්ව කරන ලද වැරදිවලට සමාව ඉල්ලීම සහ ආත්ම ශුද්ධිය ඇති කර ගැනීම එහි අරමුණයි.
ජෛන ආගමේ ආත්ම පරීක්ෂණයේ හා පසුතැවීමේ චාරිත්‍රයක් වන ප්‍රතික්‍රමණය ගැන මෙම ලිපියෙන් විස්තර කෙරේ. එය දිනපතා, පක්ෂයකට වරක්, හෝ වසරකට වරක් සිදු කරනු ලබන අතර, දැනුවත්ව හෝ නොදැනුවත්ව සිදු කරන ලද වැරදිවලට සමාව ඉල්ලීම හා ආත්ම ශුද්ධිය ඇති කර ගැනීම එහි අරමුණයි.
ප්‍රතික්‍රමණය යනු ජෛන භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ ගිහියන් විසින් පිළිපදිනු ලබන ආත්ම පරීක්ෂණයකි. එහි ප්‍රධාන අරමුණ වන්නේ තමාගේ ක්රියා, වචන සහ සිතුවිලි පිළිබඳව සිතා බලා, ජීවිතයට හානි කිරීම, බොරු කීම, සොරකම් කිරීම, ලිංගික දුරාචාරය, සහ දේපළ තණ්හාව වැනි ප්‍රධාන පාපයන්ගෙන් වැළකී සිටීමට ප්රතිඥා දීමයි. මෙම චාරිත්‍රයේ දී, පුද්ගලයා තමන් විසින් කරන ලද වැරදි හඳුනාගෙන ඒවාට සමාව ඉල්ලීමට අමතරව, අනාගතයේ දී එවැනි වැරදි නොකිරීමට අධිෂ්ඨාන කරයි.
ප්රතික්රමණයේ චාරිත්‍ර සාමාන්‍යයෙන් සිදු කරනු ලබන්නේ දිනකට තුන් වරක් (උදේ, දහවල්, සවස) හෝ දිනකට එක් වරක් ය. නමුත් බොහෝ ජෛන ගිහියන් දිනපතා ප්‍රතික්‍රමණය කරන්නේ ඉතා කෙටි ආකාරයෙන් වන අතර, සම්පූර්ණ චාරිත්‍රය පක්ෂයකට වරක් හෝ වසරකට වරක් (සම්වත්සරී ප්‍රතික්‍රමණය) සිදු කරති. සම්වත්සරී ප්‍රතික්‍රමණය ජෛන වර්ෂයේ අවසාන දිනයේදී සිදු කරනු ලබන අතර, එය ඉතා වැදගත් උත්සවයක් ලෙස සැලකේ.
මෙම චාරිත්‍රය අතරතුර, පුද්ගලයා සියලු ජීවීන්ට ගරු කිරීමේ ප්‍රතිඥාවක් ද ලබා දෙයි. ජෛන ආගමේ ප්‍රධාන ඉගැන්වීම වන 'අහිංසා' (හිංසා නොකිරීම) මෙහිදී විශේෂයෙන් අවධාරණය කෙරේ. ප්‍රතික්‍රමණය කරන අතරතුර, පුද්ගලයා තමන්ගේ සිතුවිලි, වචන සහ ක්‍රියාවන් ජීවිතයට හානි නොකරන බවට වග බලා ගැනීමට උත්සාහ කරයි.
ප්රතික්රමණයේ චාරිත්‍රානුකූල කොටස් කිහිපයක් ඇත. පළමුව, 'සාමායික' නමැති භාවනාවක් සිදු කරනු ලබන අතර, එහිදී පුද්ගලයා සියලු ජීවීන් කෙරෙහි සමානාත්මතාවයෙන් සිතීමට උත්සාහ කරයි. ඉන්පසු, 'චතුර්විංශති' නමැති සූත්‍රය කියවීමෙන් ජෛන තීර්ථංකරයන්ට ගෞරව කරනු ලැබේ. අවසානයේදී, 'ප්‍රතික්‍රමණ සූත්‍රය' කියවා තමන් විසින් කරන ලද වැරදි සඳහා සමාව ඉල්ලීම සිදු කෙරේ.
මෙම චාරිත්‍රය ජෛන ආගමේ ආත්ම ශුද්ධියේ මාර්ගයේ ඉතා වැදගත් අංගයක් ලෙස සැලකේ. එය පුද්ගලයාට තමාගේ අඩුපාඩු හඳුනා ගැනීමටත්, ඒවා නිවැරදි කිරීමටත්, අවසානයේදී ආත්ම විමුක්තිය හෙවත් 'මෝක්ෂය' කරා ළඟා වීමටත් උපකාරී වේ. ප්‍රතික්‍රමණය කිරීමෙන් පුද්ගලයාගේ කර්ම බන්ධන අඩු වන බවත්, ආත්මය පිරිසිදු වන බවත් ජෛන ග්‍රන්ථවල සඳහන් වේ.
විවිධ ජෛන නිකායන් අතර ප්රතික්රමණයේ ස්වරූපයෙහි සුළු වෙනස්කම් ඇත. නිදසුනක් ලෙස, ශ්වේතාම්බර නිකායේ දී සම්වත්සරී ප්‍රතික්‍රමණයට නිශ්චිත සූත්ර සහ ක්රියා පිළිවෙලක් ඇති අතර, දිගම්බර නිකායේ දී තවත් ආකාරයකට එය සිදු කෙරේ. නමුත් මූලික අරමුණ සහ ප්‍රතිපත්ති සියලු නිකායන්හි සමාන වේ.
මෙම චාරිත්‍රය ජෛන ජීවිතයේ අනිවාර්ය අංගයක් වන අතර, එය ජෛන බැතිමතුන්ට දිනපතා තමාගේ ආධ්‍යාත්මික ප්‍රගතිය පරීක්ෂා කර ගැනීමට අවස්ථාවක් සපයයි. ප්‍රතික්‍රමණය තුළින් පුද්ගලයා තමාගේ වැරදි පිළිගැනීමටත්, ඒවා නිවැරදි කිරීමටත්, අනාගතයේ දී වඩාත් ධාර්මික ජීවිතයක් ගත කිරීමටත් උත්සුක වේ. මෙය ජෛන ආගමේ 'අනුව්‍රත' (කුඩා ව්‍රත) යටතේ පිළිපැදීමේ වැදගත් කොටසකි.
ඔබ දැන සිටියාද?
දිනපතා ප්‍රතික්‍රමණය
ජෛන ගිහියන් බොහෝ විට දිනකට තුන් වරක් (උදේ, දහවල්, සවස) හෝ එක් වරක් කෙටි ආකාරයෙන් ප්‍රතික්‍රමණය කරති. සම්පූර්ණ චාරිත්‍රය පක්ෂයකට වරක් හෝ වසරකට වරක් (සම්වත්සරී) සිදු කෙරේ.
සම්වත්සරී ප්‍රතික්‍රමණය
ජෛන වර්ෂයේ අවසාන දිනයේ සිදු කරන මෙය ඉතා වැදගත් උත්සවයකි. එදින සියලු ජීවීන්ගෙන් සමාව ඉල්ලීමට විශේෂ අවධාරණයක් ඇත.
චාරිත්‍රයේ ප්‍රධාන කොටස් තුන
පළමුව 'සාමායික' නම් භාවනාවෙන් සියලු ජීවීන් කෙරෙහි සමානාත්මතාවය වඩයි. ඉන්පසු 'චතුර්විංශති' සූත්‍රයෙන් ජෛන තීර්ථංකරයන් 24 දෙනාට ගෞරව කරයි. අවසානයේ 'ප්‍රතික්‍රමණ සූත්‍රය' කියවා වැරදි සඳහා සමාව ඉල්ලයි.
අහිංසා සමඟ ගැඹුරු සම්බන්ධය
ප්රතික්රමණයේදී පුද්ගලයා තම සිතුවිලි, වචන සහ ක්රියා ජීවිතයට හානි නොකරන බවට ප්රතිඥා දෙයි. ජෛන ආගමේ මූලික ඉගැන්වීම වන අහිංසා (හිංසා නොකිරීම) මෙහිදී විශේෂයෙන් අවධාරණය කෙරේ.
නිකාය අතර සුළු වෙනස්කම්
ශ්වේතාම්බර සහ දිගම්බර නිකායන්හි ප්රතික්රමණයේ සූත්ර හා ක්රියා පිළිවෙලෙහි සුළු වෙනස්කම් ඇතත්, මූලික අරමුණ (ආත්ම පරීක්ෂණය, පසුතැවීම, සමාව ඉල්ලීම) සියල්ලටම පොදු වේ.
Mahavira
ජෛන ධර්මය වෙතින් තවත්
සම්බන්ධිත ඉගැන්වීම්
එකම ඉගැන්වීම, විවිධ සම්ප්‍රදායන් හරහා ප්‍රතිධ්වනිත වේ