প্ৰতিক্ৰমণা
জৈন ধৰ্মৰ আত্ম-পৰ্যালোচনা আৰু প্ৰায়শ্চিত্তৰ ৰীতি
এই লেখাটোত জৈন ধৰ্মৰ প্ৰতিক্ৰমণা নামৰ আত্ম-পৰ্যালোচনা আৰু প্ৰায়শ্চিত্তৰ ৰীতিৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে। ই দৈনিক, পক্ষকালত এবাৰ বা বাৰ্ষিকভাৱে কৰা এক আধ্যাত্মিক অনুশীলন যিয়ে জৈনসকলক নিজৰ জ্ঞাত আৰু অজ্ঞাত দোষৰ পৰা শুদ্ধি লাভ কৰাত সহায় কৰে।
জৈন ধৰ্মত প্ৰতিক্ৰমণা এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আধ্যাত্মিক অনুশীলন। ই এক প্ৰকাৰৰ আত্ম-পৰ্যালোচনা আৰু প্ৰায়শ্চিত্তৰ অনুষ্ঠান। জৈন সন্ন্যাসী আৰু গৃহস্থ উভয়েই এই ধৰ্মীয় ৰীতি পালন কৰে। প্ৰতিক্ৰমণাৰ অৰ্থ হৈছে ঘূৰি অহা বা পুনৰ মনত পেলোৱা। ইয়াৰ দ্বাৰা মানুহে নিজৰ কৰ্মৰ ওপৰত ধ্যান দিয়ে, যিবোৰ কৰ্ম জ্ঞাত বা অজ্ঞাতভাৱে কৰা হৈছে, আৰু সেইবোৰৰ বাবে ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰে। এই ৰীতি দৈনিক, পক্ষকালত এবাৰ, বা বাৰ্ষিকভাৱে কৰা হয়। বিশেষকৈ পৰ্যুষণ পৰ্বৰ সময়ত বাৰ্ষিক প্ৰতিক্ৰমণা অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ বুলি গণ্য কৰা হয়।
প্ৰতিক্ৰমণাৰ প্ৰধান উদ্দেশ্য হৈছে আত্মশুদ্ধি। জৈন দৰ্শন অনুসৰি, প্ৰতি মুহূৰ্ততে আমি অসাৱধানতা বশতঃ অহিংসা, সত্য, অস্তেয়, ব্ৰহ্মচৰ্য, আৰু অপৰিগ্ৰহ এই পাঁচটা মহাব্ৰত ভংগ কৰিব পাৰো। এই ভংগসমূহৰ প্ৰতি সচেতন হৈ প্ৰতিক্ৰমণা কৰিলে আমি নিজৰ কৰ্মবন্ধন কাটিব পাৰো। এই ৰীতিৰ সময়ত জৈনসকলে বিশেষ মন্ত্ৰ উচ্চাৰণ কৰে, যেনে 'মিচ্ছা মি দুক্কডম' যাৰ অৰ্থ হৈছে 'মোৰ কোনো ভুল হ'লে তাক ক্ষমা কৰা'। তেওঁলোকে নিজৰ মনৰ দোষ, বাক্যৰ দোষ, আৰু কায়াৰ দোষ স্বীকাৰ কৰে।
প্ৰতিক্ৰমণা সাধাৰণতে এক বিশেষ পদ্ধতি অনুসৰি কৰা হয়। প্ৰথমে নিজৰ ভুলবোৰ স্মৰণ কৰা হয়, তাৰ পিছত সেই ভুলবোৰৰ বাবে অনুতাপ কৰা হয়, আৰু শেষত ভৱিষ্যতে সেই ভুল নকৰাৰ সংকল্প লোৱা হয়। এই ৰীতিৰ দ্বাৰা জৈনসকলে নিজৰ আত্মাক শুদ্ধ কৰি মোক্ষৰ পথত আগবাঢ়িবলৈ চেষ্টা কৰে। ই কেৱল ধৰ্মীয় ৰীতি নহয়, বৰং এক আধ্যাত্মিক শৃংখলা যিয়ে জীৱনক অধিক সচেতন আৰু দায়িত্বশীল কৰি তোলে।
প্ৰতিক্ৰমণাৰ সময়ত প্ৰায়ে 'প্ৰতিলেখন' নামৰ এটা বিশেষ প্ৰক্ৰিয়াও কৰা হয়। ইয়াত জীৱ-জন্তু বা পোক-পতংগক আহত নকৰিবলৈ নিজৰ পৰিধানৰ বস্ত্ৰ আৰু আসন পৰীক্ষা কৰা হয়। এই দৃষ্টিভংগী অহিংসাৰ নীতিৰ প্ৰতি গভীৰ সন্মান প্ৰকাশ কৰে। জৈন ধৰ্মত অহিংসা পৰম ধৰ্ম বুলি গণ্য কৰা হয়, আৰু প্ৰতিক্ৰমণাই সেই নীতি জীৱনত বাস্তৱায়িত কৰাৰ এক প্ৰধান মাধ্যম।
বিভিন্ন জৈন সম্প্ৰদায়ৰ মাজত প্ৰতিক্ৰমণাৰ ৰীতিৰ কিছু পাৰ্থক্য থাকিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, শ্বেতাম্বৰ আৰু দিগম্বৰ সম্প্ৰদায়ৰ মাজত প্ৰতিক্ৰমণাৰ মন্ত্ৰ আৰু পদ্ধতিৰ কিছু ভিন্নতা দেখা যায়। কিন্তু মূল আত্মা একেই—আত্ম-পৰ্যালোচনা আৰু প্ৰায়শ্চিত্ত। এই ৰীতি জৈনসকলৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ এটা অংগ, যিয়ে তেওঁলোকক সদায় সতৰ্ক আৰু সচেতন থাকিবলৈ শিকাই। প্ৰতিক্ৰমণাৰ জৰিয়তে জৈনসকলে নিজৰ আধ্যাত্মিক উন্নতি সাধন কৰে আৰু সংসাৰৰ বন্ধনৰ পৰা মুক্তি লাভৰ পথত চলি থাকে।
আপুনি জানেনে?
অৰ্থ আৰু ব্যুৎপত্তি
‘প্ৰতিক্ৰমণা’ শব্দৰ অৰ্থ হৈছে ‘ঘূৰি অহা’ বা ‘পুনৰ মনত পেলোৱা’। এই ৰীতিৰ জৰিয়তে জৈনসকলে নিজৰ জ্ঞাত আৰু অজ্ঞাত দোষবোৰ স্মৰণ কৰি সেইবোৰৰ পৰা শুদ্ধি লাভ কৰে।
মূল মন্ত্ৰ
প্ৰতিক্ৰমণাৰ সময়ত উচ্চাৰণ কৰা ‘মিচ্ছা মি দুক্কডম’ মন্ত্ৰটোৰ অৰ্থ হৈছে ‘মোৰ কোনো ভুল হ’লে তাক ক্ষমা কৰা’। এই মন্ত্ৰই আত্ম-ক্ষমা আৰু অনুতাপৰ গভীৰ ভাৱ প্ৰকাশ কৰে।
তিনিটা স্তৰ
প্ৰতিক্ৰমণা সাধাৰণতে তিনিটা স্তৰত কৰা হয়: প্ৰথমে নিজৰ ভুলবোৰ স্মৰণ, তাৰ পিছত সেইবোৰৰ বাবে অনুতাপ, আৰু শেষত ভৱিষ্যতে সেই ভুল নকৰাৰ সংকল্প। এই পদ্ধতিয়ে আত্মশুদ্ধিৰ এক সম্পূৰ্ণ প্ৰক্ৰিয়া গঠন কৰে।
অহিংসাৰ প্ৰয়োগ
প্ৰতিক্ৰমণাৰ সময়ত ‘প্ৰতিলেখন’ নামৰ এটা বিশেষ প্ৰক্ৰিয়া কৰা হয়, য’ত নিজৰ বস্ত্ৰ আৰু আসন পৰীক্ষা কৰি কোনো জীৱ-জন্তু বা পোক-পতংগক আহত নকৰাটো নিশ্চিত কৰা হয়। এইটো জৈন ধৰ্মৰ অহিংসা নীতিৰ এক বাস্তৱ প্ৰয়োগ।
সম্প্ৰদায়গত পাৰ্থক্য
শ্বেতাম্বৰ আৰু দিগম্বৰ সম্প্ৰদায়ৰ মাজত প্ৰতিক্ৰমণাৰ মন্ত্ৰ আৰু পদ্ধতিৰ কিছু ভিন্নতা আছে, কিন্তু মূল উদ্দেশ্য একেই—আত্ম-পৰ্যালোচনা আৰু প্ৰায়শ্চিত্ত। এই ৰীতি জৈনসকলৰ দৈনন্দিন জীৱনৰ এক অংগ।
বাৰ্ষিক গুৰুত্ব
পৰ্যুষণ পৰ্বৰ সময়ত বাৰ্ষিক প্ৰতিক্ৰমণা বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ। এই সময়ত জৈনসকলে দীৰ্ঘ সময়ৰ বাবে নিজৰ কৰ্মৰ ওপৰত ধ্যান দি আত্মশুদ্ধিৰ এক গভীৰ অনুশীলন কৰে।
Mahavira
জৈন ধৰ্মৰ পৰা অধিক
সম্পৰ্কিত শিক্ষা
একেই শিক্ষা, বিভিন্ন পৰম্পৰাত প্ৰতিধ্বনিত