জৈন ভিক্ষু আৰু ভিক্ষুণীসকলৰ পাঁচটা মহাব্ৰত
এই প্ৰবন্ধটোত জৈন সন্ন্যাসী আৰু সন্ন্যাসিনীসকলে গ্ৰহণ কৰা পাঁচটা মহাব্ৰত — অহিংসা, সত্য, অস্তেয়, ব্ৰহ্মচৰ্য আৰু অপৰিগ্ৰহ — আৰু জৈন সন্ন্যাস জীৱনৰ নৈতিক ভিত্তি হিচাপে ইয়াৰ ভূমিকা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰা হৈছে।
জৈন ধৰ্মত সন্ন্যাস জীৱন গ্ৰহণ কৰা ভিক্ষু আৰু ভিক্ষুণীসকলে পাঁচটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ব্ৰত পালন কৰে। এই ব্ৰতকেইটাক 'মহাব্ৰত' বুলি কোৱা হয়। এই ব্ৰতবোৰ হৈছে অহিংসা, সত্য, অস্তেয়, ব্ৰহ্মচৰ্য আৰু অপৰিগ্ৰহ। জৈন ধৰ্মৰ মতে, এই ব্ৰতবোৰ পালন কৰাটো সন্ন্যাস জীৱনৰ মূল ভেটি। ই আধ্যাত্মিক উন্নতি আৰু মুক্তি লাভৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয় বুলি গণ্য কৰা হয়। প্ৰথম মহাব্ৰত হৈছে অহিংসা। অহিংসা ব্ৰতৰ অৰ্থ হৈছে কোনো জীৱক ইচ্ছাকৃতভাৱে হিংসা নকৰা। জৈন ধৰ্মত অহিংসাৰ অৰ্থ বহল; ই কেৱল মানুহ বা পশু-পক্ষীৰ প্ৰতিয়েই নহয়, ক্ষুদ্ৰাতিক্ষুদ্ৰ জীৱ-জন্তু, উদ্ভিদ আৰু সৰু-ডাঙৰ সকলো প্ৰকাৰৰ জীৱৰ প্ৰতি প্ৰযোজ্য। সন্ন্যাসীসকলে খোজ কাঢ়ি যাওঁতে মাটিৰ পোক-পৰুৱাত পৰিহাৰ কৰিবলৈ বিশেষভাৱে সাৱধানতা অৱলম্বন কৰে। দ্বিতীয় মহাব্ৰত হৈছে সত্য। এই ব্ৰতৰ অৰ্থ হৈছে সম্পূৰ্ণ সত্যবাদী হোৱা। জৈন সন্ন্যাসীসকলে কোনো ধৰণৰ মিছা কথা, বাক-বিতণ্ডা বা প্ৰতাৰণা নকৰে। তেওঁলোকে কথা কওঁতে সাৱধানতা অৱলম্বন কৰে, যাতে তেওঁলোকৰ কথাই কাৰো ক্ষতি নকৰে। তৃতীয় মহাব্ৰত হৈছে অস্তেয়। অস্তেয় ব্ৰতৰ অৰ্থ হৈছে কাৰো বস্তু নিচুৰি লোৱা বা চুৰি নকৰা। ই কেৱল বস্তু চুৰি কৰাটোৱেই নহয়, বৰঞ্চ আনৰ সম্পত্তিৰ প্ৰতি কোনো প্ৰকাৰৰ লোভ পোষণ নকৰাটোও অন্তৰ্ভুক্ত কৰে। সন্ন্যাসীসকলৰ নিজৰ কাৰণে কোনো ব্যক্তিগত সম্পত্তি নাথাকে। চতুৰ্থ মহাব্ৰত হৈছে ব্ৰহ্মচৰ্য। এই ব্ৰতৰ অৰ্থ হৈছে সম্পূৰ্ণ ব্ৰহ্মচৰ্য পালন কৰা। জৈন সন্ন্যাসীসকলৰ বাবে বিবাহ, যৌন সম্পৰ্ক বা কামনা-বাসনা সম্পূৰ্ণৰূপে ত্যাগ কৰাটো বাধ্যতামূলক। তেওঁলোকে শাৰীৰিক, মানসিক আৰু বাচনিকভাৱে ব্ৰহ্মচৰ্য পালন কৰে। পঞ্চম আৰু শেষ মহাব্ৰত হৈছে অপৰিগ্ৰহ। অপৰিগ্ৰহ ব্ৰতৰ অৰ্থ হৈছে কোনো ধৰণৰ আসক্তি বা লোভ নথকা। জৈন সন্ন্যাসীসকলে নিজৰ প্ৰয়োজনীয় বস্তু বাদিও আন কোনো বস্তুৰ লোভ নকৰে। তেওঁলোকে কেৱল এক জোৰা বস্ত্ৰ, এক ভিক্ষাৰ বাটী আৰু মাত্ৰ কেইটামান আৱশ্যকীয় সামগ্ৰীহে ৰাখে। এই পাঁচটা মহাব্ৰত জৈন সন্ন্যাস জীৱনৰ মূলস্তম্ভ। ইয়াৰ বাবে তেওঁলোকে কঠোৰ সাধনা আৰু ত্যাগ স্বীকাৰ কৰে। এই ব্ৰতবোৰ পালন কৰাটো জৈন দৰ্শনত মুক্তি বা 'মোক্ষ' লাভৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়। সাধাৰণ জৈন গৃহস্থসকলেও এই ব্ৰতবোৰ কিছয়াংসম অংশ পালন কৰে, কিন্তু তেওঁলোকৰ বাবে এইবোৰ কম কঠোৰ নিয়ম. জৈন সন্ন্যাসীসকলৰ জীৱন এই মহাব্ৰতবোৰ ওপৰত আধাৰিত; ই তেওঁলোকৰ দৈনন্দিন জীৱন আৰু আচৰণক পৰিচালিত কৰে।
আপুনি জানেনে?
মহাব্ৰতৰ সংখ্যা
জৈন সন্ন্যাসী আৰু সন্ন্যাসিনীসকলে পাঁচটা মহাব্ৰত পালন কৰে—অহিংসা, সত্য, অস্তেয়, ব্ৰহ্মচৰ্য আৰু অপৰিগ্ৰহ। এই ব্ৰতবোৰ তেওঁলোকৰ আধ্যাত্মিক জীৱনৰ মূল ভেটি আৰু মুক্তি (মোক্ষ) লাভৰ বাবে অতি প্ৰয়োজনীয় বুলি গণ্য কৰা হয়।
অহিংসাৰ ব্যাপকতা
অহিংসা মহাব্ৰত কেৱল মানুহ বা পশু-পক্ষীৰ প্ৰতিয়েই নহয়, ক্ষুদ্ৰাতিক্ষুদ্ৰ জীৱ-জন্তু, উদ্ভিদ আৰু সকলো প্ৰকাৰৰ জীৱৰ প্ৰতি প্ৰযোজ্য। সন্ন্যাসীসকলে খোজ কাঢ়ি যাওঁতে মাটিৰ পোক-পৰুৱাত পৰিহাৰ কৰিবলৈ বিশেষ সাৱধানতা অৱলম্বন কৰে।
ব্ৰহ্মচৰ্যৰ পূৰ্ণতা
চতুৰ্থ মহাব্ৰত ব্ৰহ্মচৰ্যৰ অৰ্থ হৈছে সম্পূৰ্ণ ব্ৰহ্মচৰ্য পালন কৰা—বিবাহ, যৌন সম্পৰ্ক বা কামনা-বাসনা সম্পূৰ্ণৰূপে ত্যাগ কৰা। সন্ন্যাসীসকলে শাৰীৰিক, মানসিক আৰু বাচনিকভাৱে এই ব্ৰত পালন কৰে।
অপৰিগ্ৰহৰ উদাহৰণ
পঞ্চম মহাব্ৰত অপৰিগ্ৰহৰ অৰ্থ হৈছে কোনো ধৰণৰ আসক্তি বা লোভ নথকা। জৈন সন্ন্যাসীসকলে কেৱল এক জোৰা বস্ত্ৰ, এক ভিক্ষাৰ বাটী আৰু মাত্ৰ কেইটামান আৱশ্যকীয় সামগ্ৰীহে ৰাখে—ব্যক্তিগত সম্পত্তিৰ প্ৰতি কোনো লোভ নাথাকে।
গৃহস্থৰ বাবে পাৰ্থক্য
সাধাৰণ জৈন গৃহস্থসকলেও এই পাঁচটা মহাব্ৰতৰ কিছুমান অংশ পালন কৰে, কিন্তু তেওঁলোকৰ বাবে এইবোৰ কম কঠোৰ নিয়ম। সন্ন্যাসীসকলৰ জীৱন এই ব্ৰতবোৰৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণৰূপে আধাৰিত, যিয়ে তেওঁলোকৰ দৈনন্দিন জীৱন আৰু আচৰণক পৰিচালিত কৰে।
