શ્રી શ્યામ બાબા આરતી
ભગવાન કૃષ્ણના સ્વરૂપ શ્રી શ્યામ બાબા (ખાટૂ શ્યામ)ની ભક્તિ-આરતી, જેમાં તેમના દિવ્ય સ્વરૂપ અને ભક્તોને મળતા આશીર્વાદનું વર્ણન છે.
શ્લોકો
ૐ, જય શ્રી શ્યામ હરે, બાબા જય શ્રી શ્યામ હરે. તમે ખાટૂ ધામમાં વિરાજમાન છો, અનુપમ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું છે.
શ્લોક 1
રત્નજડિત સિંહાસન પર બિરાજો છો, મસ્તક પર ચામર ઢળાય છે. શરીર પર કેસરી વસ્ત્ર છે, કાનમાં કુંડળ શોભે છે.
શ્લોક 2
ગળામાં પુષ્પોની માળા છે, માથા પર મુકુટ ધારણ કર્યો છે. અગ્નિ પર ધૂપ નાખવામાં આવે છે, દીપકોની જ્યોતિ પ્રજ્વલિત છે.
શ્લોક 3
મોદક, ખીર અને ચૂરમા સુવર્ણ થાળમાં ભરેલાં છે. સેવકો ભોગ લગાવે છે, નિત્ય સેવા કરે છે.
શ્લોક 4
ઝાંઝ, કટોરો અને ઘડિયાવલ, શંખ તથા મૃદંગ ગાજે છે. ભક્તો આરતી ગાય છે, જય-જયકાર કરે છે.
શ્લોક 5
જે કોઈ ધ્યાન ધરે છે તે ફળ પામે છે, બધા દુઃખોથી મુક્ત થાય છે. સેવકજનો પોતાના મુખથી ‘શ્રી શ્યામ-શ્યામ’ ઉચ્ચારે છે.
શ્લોક 6
શ્રી શ્યામ બિહારી જીની આરતી જે કોઈ મનુષ્ય ગાય છે, ભક્તજનો કહે છે કે તે મનવાંછિત ફળ પામે છે.
શ્લોક 7
જય શ્રી શ્યામ હરે, બાબા જી શ્રી શ્યામ હરે. તમે પોતાના ભક્તોના કાર્યો પૂર્ણ કર્યા છે.
શ્લોક 8
ૐ, જય શ્રી શ્યામ હરે, બાબા જય શ્રી શ્યામ હરે. તમે ખાટૂ ધામમાં વિરાજમાન છો, અનુપમ સ્વરૂપ ધારણ કર્યું છે.
શ્લોક 9
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
બુધવાર, ગુરુવાર અને એકાદશી
બ્રહ્મ મુહૂર્ત અથવા સંધ્યા વેળા
તુલસી પત્ર, માખણ-મિશ્રી અને પીળાં ફૂલો
- પરમ ભક્તિ, માનસિક આનંદ અને ચિંતામુક્તિ
પૃષ્ઠભૂમિ
આ શ્રી શ્યામ બાબાની આરતી છે, જે ભગવાન કૃષ્ણના શ્યામ બાબા સ્વરૂપની પૂજામાં ગવાતું ભક્તિગીત છે. તેમનું મુખ્ય મંદિર રાજસ્થાનના ખાટૂ ધામમાં છે. પરંપરાગત રીતે ઘરો અને મંદિરોમાં સાંજની આરતી (પ્રકાશ અને ભક્તિ અર્પણ કરવાની વિધિ) વખતે ગવાય છે, ખાસ કરીને શનિવારે, જે આ દેવતા માટે શુભ મનાય છે. આ ગીત દેવતાના સ્વરૂપ, તેમને ધરાવાતા ભોગ અને ભક્તો જે આશીર્વાદ માગે છે તેનું વર્ણન કરે છે. ગીતની શરૂઆતના ટેક પછી પહેલું પદ રત્નજડિત સિંહાસન અને કેસરિયાં વસ્ત્રોનું વર્ણન કરે છે, ત્રીજું પદ મોદક, ખીર અને ચૂરમાના ભોગની યાદી આપે છે, અને ચોથું પદ ગાયન સાથે વાગતાં વાદ્યોનાં નામ આપે છે. ભક્તો શ્રી શ્યામ બાબાને બર્બરીક સાથે ઓળખે છે, જે મહાભારતમાં ભીમના પરાક્રમી પૌત્ર હતા. તેમણે કુરુક્ષેત્રનું સમગ્ર યુદ્ધ નિહાળવાની ઇચ્છાથી ભગવાન શ્રીકૃષ્ણને પોતાનું મસ્તક અર્પણ કર્યું હતું. આ પરમ બલિદાનથી પ્રસન્ન થઈને શ્રીકૃષ્ણે તેમને કલિયુગમાં ‘શ્યામ’ નામે પૂજાવાનું વરદાન આપ્યું. આ કથા મહાભારતના મૂળ સંસ્કૃત ગ્રંથમાં નહીં, પણ તેની મૌખિક અને પ્રાદેશિક પરંપરાઓમાં પ્રચલિત છે, અને એ જ ખાટૂ શ્યામની ઉપાસનાને ઇતિહાસ-પરંપરા સાથે જોડનારો તાંતણો છે.
શું તમે જાણો છો?
દેવતા
શ્રી શ્યામ બાબાને રાજસ્થાનના સીકર જિલ્લાના ખાટૂ ધામમાં ભગવાન કૃષ્ણના સ્વરૂપ તરીકે પૂજવામાં આવે છે. ભક્તોની માન્યતા છે કે મંદિરમાં બર્બરીકનું મસ્તક પ્રતિષ્ઠિત છે, અને મૂર્તિ હવે શ્યામ કુંડ તરીકે ઓળખાતા પવિત્ર સરોવર પાસેની ભૂમિમાંથી મળી આવી હતી.
આરતીની પરંપરા
આ ખાટૂ ધામમાં પૂજા દરમિયાન ગવાતી સાંજની આરતી (પ્રકાશની વિધિ) છે. પદોમાં દેવતાનું સ્વરૂપ વર્ણવાયું છે, જેમાં રત્નજડિત સિંહાસન, કેસરિયાં વસ્ત્રો, કુંડળ, મુકુટ અને પુષ્પમાળાઓ છે, તેમજ મોદક, ખીર અને ચૂરમા જેવા મિષ્ટાન્ન ભોગ છે, જે મંદિરની દૈનિક સેવાનો ભાગ છે.
સંગીતની રચના
આરતી સામાન્ય રીતે જીવંત, ભક્તિમય લોકશૈલીમાં ગવાય છે, જેમાં ઝાંઝ, મૃદંગ અને શંખ જેવાં પરંપરાગત વાદ્યો સાથે હોય છે. વારંવાર આવતી ટેક ‘જય શ્રી શ્યામ હરે’ સામૂહિક ગાયનને આમંત્રે છે, જેથી તે ભક્તો માટે સહભાગી અનુભવ બને છે.
ચમત્કારિક વચન
અંતિમ પદો કહે છે કે જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક આ આરતી ગાય તેની હૃદયની ઇચ્છાઓ પૂર્ણ થાય છે અને તેને સર્વ દુઃખોમાંથી મુક્તિ મળે છે. દેવતાની વરદાન આપવાની શક્તિમાંની આ શ્રદ્ધા આરતીને ભક્તોમાં લોકપ્રિય બનાવવાનું મુખ્ય કારણ છે, અને ભક્તો વારંવાર લગ્ન, આરોગ્ય અને સમૃદ્ધિ માટે આશીર્વાદ મેળવવા ખાટૂ ધામ જાય છે.
પ્રાદેશિક ભક્તિ
રાજસ્થાનમાં કેન્દ્રિત હોવા છતાં, શ્રી શ્યામની ઉપાસના ઉત્તર ભારતમાં ફેલાઈ છે. આરતીની સરળ અને પુનરાવર્તિત રચના જાતિ કે પૃષ્ઠભૂમિના ભેદ વિના સૌ માટે સુલભ છે, જે ભક્તિ પરંપરાના સર્વસમાવેશી સ્વભાવને દર્શાવે છે.
Krishna
હિન્દુ ધર્મ માંથી વધુ
બધું જુઓસંબંધિત ઉપદેશો
એ જ ઉપદેશ, વિવિધ પરંપરાઓમાં ગુંજતો
