श्री श्याम बाबा आरती
इदं श्रीश्यामबाबायाः स्तुतिपरं भक्तिगीतम् (आरती) अस्ति, यः कृष्णभगवतः प्रियतमो रूपः। अस्मिन् तस्य दिव्यं रूपम्, तस्मै कृतानि नैवेद्यानि, भक्तानां हर्षश्च वर्णितः, तस्य कृपां रक्षणं च प्रार्थयति।
पद्यानि
ॐ, जय श्रीश्यामबाबा, जय श्रीश्याम। खाटूधामे विराजमानः सन् अनुपमं रूपं धारयति।
श्लोकः 1
तस्य सिंहासनं रत्नखचितम्, शिरसि चामरं विधूयते। तस्य शरीरं कुङ्कुमवस्त्रेणाच्छादितम्, कर्णयोः कुण्डलानि शोभन्ते।
श्लोकः 2
तस्य कण्ठे पुष्पमाला लम्बते, मस्तके मुकुटं तिष्ठति। अग्नौ धूपः प्रदीयते, दीपज्वाला देदीप्यमाना भवति।
श्लोकः 3
मोदकं क्षीरं चूर्णा च स्वर्णपात्राणि पूरयन्ति। भक्ताः एतानि नैवेद्यानि अर्पयन्ति, प्रतिदिनं सेवां कुर्वन्ति च।
श्लोकः 4
झांझा धातुपात्रं घडियालः शङ्खः मृदङ्गश्च ध्वनन्ति। भक्ताः आरती गायन्ति जयध्वनिं कुर्वन्ति च।
श्लोकः 5
यः तं ध्यायति, सः फलं प्राप्नोति, सर्वदुःखेभ्यः मुच्यते। भक्ताः स्वमुखेन 'श्रीश्याम श्याम' इति कीर्तयन्ति।
श्लोकः 6
यः श्रीश्यामबिहारिजी-आरतीं गायति, सः भक्तानां मतेन हृदयाभिलषितं फलं लभते।
श्लोकः 7
जय श्रीश्यामबाबाजी, जय श्रीश्याम। त्वं निजभक्तानां कार्याणि पूर्णानि कृतवान्।
श्लोकः 8
ॐ, जय श्रीश्यामबाबा, जय श्रीश्याम। खाटूधामे विराजमानः सन् अनुपमं रूपं धारयति।
श्लोकः 9
Worship Guidelines & Chanting Benefits (Phalashruti)
बुधवासरः गुरुवासरः एकादशी च
प्रातःकाले सन्ध्याकाले च
तुलसीदलानि, नवनीतं, खण्डशर्करा, पीतपुष्पं च
- पराभक्तिः, परमानन्दः, शोकनिवृत्तिः
पृष्ठभूमिः
इदं श्रीश्यामबाबायाः आरती अस्ति। भगवतः कृष्णस्य श्यामबाबारूपेण पूजायां गीयमानं भक्तिगीतम्, यस्य मुख्यमन्दिरं भारतस्य राजस्थानराज्ये खाटूधामे अस्ति। इयं परम्परया सायंकाले गृहेषु मन्दिरेषु च आरती-विधौ गीयते, विशेषतः शनिवारे, यस्मिन् दिने अस्य देवस्य पूजा पुण्यकरी मन्यते। अस्मिन् गीते देवस्य रूपं, तस्मै कृतानि नैवेद्यानि, भक्तैः प्रार्थ्यमानाः आशीर्वादाश्च वर्णिताः।
ज्ञातव्य-विशेषः
देवता
श्रीश्यामबाबा भगवतः कृष्णस्य रूपः, राजस्थानस्य सीकरमण्डले खाटूधामस्य प्रधानदेवत्वेन पूजितः। भक्ताः मन्यन्ते यत् सः तत्र स्वभक्तस्य श्रीश्यामदासस्य प्रार्थनां श्रोतुं प्रादुरभूत्, मन्दिरस्य मूर्तिः स्वयं प्रकटिता इति प्रसिद्धिः।
आरती-परम्परा
इयं सायंकालीन आरती (दीपादि नैवेद्यम्) खाटूधामे पूजावसरे गीयते। श्लोकाः देवस्य रूपं वर्णयन्ति — कुङ्कुमवर्णं वस्त्रम्, मयूरपिच्छमुकुटं, पुष्पमालाः च — तथा मोदक, क्षीर, चूर्णा इत्यादि मिष्टान्ननैवेद्यानि, यानि मन्दिरस्य प्रतिदिनसेवायां मुख्यानि सन्ति।
संगीत-स्थितिः
आरती प्रायः जीवन्ते भक्तिशैली गीयते, यत्र जन्झ (झांझ), मृदङ्गः, शङ्खः च पारम्परिकवाद्यानि सहवाद्यन्ते। आवृत्तः 'जय श्रीश्याम हरे' इति ध्वनिः सामूहिकगानं आह्वयति, भक्तानां भागीदारीमयम् अनुभवं करोति।
चमत्कारिणी प्रतिज्ञा
अन्तिमश्लोकाः प्रतिजानन्ति यत् यः कश्चिद् भक्त्या एताम् आरतीम् गायति, तस्य हृदयेच्छा पूर्यते, सर्वदुःखेभ्यः मुक्तिं च लभते। देवस्य वरदातृत्वशक्तौ अयं विश्वासः आरत्याः लोकप्रियतायाः मुख्यकारणम्, भक्ताः विवाह-आरोग्य-समृद्धीनाम् आशीर्वादार्थं खाटूधामं आगच्छन्ति।
क्षेत्रीयभक्तिः
राजस्थानेन सह सम्बद्धा यद्यपि, श्रीश्यामपूजा उत्तरीभारते विस्तृता, विशेषतः विष्णोई-राजपूत-जातीयसमुदायेषु। आरत्याः सरलं पुनरावृत्तिशीलं रूपं सर्वेभ्यः, जातिवा पृष्ठभूमिर्वा, सुलभं भवति, भक्तिपरम्परायाः समावेशकतां दर्शयति।
Krishna
हिन्दूधर्मःतः अधिकम्
सर्वं पश्यतसम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता
