କିଶା ଗୋତମୀ ଏବଂ ଶୁଷ୍କ ଖଣ୍ଡ ଶସ୍ୟର ଉପମା

ଏକ ଦିନ, କିଶା ଗୋତମୀ ନାମକ ଜଣେ ମହିଳା ନିଜର ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ରକୁ ହରାଇ ଦୁଃଖରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ତାଙ୍କର ମୃତ ଶରୀରକୁ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଚାପି ଧରି ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସିଲେ। ସେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି କହିଲେ, ହେ ଭଗବାନ, ମୋ ପୁତ୍ରକୁ ପୁନର୍ବାର ଜୀବିତ କରନ୍ତୁ। ବୁଦ୍ଧ ତାଙ୍କ ଦୁଃଖ ଦେଖି ଶାନ୍ତ ରହି କହିଲେ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ତୁମକୁ ପ୍ରଥମେ ଗୋଟିଏ କାମ କରିବାକୁ ପଡିବ। ତୁମେ ଶହୀରଠାରୁ କିଛି ଶୁଷ୍କ ଖଣ୍ଡ ଶସ୍ୟ (ସରସେଁ) ଆଣ, କିନ୍ତୁ ଏପରି ଏକ ଘରୁ ଆଣିବ ଯେଉଁଠାରେ କେବେ ବି କୌଣସି ମୃତ୍ୟୁ ଘଟି ନ ଥାଏ।

କିଶା ଗୋତମୀ ଆଶାରେ ଶହୀରରେ ଘରେ ଘରେ ବୁଲିଲେ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ ସେ ପଚାରୁଥିଲେ, ଆପଣଙ୍କ ଘରେ କେବେ ବି କୌଣସି ମୃତ୍ୟୁ ହୋଇ ନାହିଁ ତ? ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ କହୁଥିଲେ, ଆମ ଘରର ଜଣେ ବୃଦ୍ଧ ବା ପିଲା ଗତ ବର୍ଷ ମରିଛନ୍ତି, କିମ୍ବା ଆମ ପିତା ବହୁ ଦିନ ପୂର୍ବେ ମରିଛନ୍ତି। ଗୋଟିଏ ଘରୁ ଶୁଷ୍କ ଖଣ୍ଡ ଶସ୍ୟ ମିଳିଲା, କିନ୍ତୁ ଗୃହଣୀ କହିଲା, ଆମେ ଗତ ମାସରେ ଆମର ମାମୁଁଙ୍କୁ ହରାଇଛୁ। ଅନ୍ୟ ଏକ ଘରେ ସେ ଖଣ୍ଡ ଶସ୍ୟ ପାଇଲେ, କିନ୍ତୁ ଗୃହଣୀ କହିଲା, ଆମେ ଅତୀତରେ ଆମର କୁଳଦେବତାଙ୍କୁ ହରାଇଛୁ। ଏମିତି କୌଣସି ଘର ନ ଥିଲା ଯେଉଁଠାରେ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟି ନ ଥାଏ।

କିଶା ଗୋତମୀ ଧୀରେ ଧୀରେ ବୁଝିପାରିଲେ ଯେ ମୃତ୍ୟୁ କେବଳ ତାଙ୍କର ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଦୁଃଖ ନୁହେଁ, ବରଂ ଏହା ଏକ ସାର୍ବଜନୀନ ସତ୍ୟ। ପ୍ରତ୍ୟେକ ଘରେ କେହି ନା କେହି ମଲା। ତାଙ୍କର ଦୁଃଖ ଅନ୍ୟସମସ୍ତଙ୍କ ଦୁଃଖ ସହିତ ସମାନ ଥିଲା। ଏହି ଜ୍ଞାନ ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତି ଦେଲା। ସେ ପୁତ୍ରର ଶରୀରକୁ ଛାଡି ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ନିକଟକୁ ଫେରି ଆସିଲେ ଏବଂ କହିଲେ, ମୁଁ ଏବେ ବୁଝିପାରିଛି, ମୃତ୍ୟୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ଅନିବାର୍ଯ୍ୟ।

ବୁଦ୍ଧ ହସି କହିଲେ, ତୁମେ ବଡ ଶିକ୍ଷା ପାଇଛ। ତୁମର ପୁତ୍ର ମୃତ୍ୟୁ ତୁମକୁ ଦୁଃଖ ଦେଇଥିଲା, କିନ୍ତୁ ଏହି ଦୁଃଖ ତୁମକୁ ସତ୍ୟର ମାର୍ଗରେ ଆଣିଛି। କିଶା ଗୋତମୀ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଶିଷ୍ୟା ହୋଇ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନ ପ୍ରାପ୍ତ କରିଥିଲେ। ଏହି କାହାଣୀ ଏକ ପୁରାତନ ବୌଦ୍ଧ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି, ଯାହା ଆମକୁ ଶିଖାଏ ଯେ ମୃତ୍ୟୁର ଦୁଃଖ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ, ଏବଂ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କରିବା ହିଁ ପ୍ରକୃତ ଶାନ୍ତିର ଚାବିକାଠି।

ଅଧିକାଂଶ ପରମ୍ପରାରେ ଏହି କାହାଣୀର ଏକ ପିଲାଙ୍କ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୁଷ୍କ ଖଣ୍ଡ ଶସ୍ୟ ଆଣିବାର ଭିନ୍ନତା ରହିଛି, କିନ୍ତୁ ମୂଳ ଶିକ୍ଷା ଏକ ରହିଛି ଯେ ମୃତ୍ୟୁ ଜୀବନର ଏକ ଅଟଳ ସତ୍ୟ। ଏହି ଗାଥା ଆଜି ମଧ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ଶିଖାଏ ଯେ ଆମମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ଏକାକୀ ନୁହେଁ, ବରଂ ସମଗ୍ର ମାନବ ସମାଜର ଏକ ଅଂଶ।