किसा गोतमीको कथा

भगवान बुद्धको समयमा किसा गोतमी नामकी एक स्त्री थिइन्। उनको एक मात्र सानो छोरा थियो, जो उनको जीवनको सबैभन्दा ठूलो खुशी थियो। एक दिन त्यो बच्चा अचानक बिरामी भयो र केही समयमै मरे। किसा गोतमीको मनमा यो सत्य सहन नसक्ने भयो। उनले आफ्नो मरेको बच्चालाई काखमा लिएर गाउँमा यताउता दौडिन थालिन्, कसैले उनको बच्चालाई बचाउन सक्छ कि भनेर। सबैले उनलाई बच्चा मरिसकेको भने, तर उनले विश्वास गरिनन्। अन्तमा कसैले भन्यो, “बुद्ध भगवान् सहरमा आउनुभएको छ, उहाँसँग जाऊ। उहाँले तिमीलाई मद्दत गर्न सक्नुहुन्छ।” किसा गोतमी बुद्धकोमा पुगिन् र रुँदै भनिन्, “हे प्रभु, मेरो बच्चालाई फेरि जीवित पारिदिनुहोस्।” बुद्धले उनलाई शान्त भएर सुन्नुभयो। त्यसपछि उनले भन्नुभयो, “हे बहिनी, तिमी जाऊ र त्यो घरबाट एक मुठी तोरीको दाना लिएर आऊ, जहाँ कहिल्यै कसैको मृत्यु भएको छैन। त्यसपछि म तिम्रो बच्चालाई जीवित पारिदिनेछु।” किसा गोतमी आशाले भरिएर एउटा घरमा गइन् र तोरीको दाना मागिन्। त्यहाँको मानिसले तोरी दिन तयार भयो, तर जब उनले सोधिन्, “के तपाईंको घरमा कहिल्यै कसैको मृत्यु भएको छैन?” ती मानिसले भने, “हाम्रो पिताको मृत्यु भएको थियो।” यसरी उनले अर्को घरमा गइन्, तर त्यहाँ पनि कसैको मृत्यु भएको थियो। यसरी उनले हरेक घरमा सोधिन्, तर कुनै पनि घर यस्तो भेटिएन जहाँ मृत्युले प्रवेश नगरेको होस्। किसा गोतमीको आँखा खुल्यो। उनले बुझिन् कि मृत्यु सबैको जीवनको अटल भाग हो। उनी फेरि बुद्धकोमा फर्किन्, तर अब उनको काखमा मरेको बच्चा थिएन। उनले बुद्धलाई भनिन्, “हे भगवान्, मैले बुझें। सबैको जीवनमा मृत्यु आउँछ, यो सार्वभौमिक सत्य हो।” बुद्धले मुस्कुराएर भन्नुभयो, “हो, बहिनी। तिमीले सत्य बुझ्यौ। यो माया र आसक्तिले कष्ट ल्याउँछ।” त्यसपछि किसा गोतमीले भिक्षुणीको रूप धारण गरिन् र ध्यान र साधनामा लागिन्। अन्ततः उनले निर्वाण प्राप्त गरिन्। यो कथा मृत्युको स्वीकार्यता र अशाश्वतताको बुद्धको गहिरो शिक्षा हो। विभिन्न क्षेत्रमा यस कथाको सानो भिन्नता पाइन्छ, तर मुख्य सन्देश एउटै रहन्छ।