କର୍ତାରପୁର

1500 ରୁ 1524 ଖ୍ରୀ.ଅ. ମଧ୍ୟରେ ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦେଶ ଓ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଚ୍ୟରେ ଚାରିଟି ବିସ୍ତୃତ ପଦଯାତ୍ରା, ଅର୍ଥାତ୍ ଉଦାସୀ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିବା ପରେ ଗୁରୁ ନାନକ ଦେବ ଜୀ ରାବୀ ନଦୀର ଉର୍ବର କୂଳରେ ବସତି ସ୍ଥାପନ କଲେ। ପରମ୍ପରାନୁସାରେ ପ୍ରାୟ 1522 ଖ୍ରୀ.ଅ. ବୋଲି ଜଣାଯାଉଥିବା ସମୟରେ, ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାର ନଗର କର୍ତାରପୁରର ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହେଲା। ଭ୍ରମଣ ଜାରି ରଖିବା ପରିବର୍ତ୍ତେ, ସେ ନିଜ ହାତରେ ଜମି ଚାଷ କରି 1539 ମସିହାରେ ଦେହାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଠାରେ ନିଜର ଶେଷ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ଅତିବାହିତ କଲେ।

କର୍ତାରପୁରକୁ ସମାଜରୁ ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ତପସ୍ୱୀ ଆଶ୍ରମ ଭାବେ ପରିକଳ୍ପନା କରାଯାଇ ନଥିଲା, ବରଂ ଚିନ୍ତନ ଓ ସଚ୍ଚୋଟ ଶାରୀରିକ ଶ୍ରମ ପାଖାପାଖି ରହିଥିବା ଏକ ଜୀବନ୍ତ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ସମୁଦାୟ ଭାବେ ପରିକଳ୍ପିତ ହୋଇଥିଲା। ଏଠାରେ ଗୁରୁ ଜଣେ ସାଧାରଣ କୃଷକ ପରି ଖେତରେ କାମ କରିଥିଲେ; ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଜ୍ଞାନ ଜଗତ ତ୍ୟାଗରେ ନୁହେଁ, ଦୈନନ୍ଦିନ ପାରିବାରିକ ଓ ନାଗରିକ ଜୀବନ ମଧ୍ୟରେ, ଗୃହସ୍ଥ ଧର୍ମରେ ମିଳେ ବୋଲି ସେ ପ୍ରମାଣ କଲେ। ଏହି ପସନ୍ଦ ନିଜେ ଏକ ଶିକ୍ଷା ଥିଲା: ଜଗତକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତ୍ୟାଗ କରିଥିବା ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନଙ୍କ ସହ ଚାରି ଉଦାସୀରେ ତର୍କ କରିବା ପରେ, ଗୁରୁ ନାନକଙ୍କ ଶେଷ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ବିପରୀତ ପଥ ଦେଖାଇଲା; ସାଧାରଣ ଶ୍ରମ ଓ ପାରିବାରିକ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପବିତ୍ରଭାବେ ବଞ୍ଚିହୁଏ ବୋଲି। କର୍ତାରପୁରର ସମାବେଶକୁ ଶିଖ ପରମ୍ପରା ପ୍ରଥମ ସ୍ଥାନ ଭାବେ ସ୍ମରଣ କରେ, ଯେଉଁଠାରେ ସଙ୍ଗତ (ସମାଜ) ଏବଂ ପଙ୍ଗତ (ଜାତିଭେଦ ବିନା ସମାନ ଭାବେ ବସି ଭୋଜନ ବାଣ୍ଟିବାର ପ୍ରଥା) ଅମୂର୍ତ୍ତ ଆଦର୍ଶ ଭାବେ ଶିଖାଯିବା ବଦଳରେ ପ୍ରତିଦିନ ଜୀବିତ ହେଲା। ଏହା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗୁରୁଦ୍ୱାରା ଆଜି ବି ରକ୍ଷଣ କରୁଥିବା ଲଙ୍ଗର ପରମ୍ପରାର ସିଧା ପୂର୍ବସୂରୀ ଥିଲା।

କର୍ତାରପୁରରେ ଗୁରୁ ନାନକ ଶିଖ ଜୀବନର ମୂଳ ଭିତ୍ତିକୁ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ କଲେ, ଏହା ଏକ ତିନି-ଗୁଣିତ ଶୃଙ୍ଖଳା ଯାହା ଆଜି ବି ଶିଖମାନେ ଆବୃତ୍ତି କରନ୍ତି। ନାମ ଜପନା ସାଧକଙ୍କୁ ସିମରନ ଓ କୀର୍ତ୍ତନ ଦ୍ୱାରା ଏକ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ଉପରେ ନିରନ୍ତର ଧ୍ୟାନ କରିବାକୁ ଆହ୍ୱାନ କରେ। କିରତ କରୋ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଶୋଷଣ ବିନା, ଆନ୍ତରିକ ଶାରୀରିକ ବା ମାନସିକ ପରିଶ୍ରମରେ ଅର୍ଜିତ ସଚ୍ଚୋଟ ଜୀବନ ଦାବି କରେ। ୱଣ୍ଡ ଛକୋ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ପୂର୍ବରୁ ଆବଶ୍ୟକତାଗ୍ରସ୍ତଙ୍କ ସହ ନିଜ ଆୟ ବାଣ୍ଟିବାକୁ ସାଧକଙ୍କୁ କହେ। ତୃତୀୟ ଉଦାସୀ ସମୟରେ ହିମାଳୟରେ ତର୍କ କରିଥିବା ଭ୍ରମଣକାରୀ ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ପରି ନୁହେଁ, ଗୁରୁ ନାନକ ଏହି ତିନିଟିକୁ ଜୀବନର ବିଭିନ୍ନ ପର୍ଯ୍ୟାୟ ପାଇଁ ପୃଥକ ଅଭ୍ୟାସ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କରିନଥିଲେ। କର୍ତାରପୁରର ଜଣେ କୃଷକଙ୍କଠାରୁ ଏହି ତିନିଟିକୁ ଏକାସାଙ୍ଗରେ, ସେହି ଖେତରେ, ସେହି ଦିନରେ ବଞ୍ଚିବାର ଆଶା କରାଯାଉଥିଲା।

ସଚ୍ଚୋଟ ଜୀବନ ଉପରେ ଗୁରୁ ନାନକଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଗୁରୁ ଗ୍ରନ୍ଥ ସାହିବର ଅଙ୍ଗ 1245ରେ ଲିପିବଦ୍ଧ ଅଛି:

ଗୁରୁ ନାନକ ନିଜେ କର୍ତାରପୁରର ଖେତରେ କାମ କରୁଥିବା ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକରେ ରଚିତ ଏହି ପଦ, ଅମୂର୍ତ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ଅପେକ୍ଷା ସେହି କ୍ଷଣରେ ଗୁରୁ ଓ ତାଙ୍କ ଅନୁଗାମୀମାନେ ପ୍ରକୃତରେ ଯେଉଁ ଜୀବନ ଯାପନ କରୁଥିଲେ ତାହାର ବର୍ଣ୍ଣନା ଭାବେ ପଠିତ ହୁଏ। 1947 ମସିହାରେ ବିଭାଜନ ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ଶିଖ ଜନସଂଖ୍ୟାର ଅଧିକାଂଶରୁ ପୃଥକ କରିବା ପରେ ସାତ ଦଶକରୁ ଅଧିକ ସମୟ ଧରି, ଏହି ଖେତକୁ ସୀମା ପାରରୁ ଦେରା ବାବା ନାନକରୁ ଦୂରରୁ କେବଳ ଦେଖାଯାଇପାରୁଥିଲା। 2019 ର ପଥ ହିଁ ଶେଷରେ ଗୁରୁ ନାନକ ନିଜେ ଚାଷ କରିଥିବା ଭୂମି ଉପରେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ଚାଲିବାର ଅନୁମତି ଦେଲା।

କର୍ତାରପୁରରେ ହିଁ ଗୁରୁ ନାନକ ନିଜର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ବାଛିଥିଲେ; ଭାଇ ଲହିଣାଙ୍କ ନମ୍ରତା ଓ ଭକ୍ତିର ପରୀକ୍ଷା କରିବା ପରେ ତାଙ୍କୁ ଗୁରୁ ଅଙ୍ଗଦ ନାମ ପ୍ରଦାନ କଲେ, ଅର୍ଥାତ୍ ମୋ ନିଜ ଶରୀରର ଏକ ଅଂଶ। 1539 ରେ ଗୁରୁ ନାନକ ଦେହତ୍ୟାଗ କଲାବେଳେ, ତାଙ୍କ ହିନ୍ଦୁ ଓ ମୁସଲମାନ ଅନୁଗାମୀ ଉଭୟେ ନିଜ ନିଜ ପରମ୍ପରା ଅନୁସାରେ ଅନ୍ତିମ କ୍ରିୟା କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଢାଙ୍କିଥିବା ଚାଦର ତଳେ କେବଳ ଫୁଲ ଦେଖି, ସେମାନେ ସେ ବସ୍ତ୍ରକୁ ନିଜ ମଧ୍ୟରେ ବାଣ୍ଟିଲେ; ଯାହାଫଳରେ ଆଜି ସ୍ଥାନରେ ପାଖାପାଖି ଠିଆ ହୋଇଥିବା ସମାଧି ଓ ମଜାର ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ଜୀବନସାରା ଗୁରୁ ନାନକ ଘୋଷଣା କରିଥିବା ଏକତା ବିଷୟରେ ପଥରରେ ଖୋଦିତ ଏକ ଅନ୍ତିମ ଶିକ୍ଷା ଏହା। ଶତାବ୍ଦୀ ଧରି ଏହି ଦୁଇଟି ସ୍ମାରକ ଛିନ୍ନଭିନ୍ନ କିମ୍ବା ବଦଳାଯାଇ ନ ଥିବାରୁ, ଆଜି ବି ଏକ ଛାତ ତଳେ ଠିଆ ହୋଇରହିବା, ଧର୍ମ ରେଖା ଅନୁସାରେ ଭକ୍ତିକୁ ବିଭାଜିତ ହେବାକୁ ନ ଦେବାର ଗୁରୁଙ୍କ ନିଜ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନର ନୀରବ କିନ୍ତୁ ଇଚ୍ଛାକୃତ ନିରନ୍ତରତା ଭାବେ ଶିଖ ପରମ୍ପରାରେ ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଗୁରୁଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖର 42 ଏକର ଖେତ ଆଜି ବି ଜୈବିକ ଭାବେ ଚାଷ ହୁଏ, ସାମୂହିକ ଲଙ୍ଗରକୁ ସିଧାସଳଖ ତାଜା ଉତ୍ପାଦ ଯୋଗାଉଛି; ପ୍ରାୟ ପାଞ୍ଚ ଶତାବ୍ଦୀ ପୂର୍ବେ ଗୁରୁ ଏଠାରେ ଅଭ୍ୟାସ କରିଥିବା ସେହି କିରତ କରୋର ଜୀବନ୍ତ ନିରନ୍ତରତା।