ଗୁରୁ ଅମର ଦାସ

ଗୁରୁ ଅମର ଦାସ ଶିଖ ଧର୍ମର ତୃତୀୟ ଗୁରୁ ଥିଲେ। ସେ ଗୁରୁ ଅଙ୍ଗଦ ଦେବଙ୍କ ପରେ ଗୁରୁ ପଦ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସମୟରେ ଶିଖ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ବହୁତ ବଢିଥିଲା। ସେ ସମାଜରେ ପ୍ରଚଳିତ ଅନେକ ଅନ୍ୟାୟ ବିରୁଦ୍ଧରେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ବଡ କାର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା ଲଙ୍ଗର ପରମ୍ପରାକୁ ମଜବୁତ କରିବା। ଲଙ୍ଗର ହେଉଛି ଏକ ସାମୁହିକ ରୋଷେଇ ଓ ଭୋଜନ ବ୍ୟବସ୍ଥା, ଯେଉଁଠାରେ ସମସ୍ତେ ଏକାଠି ବସି ଖାଆନ୍ତି। ଗୁରୁ ଅମର ଦାସ ଏହି ପରମ୍ପରାକୁ ଏପରି ଭାବେ ପ୍ରଚଳିତ କଲେ ଯେ କେହି ଜାତି, ଧର୍ମ କିମ୍ବା ସାମାଜିକ ସ୍ଥିତି ଭେଦରେ ଭୋଜନରୁ ବଞ୍ଚିତ ହେବେ ନାହିଁ। ଏହା ଏକ ବଡ ବିପ୍ଳବ ଥିଲା, କାରଣ ସେତେବେଳେ ସମାଜରେ ଜାତି ଭେଦ ବହୁତ ପ୍ରବଳ ଥିଲା।

ଗୁରୁ ଅମର ଦାସ ଜାତି ଭେଦର ଘୋର ବିରୋଧୀ ଥିଲେ। ସେ ଶିଖାଉଥିଲେ ଯେ ସମସ୍ତ ମଣିଷ ସମାନ, ଏବଂ ଜାତି କିମ୍ବା ବର୍ଣ୍ଣ ଉପରେ ଆଧାରିତ ଭେଦଭାବ ଭଗବାନଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ନୁହେଁ। ତାଙ୍କ ସମୟରେ ଉଚ୍ଚ ଜାତିର ଲୋକମାନେ ନିମ୍ନ ଜାତିର ଲୋକଙ୍କ ସହ ଏକାଠି ଖାଇବାକୁ ମନା କରୁଥିଲେ। କିନ୍ତୁ ଗୁରୁ ଅମର ଦାସ ଲଙ୍ଗରରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକାଠି ବସାଇ ଖାଇବାକୁ ବାଧ୍ୟ କଲେ। ଏହା ଏକ କ୍ରାନ୍ତିକାରୀ ପଦକ୍ଷେପ ଥିଲା, ଯାହା ସମାଜରେ ସମାନତା ଆଣିବାରେ ସାହାଯ୍ୟ କଲା। ସେ ମଧ୍ୟ ସତୀ ପ୍ରଥାର ବିରୋଧ କରିଥିଲେ। ସତୀ ପ୍ରଥା ହେଉଛି ସେହି ପ୍ରଥା ଯେଉଁଥିରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସ୍ତ୍ରୀକୁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଚିତାରେ ଜଳି ମରିବାକୁ ପଡୁଥିଲା। ଗୁରୁ ଅମର ଦାସ ଏହାକୁ ଘୋର ଅମାନବୀୟ ବୋଲି କହି ବିରୋଧ କଲେ। ସେ ଶିଖାଇଲେ ଯେ ସ୍ତ୍ରୀର ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଜୀବନ ପରି ମୂଲ୍ୟବାନ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଜୀବନ ଜୀବିତ ରହିବାର ଅଧିକାର ଅଛି।

ଗୁରୁ ଅମର ଦାସ ଶିଖ ସମ୍ପ୍ରଦାୟର ବିକାଶ ପାଇଁ ଅନେକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ। ସେ ଶିଖ ସମ୍ପ୍ରଦାୟକୁ ସଂଗଠିତ କରିବା ପାଇଁ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଧାର୍ମିକ କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ। ଏହି କେନ୍ଦ୍ରଗୁଡିକୁ 'ମଞ୍ଜି' କୁହାଯାଉଥିଲା। ପ୍ରତ୍ୟେକ ମଞ୍ଜିରେ ଜଣେ ଦାୟିତ୍ୱପ୍ରାପ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତି ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ, ଯିଏ ଶିଖ ଧର୍ମର ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଚାର କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସ୍ଥାନୀୟ ଶିଖମାନଙ୍କର ସମସ୍ୟା ଶୁଣୁଥିଲେ। ଏହା ଦ୍ୱାରା ଶିଖ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଏକ ସୁଦୃଢ ନେଟୱାର୍କରେ ବାନ୍ଧି ହୋଇଗଲା। ସେ ମଧ୍ୟ ଶିଖ ଧର୍ମରେ ବିବାହ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ସାମାଜିକ ଅନୁଷ୍ଠାନର ନିୟମ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସମୟରେ ଶିଖ ଧର୍ମ ଏକ ଛୋଟ ସମ୍ପ୍ରଦାୟରୁ ଏକ ବୃହତ ଏବଂ ସଂଗଠିତ ସମ୍ପ୍ରଦାୟରେ ପରିଣତ ହେଲା।

ଗୁରୁ ଅମର ଦାସଙ୍କ ଶିକ୍ଷା ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ କେବଳ ଶିଖ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ପାଇଁ ନୁହେଁ, ସମଗ୍ର ସମାଜ ପାଇଁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା। ସେ ସମାନତା, ନ୍ୟାୟ ଏବଂ ମାନବିକତାର ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଚାର କରିଥିଲେ। ତାଙ୍କର ଲଙ୍ଗର ପରମ୍ପରା ଆଜି ମଧ୍ୟ ଶିଖ ଧର୍ମର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଅଙ୍ଗ, ଯେଉଁଠାରେ ପ୍ରତିଦିନ ହଜାର ହଜାର ଲୋକ ବିନା ଭେଦଭାବରେ ଭୋଜନ ପାଆନ୍ତି। ତାଙ୍କର ସାମାଜିକ ସଂସ୍କାର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଗୁରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରେରଣା ହୋଇଥିଲା। ଗୁରୁ ଅମର ଦାସଙ୍କ ଜୀବନ ଏବଂ କାର୍ଯ୍ୟ ଆଜି ମଧ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସମାନତା ଏବଂ ସେବାର ମାର୍ଗ ଦେଖାଇଥାଏ।