গুৰু অমৰ দাস

গুৰু অমৰ দাস (১৪৭৯–১৫৭৪) শিখ ধৰ্মৰ তৃতীয় গুৰু আছিল। তেওঁৰ সময়ত শিখ সম্প্ৰদায় দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাই আছিল, আৰু তেওঁ ইয়াৰ বাবে কিছু গুৰুত্বপূৰ্ণ সামাজিক সংস্কাৰৰ সূচনা কৰে। তেওঁৰ সবাতোকৈ উল্লেখযোগ্য কাম আছিল লঙ্গৰ পৰম্পৰাক অধিক সুদৃঢ় কৰা। লঙ্গৰ হৈছে এক বিনামূলীয়া সামূহিক ভোজনশালা, য’ত কোনো জাতি, ধৰ্ম বা সামাজিক স্তৰ নিৰ্বিশেষে সকলোৱে একেলগে বহি খাদ্য গ্ৰহণ কৰিব পাৰে। প্ৰথম গুৰু নানকে এই পৰম্পৰা আৰম্ভ কৰিছিল, কিন্তু গুৰু অমৰ দাসে ইয়াক শিখ সম্প্ৰদায়ৰ এক কেন্দ্ৰীয় বৈশিষ্ট্যত পৰিণত কৰে। তেওঁ নিয়ম কৰিছিল যে যিকোনো ব্যক্তিয়ে গুৰুৰ দৰ্শন কৰিবলৈ আহিলে, প্ৰথমে লঙ্গৰত খাদ্য গ্ৰহণ কৰিব লাগিব, তেতিয়াহে তেওঁৰ সাক্ষাৎ ল’ব পাৰিব। এই নিয়মে সামাজিক সমতাৰ ধাৰণাক জোৰ দিছিল আৰু উচ্চ-নীচৰ বিভেদ ভাঙি পেলাইছিল।

গুৰু অমৰ দাসে জাতিগত বিভেদক কঠোৰভাৱে বিৰোধিতা কৰিছিল। তেওঁৰ সময়ত ভাৰতত জাতি ব্যৱস্থা অতি কঠোৰ আছিল, কিন্তু তেওঁ ঘোষণা কৰিছিল যে সকলো মানুহ একে, আৰু কোনো জাতি বা বৰ্ণৰ ভিত্তিত ভেদাভেদ কৰা উচিত নহয়। তেওঁ নিজেও উচ্চ জাতিৰ পৰা অহা নাছিল—তেওঁ এজন কায়স্থ (লেখক) পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰিছিল, কিন্তু তেওঁ সকলোৰে সৈতে সমান ব্যৱহাৰ কৰিছিল। তেওঁৰ নেতৃত্বত শিখসকলে ধৰ্মীয় অনুষ্ঠানত জাতিগত বৈষম্য অস্বীকাৰ কৰিবলৈ শিকিছিল।

সতী প্ৰথাৰ বিৰুদ্ধেও গুৰু অমৰ দাসে স্পষ্টভাৱে মাত মাতিছিল। সতী আছিল এক প্ৰথা য’ত বিধৱা স্ত্ৰীক তেওঁৰ মৃত স্বামীৰ চিতাত জ্বলাই দিয়া হৈছিল। গুৰু অমৰ দাসে এই প্ৰথাক অমানৱীয় আৰু ধৰ্মবিৰোধী বুলি নিন্দা কৰিছিল। তেওঁ শিখ মহিলাসকলক সশক্ত কৰি তুলিবলৈ কাম কৰিছিল, আৰু তেওঁলোকক পুনৰ বিবাহৰ অনুমতি দিয়াৰ পোষকতা কৰিছিল। তেওঁ শিখ ধৰ্মত মহিলাৰ মৰ্যাদা উন্নত কৰিবলৈ বহু পদক্ষেপ লৈছিল।

গুৰু অমৰ দাসে শিখ সম্প্ৰদায়ৰ বাবে কেইবাটাও গাঁথনি স্থাপন কৰিছিল। তেওঁ শিখ ধৰ্মৰ পৰিচালনাৰ বাবে ২২টা মঞ্জি (ধৰ্মীয় কেন্দ্ৰ) স্থাপন কৰিছিল, যিবোৰ বিভিন্ন অঞ্চলত শিখ ধৰ্মৰ প্ৰচাৰ আৰু শিষ্যসকলক সেৱা আগবঢ়োৱাৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। প্ৰতিটো মঞ্জিৰ দায়িত্বত এজন বিশ্বাসী শিখক নিযুক্ত কৰা হৈছিল, যিয়ে গুৰুৰ বাৰ্তা প্ৰচাৰ কৰিছিল। ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ 'গুৰুমুখী' লিপিৰ ব্যৱহাৰক উৎসাহিত কৰিছিল, যিটো পঞ্জাবী ভাষা লিখিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হয় আৰু যিটোৱে শিক্ষাৰ প্ৰসাৰত সহায় কৰিছিল।

গুৰু অমৰ দাসে গুৰু গ্ৰন্থ সাহিবক সংকলন কৰিবলৈও অৱদান আগবঢ়াইছিল, যদিও পিছৰ গুৰুসকলে ইয়াক সম্পূৰ্ণ কৰিছিল। তেওঁৰ সময়তে শিখ ধৰ্মৰ নীতি-নিয়মসমূহ অধিক সুসংহত কৰা হৈছিল। তেওঁৰ শাসনকালত শিখ ধৰ্ম এক ক্ষুদ্ৰ গোটৰ পৰা এক সুসংগঠিত সম্প্ৰদায়লৈ ৰূপান্তৰিত হয়। তেওঁৰ সংস্কাৰসমূহে সমতা, সামাজিক ন্যায় আৰু ধৰ্মীয় স্বাধীনতাৰ ধাৰণাক গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত কৰিছিল।

গুৰু অমৰ দাসৰ মৃত্যুৰ পিছত তেওঁৰ পৌত্ৰ গুৰু ৰাম দাসে তেওঁৰ কাম আগুৱাই নিয়ে। তেওঁৰ দান-কাম আজিও শিখ ধৰ্মত গভীৰভাৱে স্মৰণ কৰা হয়। লঙ্গৰ পৰম্পৰা আজিও শিখ মন্দিৰ (গুৰুদ্বাৰা) সমূহৰ এটি মুখ্য বৈশিষ্ট্য হৈ আছে, আৰু তেওঁৰ জাতিবিদ্বেষ আৰু সতীৰ বিৰুদ্ধে থকা বক্তব্য আজিও প্ৰাসংগিক।

সামৰিক ৰূপত ক’বলৈ গ’লে, গুৰু অমৰ দাস এজন দূৰদৰ্শী নেতা আছিল যিয়ে শিখ ধৰ্মক এক সামাজিক সংস্কাৰৰ আহিলা হিচাপে গঢ় দিছিল। তেওঁৰ নীতি-নিয়মে কেৱল ধৰ্মীয় ক্ষেত্ৰতে নহয়, সমাজৰ বিভিন্ন স্তৰতো সমতা আৰু ন্যায়ৰ বাট মুকলি কৰিছিল।