गुरुद्वारा श्रीफतेहगढसाहिबः साहिबजादानां परात्परबलिदानस्य पावनक्षेत्रम्
गुरुद्वारा श्रीफतेहगढसाहिबः पञ्चनदप्रदेशस्य सरहिन्द-नगरे स्थितं परमपवित्रं क्षेत्रं वर्तते, यत्र दशमगुरोः श्रीगुरुगोविन्दसिंहस्य कनिष्ठपुत्राभ्यां बाबा जोरावरसिंहेन बाबा फतेहसिंहेन तथा पूज्यया माता गूजरीमहोदयया धर्मरक्षार्थं प्राणोत्सर्गः कृतः। अत्र दर्शनेन भक्ताः निर्भयत्वं, धर्मनिष्ठां, शाश्वतीं शान्तिं च प्राप्नुवन्ति।
तीर्थ-मार्गदर्शिका (संक्षेपतः)
- •किमिदम्: दशमगुरु-श्रीगोविन्दसिंहस्य कनिष्ठपुत्रयोः बाबा जोरावरसिंह-बाबा फतेहसिंहयोः तथा पूज्यमाता गूजरीमहोदयायाः सर्वोच्चधर्मबलिदानस्य पावनं दुर्गक्षेत्रम्।
- •फलश्रुतिः: अस्य पावनक्षेत्रस्य दर्शनेन आत्मबलं, धर्मनिष्ठा, मृत्युभयनाशः, परमशान्तिश्च सिध्यति।
- •कदा गमनीयम्: वर्षपर्यन्तं दर्शनं भवति। पौषमासे (विशेषतः २५-२८ दिनाङ्केषु) आयोज्यमाने 'शहीदी जोड़ मेला' महोत्सवे दर्शनं परमपुण्यप्रदम्।
- •कुत्र अस्ति: सरहिन्द, जनपद-फतेहगढ़साहिब, पञ्चनदप्रदेशः (पञ्जाब), भारतम्।
- •विधिः नियमाश्च: शिरोवस्त्रधारणं अनिवार्यम्, पादरक्षा निष्कास्य चरणप्रक्षालनं कृत्वा श्रीगुरुग्रन्थसाहिबस्य वन्दनं कर्तव्यम्।
पावनं श्लोक-चिन्तनम्
ਸੂਰਾ ਸੋ ਪਹਿਚਾਨੀਐ ਜੁ ਲਰੈ ਦੀਨ ਕੇ ਹੇਤ ॥
ਪੁਰਜਾ ਪੁਰਜਾ ਕਟਿ ਮਰੈ ਕਬਹੂ ਨ ਛਾਡੈ ਖੇਤੁ ॥੨॥੨॥
शूरो हि स विज्ञेयो यः युध्यते धर्मरक्षणाय।
खण्डशः पतितो वापि न त्यजेत् धर्मसङ्गरम्॥
— श्रीगुरुग्रन्थसाहिबः (अङ्गम् ११०५)
ज्ञातव्य-विशेषः
The price of the land
Diwan Todar Mal paid roughly 7,800 gold coins, stood upright edge to edge, to buy the small plot of ground needed to cremate the three martyrs — a price set deliberately high to test his devotion.
A servant's hidden kindness
Baba Moti Ram Mehra secretly carried milk to Mata Gujri and the young Sahibzade through the freezing nights in the Thanda Burj, and is remembered to have paid for it with his family's lives once discovered.
Bhora Sahib
The subterranean sanctum at Fatehgarh Sahib preserves the exact ground where the wall was built around the two boys.
Fortress of Victory
The name Fatehgarh means 'fortress of victory,' given to this ground because the Sahibzade's faith held firm against every pressure brought to break it.
Guru Gobind Singh Ji
सिखधर्मःतः अधिकम्
सम्बद्धशिक्षाः
सैव शिक्षा, विविधपरम्परासु प्रतिध्वनिता