රැයක අසෝබන හඬ අටක්
සැවැත්නුවරේ, කෝසල රාජ්‍යයේ පසෙනදි රජතුමා, රැය පුරා වහාම පිටු පසින් හමුවූ, විස්මිත හා කලබලකාරී හඬ අටක් ඇසීම නිසා, භීතියෙන් අවදි විය. ප්‍රභාතයේ, කම්පිතව, ඔහු තම රාජ සභාවේ බ්‍රාහ්මණයන් කැඳවූවේය, එම හඬ, බරපතල අනතුරක් පිළිවෙළින් බවත්, හැම ආකාරයකම ජීවියකුගේ විශාල චතුරාකාර ග්‍රහණයක් පමණක් එය ඉවතලීම කළ හැකි බවත් ප්‍රකාශ කළහ. බැඳගත් සතුන් වහාම ග්‍රහණ කනු දෙසට අදිනු ලැබීවිය, ඔවුන්ගේ ශබ්ද මාලිගාමළ පිරවූවේය, ඉනික්බිති මල්ලිකා මහේසිය, එන හිංසනයට කලබල වී, එකම එක සත්වයෙකු මරණයට පත් කිරීමට පෙරාතුව, ජේතවනයේදී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උපදේශය සොයන ලෙස රජුට ඉඳුරු ඉල්ලා සිටියාය.
පෙර යුගයක පූර්වාදර්ශයක්
රජතුමා එම හඬ උන්වහන්සේට විස්තර කළ විට, බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට, ඔහුගේ ජීවිතයත්, රාජ්‍යයත්, පරම්පරාවත් කිසි අනතුරකත් නොමැති බව වදාළ සේක. එවන් හඬ රජෙකුව බිය ගැන්වූයේ මෙය පළමු වරක් නොවන බව උන්වහන්සේ වදාළ සේක. ආනන්ද බරණැස බ්‍රහ්මදත්ත රජතුමා වූ දිනවල, බොහෝ කලකට පෙර, එම ම රජතුමා මෙම ම හඬ අට ඇසූ අතර, එකම ග්‍රහණයක් සැකසීවූ බව උන්වහන්සේ පැහැදිලි කළ සේක. ප්‍රඥාවන්ත තාපසයෙකු, එකම එක සත්වයෙකු මරණයට පත් කිරීමට පෙරාතුව, ඔවුන්ගේ හානියක් නැති සත්‍යය හෙළිකළේය.
බ්‍රාහ්මණ ශිෂ්‍යයෙකුගේ ආයාචනාව
එම පෙර යුගයේ, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ, එම පෙර ජීවිතයේ තමන්ම බුදුරජාණන් වහන්සේ, බරණැස ළඟ තාපසයෙකු ලෙස ජීවත් විය, පසුව සාරිපුත්ත බවට පත්වන එකම ආත්මය වූ, තරුණ බ්‍රාහ්මණ ශිෂ්‍යයෙකු, රජුගේ ග්‍රහණයට උපකාර කිරීමේ තම ම ආචාර්යවරයාගේ සැලැස්මට විරුද්ධ විය. තර්කයකින් පමණක් එය නැවැත්විය නොහැකි වූ ශිෂ්‍යයා, එම තාපසයා සොයාගෙන, බ්‍රාහ්මණයෝ ඉඳුරු ඉල්ලූ ග්‍රහණය රජතුමා ක්‍රියාත්මක කිරීමට පෙරාතුව මැදිහත් වන ලෙස ඔහුට ඉඳුරු ඉල්ලා සිටියේය.
තාපසයාගේ පැහැදිලි කිරීම
බෝධිසත්වයන් වහන්සේ බ්‍රහ්මදත්ත රජතුමා ඉදිරියට ගොස්, හඬ අටම එකින් එක පැහැදිලි කළේය. පළමුවැන්න, මස් මෑකි වියළිවූ විලක් ළඟ කුසගින්නට හඬන කොකෙකි. දෙවැන්න, එක ඇසක් නැති, පරෙස්සම් නැති අශ්ව රැකවලෙකු විසින් විනාශ කරන ලද පැටවුන් වෙනුවෙන් ශෝක කරන කපුටු මවකි. තුන්වැන්න, එයට ළඟා විය හැකි එකම ලී ගසේ ගෙඩි අනුභව කර, කොටුවී කුසගින්නේ සිටින දැව-කණින කෘමියෙකි. හතරවැන්න, වරක් දත් වනයේ නිදහස වෙනුවෙන් හඬන, බන්ධිත කොහොඹයෙකි. පස්වැන්න, වරක් තම රැළේ නායකයා වූ, තම සහකරිය හා අහිමි වූ වනජීවිතය ගැන ශෝක කරන මීගවයෙකි. හයවැන්න, හිමාලයේ හැරදූ තම සහබදුන් සිහිපත් කරන, බන්ධිත වනරිඳු නායකයෙකි. හත්වැන්න, තම බිරිඳ වරක් අඳුර හරහා ඔහුට පෙන්වූ මිහිරි මඟපෙන්වීම සිහිපත් කරන කින්නර ආත්මයෙකි. අටවැන්නත් අවසාන හඬත්, නිර්වාණයට ළඟා වීමට පෙරාතුව අවසාන ප්‍රකාශයක් කියන, තනිවම ප්‍රබෝධයට පැමිණ, ධර්ම දේශක බුද්ධත්වයට නොපැමිණෙන සත්වයෙකු වූ, පසේබුදුවරයෙකි.
අපල ලකුණක් නොව, හුදු සාමාන්‍ය ආශාවක් පමණි
හඬ අටෙන් කිසිවක්, ස්වල්පයක් හෝ අද්භූත අනතුරු ඇඟවීමක් රැගෙන තිබුණේ නැත. එකිනෙකම, සාමාන්‍ය සත්වයෙකුගේ කුසගින්න, ශෝකය හෝ බන්ධනය හැරෙන්වට, හෝ, පසේබුදුවරයාගේ අවස්ථාවේදී, මිදීමේ සීමාවේ කියන ලද අවසාන වදනක් හැරෙන්වට, වෙනත් කිසිවක් ප්‍රකාශ කළේ නැත. මෙය ඇසූ බ්‍රහ්මදත්ත රජතුමා එසැණින්ම ග්‍රහණය අවලංගු කර, ග්‍රහණයට බඳින ලද හැම සත්වයෙකුම නිදහස් කළේය.
බුදුරජාණන් වහන්සේගේ හඳුන්වාදීම
දේශනය නිමාකරමින්, බුදුරජාණන් වහන්සේ, පාලි ත්‍රිපිටකයේ සටහන් වී ඇති පරිදි, ජීවිත දෙකම පුරාම චරිත හඳුන්වාදුන් සේක. හඬ විස්තර කළ තාපසයා, බුදුරජාණන් වහන්සේම විය, ඔහුගේ ආධාරය සෙවූ බ්‍රාහ්මණ ශිෂ්‍යයා, සාරිපුත්ත විය, ග්‍රහණය අවලංගු කළ බ්‍රහ්මදත්ත රජතුමා, ආනන්ද විය. තම ම පැරණි පූර්ණිකයා අත්විඳූ එම ම සහනයෙන් වෙලී ගිය පසෙනදි රජතුමා, තම ම ග්‍රහණය අවලංගු කර, බැඳගත් හැම සත්වයෙකුම නිදහස් කර, අවශ්‍යතාවකින් සිටි ජනයාට දාන බෙදා දුන්නේය. සාමාන්‍ය හඬක් විශ්වීය විනාශයක් ලෙස වරදවා වටහාගැනීම ප්‍රතික්ෂේප කළ එකම විචාරශීලීත්වයේ ක්‍රියාවක් හරහා දහස් ගණන් ජීවිත බේරා ගනු ලැබීය.
වෙනස් ශෝක අටක්, ධර්මයක් එකක්
බෝධිසත්වයන් වහන්සේගේ පැහැදිලි කිරීමට බලය ලබාදෙන්නේ, හඬ අට කිසිවක්ම නොවූවක් ලෙස පෙනෙන බව නොවේ. එකිනෙකම, සාමාන්‍ය හා හඳුනාගත හැකි තරම් දුකක් ලෙස පෙනේ: කුසගින්න, ශෝකය, බන්ධනය, ගෙදර සිහිනය, පසේබුදුවරයාගේ අවස්ථාවේදී, සැබෑ මිදීමේ කියන ලද අවසාන වදනක් වුවද. මෙම ජාතකය, කුසගින්නේ සිටින කෘමියෙකුගේ ශෝකයත් ප්‍රබෝධයට පැමිණි කෙනෙකුගේ විමෝචක ප්‍රකාශයත් අතර ගෞරවයේ කිසි වෙනසක් ඇඳ නොදක්වයි; දෙකම රෑ තුළ තමාව ඇසීමට සැලසෙන හඬවල් පමණක් වේ, ඒ කිසිවක් බ්‍රාහ්මණයෝ ප්‍රතිකාරයක් ලෙස යෝජනා කළ මහා ග්‍රහණයට සරිලන්නේ නැත. බෞද්ධ විවරණ, මෙම පරිමානය, කුසගින්නේ සිටින කෘමියෙකුගේ පහත්ම දුකේ සිට පසේබුදුවරයෙකුගේ උපරිම ළඟාවීම දක්වාම, භීතිය තමාට ඇසීමට අපේක්ෂිත දේ දැනටමත් තීරණය කරගත් විට, පාහේ ඕනෑම දෙයක් අපල ලකුණක් ලෙස වරදවා කියවන බවට සාක්ෂියක් ලෙස හිතාමතාම කියවයි.
බ්‍රාහ්මණයන්ගේ ලාභය මහේසියගේ කරුණාවට එරෙහිව
මෙම ජාතකය රාජ සභාවේ බ්‍රාහ්මණයන් සහ මල්ලිකා මහේසිය අතර ලකුණු කළ වෙනසක් ද ඇඳ දක්වයි. බ්‍රාහ්මණයෝ, ගාස්තු හා පූජා හරහා තමන්ටම කෙළින්ම ලාභ ලබාදෙන විහිලුකාරී හා වියදම්බර ග්‍රහණයක් නියම කිරීමට ඉඳුරු ඉදිරිපත් වූ අතර, ඇගේ ම එකම අරමුණ වූයේ දහස් ගණන් සතුන් නිශ්ප්‍රයෝජන මරණයකින් බේරාගැනීම පමණි. එකම එක සත්වයෙකු මරණයට පත් කිරීමට පෙරාතුව බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් උපදෙස් ගැනීම පිළිබඳ ඇගේ ඉඳුරු ඉල්ලීම, ප්‍රඥාවේම ක්‍රියාවක් ලෙස සලකනු ලැබේ. එය, බරපතලම තීරණ, වදනෙහි කිසි ආධ්‍යයක් නැති කෙනෙකුගෙන් සත්‍යාපනයක් ඉඳුරු ඉදිරිපත් වන, ප්‍රථම මුවින් වඩාත් බිය ගැන්වූ අර්ථකථනයක් කරන කෙනෙකුට ස්වයංක්‍රීය ගරුත්වයක් වෙනුවට, හිමිවීමට සුරූපී බවක් හඳුනාගැනීමකි.
ඔබ දැන සිටියාද?
අට්ඨසද්ද ජාතකය (#418) අට්ඨනිපාතයේ කච්චානිවග්ගයින් කිවුයේ කොසල් රජතුමාගේ බිම්බි ශබ්ද අටක් වළකා ගැනීමට විශාල යාගයක් සිදු කිරීමේ අවස්ථාවෙහි ය.
අත්තහාසයි ධර්මිෂ්ඨ ස්ත්‍රී බුද්ධිමතිය; මල්ලිකා බිසවා රජුට බුදුරජාණන් වහන්සේ හමුවෑම ඉතා ප්‍රාසාදිකයි.
ශබ්ද අටෙහි ඇසුණේ ගුඩක්, දුකුවන කාකා, බදින ගිණි-සිතුවෙකු, බන්දි කුකුල්, ස්ථාවර හරුණුවෙකු, පුරවසන් වරෙකු, කින්නර දේවතා සහ පච්චේක බුදුවරු ය.
ශබ්දයින් නිසි දුෂ්ට ලක්ෂණ නොමැති; එක එක ශබ්දයි සාමාන්‍ය සතුවා අපේක්ෂාව, දුකු හෝ නිර්වාණයට ගිය වඩුවෙකු කිසි කතාව ය.
බුදු වහන්සේ සිතුවෙකු ලෙස, සරිපුත්ත බිම්බි ශිෂ්‍ය ලෙස, අනන්දු ප්‍රාචීන රජු බ්‍රාහ්මණ්ඩතුරු ලෙස ස්වයං හඳුනා දුන්නේය.
Buddha
බුදුදහම වෙතින් තවත්
සම්බන්ධිත ඉගැන්වීම්
එකම ඉගැන්වීම, විවිධ සම්ප්‍රදායන් හරහා ප්‍රතිධ්වනිත වේ