අස්සක ජාතකය

බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම කතාව, පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතක අංක 207, පැවිදි ජීවිතයට ඇතුළත් වීමට හැරදුන් බිරිඳ වෙනුවෙන් නොනැවතෙන ආශාවකින් කලබල වූ භික්ෂුවක් සම්බන්ධයෙන් වදාළ සේක. මෙම එකම ඇලීම පෙර ජීවිතයක ද දුක් ඇති කර ඇති බව බුදුරජාණන් වහන්සේ පැහැදිලි කර, එවන් ආශාවකට, අනිත්‍යතාව පිළිබඳ එකම, නොසැලෙන දෘශ්‍යයක් මගින් සම්පූර්ණයෙන් පිළිතුරු දිය හැකි ආකාරය පෙන්වීම සඳහා එම පෙර ජීවිතයේ කතාවක් වදාළ සේක.

අස්සක රජතුමා, කාසි රාජ්‍යයේ පෝතලි නගරය පාලනය කළේය, තම රාජකීය යතුකම්වලටත් ඉහළින් උබ්බරි නම් අසමසම අලංකාරයක් ඇති තම ප්‍රධාන මහේසිය ආදරයෙන් සිටියේය. මහේසිය හදිසියේ මරණයට පත් වූ විට, රජතුමා නොසමනවාදිය හැකි ශෝකයකට ගිලී ගියේය. ඔහු ඇගේ ශරීරය තම ම ඇඳ යටින් මිණිපෙට්ටියක තබා, ආහාරයක් නොගෙන දින හතක් එහි වැතිරුණේය, නැගී තම රාජ්‍ය පාලනය ආයෙත් ආරම්භ කරන ලෙස තම පවුලෙන් හා ඇමතිවරුන්ගෙන් ආ හැම ආයාචනාවක්ම ප්‍රතික්ෂේප කරමින්.

එකල, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ, ගැඹුරු භාවනාව හරහා ලබාගත් උසස් ඥානයන් සහිත, දුරස්ථ සිදුවීම් දැකගත හැකි දිව්‍ය දෘශ්‍යයක් ද ඇතුළත්ව, හිමාලයේ ජීවත් වූ පැවිදි තාපසයෙකු විය. අස්සක රජතුමා තම ශෝකයේ ක්ෂය වෙමින් සිටි බව දැක, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ, කිසි තවදුරටත් කිසි අරමුණක් සපුරාලිය නොහැකි ඇලීමකින් රජුව නිදහස් කිරීම සඳහා, පෝතලි වෙත ගමන් කිරීමට අධිෂ්ඨාන කර ගත්තේය. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ප්‍රධාන ශ්‍රාවක සාරිපුත්ත සමඟ හෑල්ලූ නොවිය යුතු, සාරිපුත්ත නම් තරුණ බ්‍රාහ්මණයෙකු, මෙම දීප්තිමත් තාපසයා හමුවී, ඔහුගේ පැමිණීමේ ආරංචිය ශෝකයෙන් සිටි රජුට ගෙනගියේය, ඔහු එසැණින් ඔහු වෙත ගොස්, ඔහුට පිරිනැමිය හැකි ඕනෑම සැනසීමක් සඳහා ඉඳුරු ඉල්ලා සිටියේය.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේ රජුට පැහැදිලිව පැවසීවූයේ, උබ්බරි දැනටමත් මරණය තරණය කර, තම ම කර්මයට අනුව නව නැවත ඉපදීමකට පැමිණ ඇති බවයි. ඇගේ ජීවිතයේ තුළ ඇගේ ආකර්ෂණීය පෙනුමේ ආඩම්බරය පුණ්‍ය ක්‍රියා අවහිර කර ඇති හෙයින්, ඇය එම ම උයනේම ගොම පණුවකු ලෙස, ස්ත්‍රී ලිංගික ගොම පණුවකු ලෙස, නැවත උපත ලබා ඇත. තම ම සුලලිත, සුගන්ධි මහේසිය එතරම් පහත් සත්වයෙකු බවට පත්ව ඇති බව විශ්වාස කිරීම රජුට ප්‍රතික්ෂේප කළේය. බෝධිසත්වයන් වහන්සේ තම බලය යෙදූයේ, තණ මත ගොම බෝලයක් රෝල් කරමින් සිටි පණුවාවත් ඇගේ ම සහකරුවාවත් කැඳවන්නටය, ඇගේ ම වැකි ඇගේ ම විශ්වාසයෙන් ප්‍රකාශ කළ හැකි වන පිණිස ඔහු එම කෘමියාට මිනිස් කථාව ලබාදුන්නේය.

මහේසිය ලෙස ඇගේ පෙර ජීවිතය ගැන අසමින්, ඉදිරියේ සිටි රජුට තවම ආදරේ ද යි ඇසීවූ විට, පණුවා, ඇගේ ම මහේසි ජීවිතය අවසන් වී ඇති බව කිසි පැකිලීමකින් තොරව පිළිතුරු දුන්නාය. පැරණි සුවදුක්, ඇය පැවසීය, නව සුවදුකින් අවහිර වේ. ඇය ළඟින් ගොම රෝල් කරන පුරුෂ ගොම පණුවා, එකල අස්සක රජතුමා ඇයට කවදාවක්ම තිබුණාට වඩා දහසක් ගුණයක් ප්‍රියජන බවත්, ඇගේ වර්තමාන සහකරුව අහිමි කරගැනීමට වඩා රජුට හානියක් වේවා යයි ඇය සතුටින් බලාපොරොත්තු වන බවත් ඇය ප්‍රකාශ කළාය.

තම ම පෙර මහේසියගේ ම හඬින් කී මෙම වදන් ඇසූ විට, අස්සක රජතුමාගේ ශෝකය එසැණින්ම විසංයෝජනය විය. මරණයත් නැවත උපතත් කොහෙත්ම පරදවා ස්ථිර විය හැකි ආදරයක භ්‍රාන්තිය, පැහැදිලිම විදහාගත හැකි ආකාරයෙන් ඔහු ඉදිරියේ විදහාගත්තේය. ඔහු රැකගත් ශරීරය ඉවතට ගෙන නිසි චාරිත්‍රානුකූලව ආදාහනය කරන ලෙසත්, කල් යතම නව, ගුණවත් මහේසියක් ගන්නා ලෙසත් නියෝග කර, දින හතක් ඔහුව බන්ධනය කළ ශෝකයේ අකර්මණ්‍යතාව වෙනුවට පැහැදිලි දැක්මකින් තම රාජ්‍ය පාලනය වෙත ආපසු ගියේය.

දේශනය නිමාකරමින්, බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවිත දෙකම පුරාම චරිත හඳුන්වාදුන් සේක. වර්තමානයේ, තම ම පෙර බිරිඳ වෙනුවෙන් ආශාවකින් කලබල වූ භික්ෂුව, එම පෙර ජීවිතයේ අස්සක රජතුමා විය, ඔහු අත්හැරිය නොහැකි ස්ත්‍රිය, ඇගේ රාජකීය හා කෘමි උපත් දෙකෙහිම උබ්බරි විය, බුදුරජාණන් වහන්සේ තමන්ම, තම කරුණාවන්ත මැදිහත්වීම රජුව, ඇලීම තනියම කිසි දිනක විසඳිය නොහැකි ශෝකයකින් නිදහස් කළ, එම තාපසයා විය.

බෞද්ධ විවරණ සටහන් කරන්නේ, බෝධිසත්වයන් වහන්සේට හුදෙක් රජුට, ඔහුගේ මහේසියගේ ආදරය අවසන් වී ඇති බව, ඇගේ නැවත උපතේ විශේෂිත, අගෞරවනීය ස්වරූපය දක්වනවා නොකොට, කියන්නට හැකි විය. මෙම ජාතකය ගොම පණුවා මතම රැඳෙන්නේ, එහි පහත්කම මෙම ධර්මයේ සම්පූර්ණ බර දරන බැවිනි. වඩා මෘදු ආරංචියක් රජුට, ඔහුගේම ස්ථානය වඩා උසස් ඇලීමක් ලබාගෙන ඇත යයි සිතිමට ඉඩදී, ධර්මය එය ඉවතලීම නොකර මෙනුවක් නරක් කරනු ඇත. ඒ වෙනුවට, ඔහුව එකල අලංකාර වූ ඔහුගේ මහේසිය දැන් ගොම අතර තෘප්තියෙන් සිටින, කුණුකසළ අනුභව කරන, ඔහුට වඩා තමාව ආදරය කරන කෘමියෙකුට බන්ධිත වූ, පැහැදිලි දර්ශනයක් ඉදිරියේ තබමින්, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ රජුට ඉවත් වී ගැලීමට ගරුත්වයක් ඇති කිසි කතාවක් ප්‍රතික්ෂේප කළේය. ඔහුට, ඇලීම තමාව වහල්කරගත් දෙය ලෙස, ඇලීමේ විශේෂිත ආධ්‍යයක් නොව ඇලීම ම, දැකීමට සිදු විය.

රාමුකතාවේ භික්ෂුව, අස්සක රජතුමාසේම, වරක් ස්ථිර ලෙස පෙනුණු හැඟීමක් තම අවධානයට ස්ථිර ඉඳුරකින් ණයයුතු යමක් ලෙස වරදවා වටහාගනී. ඔහුට, ආශාවෙන් ආශා කරන පුද්ගලයා, හැම වැදගත් අරුතකින්ම, දැනටමත් සම්පූර්ණයෙන් වෙනත් කෙනෙකු බවට පත්ව ඇති බව, ඔහු දැන් බෙදා නොගන්නා වසර හා තේරීම් මගින් හැඩගැසුණු බව, හඳුනාගත නොහැකි විය. සාමාන්‍ය භික්ෂුවකගේ නිහඬ, පුද්ගලික ආශාවට, රජෙකුගේ ප්‍රසිද්ධ, අකර්මණ්‍ය ශෝකයට සෙසු කෙළින්ම මෙම ජාතකයේ ධර්මය යෙදේ. දෙදෙනෙකුව එකට වරක් බැඳූ ඕනෑම සුවදුකක්, කල් යතම, දෙපාර්ශවයේම නව සුවදුකින් අවහිර කර ප්‍රතිස්ථාපනය වේ, දැනටමත් ගොසින් ඇති දෙයට ඇලීම හුදෙක් හඳුනාගැනීම පමණක් නවත්විය හැකි දුක් විඳීමක් දිගු කරයි.