මතරෝදන ජාතකය

මාතරෝදන ජාතකය, පාලි එකතුවේ අංක 317 ලෙස සංඛ්‍යාත වී, ජාතකට්ඨකථාවේ (කතාවල ගද්‍ය රාමුව රැුකගෙන ඇති සම්ප්‍රදායික විවරණය) සටහන් වී ඇත, බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේ වදාළ සේක. එය සාවත්ථි නගරයේ ජීවත් වූ ඉඩම් හිමියෙකු සම්බන්ධයෙන්ය. ඔහුගේ සහෝදරයා මිය ගිය විට, ඔහු ශෝකයෙන් එතරම්ම මැඩගත්තේ, ආහාර ගැනීම, නාවාගැනීම, හෝ තෙල් ගැල්වීම පවා නොකළේය. සෑම ම පතා අලුයමේ ඔහු හඬන්නට සුසානයට ගියේය.

එක් උදෑසනක, ස්වාමින් වහන්සේ ලෝකය දෙසට බැල්මක් හෙළා, මෙම මිනිසාගේ ප්‍රථම මාර්ගයේ (අවබෝධයේ ප්‍රථම අවධිය, ධාරා-ප්‍රවිශ්ටය ලෙසද හඳුන්වයි) ඵලයට ළඟා වීමේ හැකියාව දුටු සේක. ඔහු සිතුවේ, බොහෝ කලකට පෙර සිදු වූ දේ ඔහුට කියමින් මිනිසාගේ ශෝකය සැනසීමට හැකි තමන් හැර වෙනත් කිසිවෙකු නොවේ. එබැවින් දහවල, දානපාතෙන් පසු, උන්වහන්සේ තරුණ භික්ෂුවක් සමඟ ඉඩම් හිමියාගේ නිවසට ගියහ. මිනිසා ආසනයක් සූදානම් කර, ස්වාමින් වහන්සේට ආචාර කර, එකිනෙකාගේ පැත්තක හිඳගත්තේය.

ස්වාමින් වහන්සේ ඔහු ඇයින් ශෝක වේදයෑයි විමසූහ, මිනිසා පැවසූවේ තම සහෝදරයා මිය ගිය දින සිට ඔහු දුක් විඳින බවය. ස්වාමින් වහන්සේ පිළිතුරු දුන්නේ, සියලු සංස්කත පැවැත්ම්ම අස්ථිරය, හා බිඳී යෑමට නියමිත දේ බිඳී යන බවය. පැරණි ප්‍රාඥයින්, මෙය දැන, සහෝදරයෙකු මිය ගිය විට ශෝක නොකළහ. මිනිසාගේ ඉල්ලීම මත, ස්වාමින් වහන්සේ ඉක්බිති අතීත කතාව වදාළ සේක.

වරක්, බ්‍රහ්මදත්ත බරණැස් රජ කරවූ කල, බෝධිසත්වයා අසූහාර කෝට්ටි ධනයක් ඇති ධනවත් වෙළඳෙකුගේ පවුලෙහි උපත ලැබූහ. ඔහු වයස්ගත වූ විට, ඔහුගේ දෙමාපියන් මිය ගියහ. බෝධිසත්වයාගේ සහෝදරයෙක් ඉක්බිති පවුලේ දේපළ කළමනාකරණය කළේය, බෝධිසත්වයා ඔහු මත රැුඳී ජීවත් විය.

කාලයාගේ ඇවෑමෙන් සහෝදරයාද මාරාන්තික රෝගයකින් මිය ගියේය. ඔහුගේ ඥාතීන්, මිතුරන්, හා සගයන් රැුස්ව, තම දෑත් ඔසවා, හැඬූහ හා වලපට හැරීහ. කිසිවෙකුට තම හැඟීම් මැඩගත නොහැකි විය. බෝධිසත්වයා පමණක් වලපට හෝ හැඬීමකට නොහැරුණේය.

ජනයා මෙය දැක, ඔහුව දැඩි හෘදයක් ඇත්තෙකු යෑයි කීහ. ඔහු තම සහෝදරයාගේ මරණයට මුහුණක් පවා වෙනස් නොකළ බවත්, ඔහු දෙගුණ කොටසක් භුක්ති විඳීමට එය ආශා කර ඇති බවට සැක කළහ. ඔහුගේ ඥාතීන් ද ඔහු එක කඳුළක්වත් වගුරුවා නොදැමීම ගැන ඔහුව ගර්හා කළහ. චෝදනාව තියුණු විය, එය ස්වයංවම වේදනාවෙහි සිටි ජනයාගෙන් පැමිණියේය.

ඔවුන් ඇසූ විට, බෝධිසත්වයා සන්සුන්ව පිළිතුරු දුන්නේය. ඔහු පැවසූවේ, ඔවුන් තම අන්ධ මෝහයේ, ලෝක ධර්ම අට (ලාභ හා හානිය, ප්‍රශංසා හා චෝදනාව, කීර්තිය හා අපකීර්තිය, සුවපත්කම හා දුක යන සෑම ජීවිතයක් ගත කරන යුග) නොදත්, සහෝදරයා මිය ගිය බවට හැඬූ හා වලපට හැරුණ බවය. එසේ වුවද තමන් ද, ඔවුන් ද, මිය යන්නට සිදුවනු ඇත. එසේනම්, තම ම මරණය ගැන සිතූ විට ඔවුන් ඇයින් නොහැඬුවේද? සියලු පවතින දේවල් අස්ථිරය, ඔහු කීවේය, කිසිදු සංස්කතයක් තම ස්වභාවික තත්වයේ රැුඳිය නොහැකිය. ඔවුන් මෝහයෙන් හැඬූ නිසා, ඔහු ඇසුවේ, තමන් ඇයින් හැඬිය යුතුද?

ඉක්බිති ඔහු ගාථා තුනක් වදාළේය. ප්‍රථමය කියන්නේ, මියගියවුන් වෙනුවට ජීවතුන් වෙනුවෙන් හැඬන්නැයි, මාරාන්තික ස්වරූපයක් ගන්නා සියල්ල, සතුන්, පක්ෂීන්, සර්පයින්, මිනිසුන්, හෝ දෙවියන්, එම ම මාර්ගයම ඇවිද යන නිසා. දෙවැන්න ඇසීම, ඉරණමට එරෙහිව බලශක්තියක් නැති මිනිසෙකු සහෝදරයෙකු ගැන නිකරුණු කඳුළු වගුරන්නේ ඇයින්ද යෑයි. තුන්වැන්න කියනුයේ, ලෝකවිඥ වුවද නිවැරදි දේ ගැන මෝහිත අය, ප්‍රඥාවම මෝඩකමක් ලෙස සලකනු ඇති බවය. මෙසේ බෝධිසත්වයා ඔවුන්ට සත්‍යය ඉගැන්වා, ඔවුන් සියල්ල ශෝකයෙන් නිදහස් කළේය.

ස්වාමින් වහන්සේ තම විස්තරය අවසන් කළ විට, උන්වහන්සේ චතුරාර්ය සත්‍ය හෙළිකළ සේක. සත්‍යයන්ගේ අවසානයේ ඉඩම් හිමියා ප්‍රථම මාර්ගයේ ඵලය ලබාගත්හ. ඉක්බිති ස්වාමින් වහන්සේ ජාතිය හඳුන්වා දුන් සේක: ජනයා තම ශෝකයෙන් ගලවාගත් ප්‍රාඥයා තමන්ම විය. සෑම අලුයමකම සුසානයට පැමිණි මිනිසාට, සැනසීම සඳහා එහි යෑමට තවදුරටත් අවශ්‍ය නොවූයේය.

ජාතකය ශෝකයට පත් වූවන්ව ගර්හා නොකරයි. ශෝකය ඇත්ත වශයෙන් සලකන ලද අතර, බුදුරජාණන් වහන්සේ එය හමුවීමට ශෝක කරන්නාගේම නිවසට වැඩම කරයි. එසේ වුවද කතාව ශෝකයට අවසාන වදනක් ලෙස රැුඳී සිටීමට ඉඩ දෙන්නේ නැත. බෝධිසත්වයාගේ සන්සුන්කම සිසිලකමක් නොවේ. එය මරණය සෑම සත්ත්වයකටම පැමිණෙන බවත්, කඳුළු එය වෙනස් කළ නොහැකි බවත් පැහැදිලිව දැකීම මත රැුඳී සිටියි. ජීවතුන් වෙත කරුණාව හරවන්නට ඔහු දුන් උපදෙස, ශෝකයට ප්‍රයෝජනයක් දෙයි: මියගියවුන්ට දැනුණ ආදරය තවමත් මෙහි සිටින අයට සැලකිලිමත් වීම දෙසට රැුගෙන යා හැකිය. එය කිසිවක් අහිමි නොවූවාක් මෙන් නොතකා හැරීම මත පදනම් නොවූ සැනසීමකි.