සෝමදත්ත ජාතකය

ශාස්තෘවර්ගයා, ජේතවනාරාමයේ, ඇතැම් වෘද්ධ භික්ෂුවක් ගැන මේ කතාව වදාළ සේක. එය ක්ෂුද්‍රක නිකායේ පාලි ජාතක එකතුවේ 410 වැනි ජාතකය වන සෝමදත්ත ජාතකයයි, එහි ගාථා, කතාව කියන විවරණයත් සමඟ රැකී පවතී. එම වෘද්ධ භික්ෂුව, ඔහුට සේවය කළ සාමණේරයෙකු පැවිදි කළ, එහෙත් ඔහු ඉක්මනින්ම බරපතළ රෝගයකින් මියගියේය. වෘද්ධයා එම දරුවා ගැන හඬා, වලාප කරමින් ඇවිද ගියේය.

ඔහුව දුටු භික්ෂූහු ධර්මශාලාවේ (විහාරයේ රැස්වීම් ශාලාව) කතාබහ කරන්නට පටන් ගත්හ. මේ වෘද්ධ භික්ෂුව සාමණේරයෙකුගේ මරණය ගැන හඬා වලාප කරන බවත්, ඔහු නියත වශයෙන්ම මරණ සතිය (මරණය පිළිබඳ භාවනාව) අත්හැර දමා තිබිය යුතු බවත් ඔවුන් කීහ. ශාස්තෘවර්ගයා පැමිණ ඔවුන්ගේ කතාබහේ විෂය ඇසූහ. මේ මනුෂ්‍යයා එවැනි අලාභයක් ගැන හඬනුයේ මේ ප්‍රථම වර නොවන බව ඔහු ඔවුන්ට කීහ, හා පැරණි කතාවක් වදාළ සේක.

පෙරකාලෙක, බරණැසේ බ්‍රහ්මදත්ත රජ විසූ විට, බෝධිසත්වයන් දෙවියන්ගේ රජ වූ ශක්‍රදේවයා විය. බරණැසේ ධනවත් බ්‍රාහ්මණයෙක් වාසය කළේය, ඔහු ලෝකය අත්හැර හිමාලයේ තාපසයෙකු බවට පත් විය. එහි ඔහු වනයෙන් මූල හා ඵල එකතු කරමින් ජීවත් විය. ඔහු ගෙදරත්, බිරිඳත්, දරුවනුත් අත්හැරි ධාර්මික ජීවිතය අනුගමනය කර තිබිණ.

එක් දිනක, වනයේ වනඵල සොයමින්, තාපසයා තරුණ අලිපැටවෙකු සොයාගත්තේය. ඔහු එය තම ආශ්‍රමයට ගෙනගොස්, තම ම පුතා ලෙස සලකමින්, සෝමදත්ත යයි නම් කළේය. ඔහු එයට තණකොළ හා පත්‍ර වලින් ආහාර දී රැක බැලීය. අලියා වැඩී මහත් සතෙකු බවට පත් විය, දෙදෙනාම ආශ්‍රමයේ එකට වාසය කළහ.

එක් දිනක අලියා අධික ලෙස ආහාර ගෙන, ජීරණය කරගත නොහැකි තරම් කෑමෙන් රෝගාතුර විය. තාපසයා ඔහුව ආශ්‍රමයට රැගෙන, තමා වනඵල එකතු කරගැනීම පිණිස පිටට ගියේය. ඔහු ආපසු පැමිණීමට පෙරාතුව, තරුණ අලියා මියගියේය. කතාව මරණය ගැනම රැඳී නොසිටී, හුදෙක් තාපසයා ආපසු ආ තෙක් කිසිම දෙයක් වරදවාගත් බව සොයාගත්තේ නැති බව පමණක් කියයි.

තම ඵල සමඟ ආපසු පැමිණ, තාපසයා සිතුවේ, අනෙකුත් දිනවල තම දරුවා ඔහුව හමුවීමට එනුයි, එහෙත් අද නොවේ, හා කුමක්ද වැරදීවූයේ යයි කල්පනා කළේය. එබැවින් ඔහු විලාප කර, ප්‍රථම ගාථාව කියමින්, වනයේ අලියා ඔහුව හමුවනු ඇති බවත්, එහෙත් අද ඔහුව කොතැනකවත් දැකගත නොහැකි බවත් කීවේය. ඉනික්බිති ආවරණ කළ ඇවිදීමේ මගේ කෙළවර වැතිරෙන අලියාව ඔහු දුටුවේය. ඔහුගේ බෙල්ලෙන් වහගෙන, ඔහු දෙවැනි ගාථාව කියමින්, තම අලියා මළ වැතිර, කෝමල අතු කැබැල්ලක් මෙන් කපා ගිය බව කීවේය.

ඒ මොහොතේ ශක්‍රදේවයා ලෝකය නිරීක්ෂණය කරමින් තාපසයාව දුටුහ. මේ මිනිසා බිරිඳත් දරුවාත් ධාර්මික ජීවිතය පිණිස අත්හැර, දැන් තමා පුතෙකු ලෙස හැඳින් වූ තරුණ අලිපැටවෙකු ගැන වලාප කරන බව ඔහු සිතුවේය. තාපසයාව අවදි කර ඔහුව කල්පනා කරවීමට ශක්‍රදේවයා අධිෂ්ඨාන කළේය. ඔහු ආශ්‍රමයට ළඟා වී, අහසේ සිට, තුන්වැනි ගාථාව කියමින්, ගෙදරේ බන්ධනවලින් නිදහස් තනි තාපසයෙකුට, මියගියවුන් ගැන ශෝකය සුදුසු නොවන බව කීවේය.

තාපසයා ඇසූ අතර, හතරවැනි ගාථාවෙන් පිළිතුරු දුන්නේය. කෙනෙකු සතෙකු සමඟ සහායකයෙකු ලෙස ජීවත් වී ඇති විට, අහිමි වූ ක්‍රීඩා සගයෙකු ගැන ශෝකය, කඳුළුවලින් සහනය ලබන බව ඔහු කීවේය. එය මානුෂික පිළිතුරකි, ශක්‍රදේවයා එය ප්‍රතික්ෂේප නොකළේය. ඔහු ගාථා දෙකකින් පිළිතුරු දුන්නේය. හැඬීමට කැමති අය මළවුන් ගැන විලාප කළ හැක, ඔහු කීවේය, එහෙත් හැඬීම නිෂ්ඵල බව ප්‍රාඥයෝ කියා ඇත. කඳුළුවලට සොහොනට එරෙහිව ජයගත හැකි නම්, අප සියල්ලෝම එක්ව අපගේ ආදරණීයතම අයවම බේරාගනුමු.

ශක්‍රදේවයාගේ වචන අසා, තාපසයා කල්පනා කර, සහනය ලබාගත්තේය. ඔහු තම කඳුළු හැඳ, ශක්‍රදේවයාගේ ප්‍රශංසාවේ ඉතිරි ගාථා කීවේය. ස්නේහයෙන් පෝෂිත ජ්වාලාවක් ජලය නිවන්නාක් මෙන්, ශක්‍රදේවයා තම වේදනාව නිවාදැම්මේ ඔහු කීවේය. ශෝකයේ හීය ඔහුගේ හදවතට විදුනු බවත්, ශක්‍රදේවයා එම තුවාල සුව කර තම ජීවිතය ආපසු ස්ථාපිත කළ බවත් ඔහු කීවේය. උල්ල ඉවතට ගත් පසු, ඔහු සතුටින් හා සමාදානයෙන් පිරුණි. තාපසයාට උපදෙස් දීමෙන් පසු, ශක්‍රදේවයා තම ම ස්ථානයට ආපසු ගියේය.

ශාස්තෘවර්ගයා, ඉගැන්වීමෙන් පසු, ජාතිය හඳුන්වා දුන් සේක. තරුණ අලිපැටවා සාමණේරයාම විය, තාපසයා වෘද්ධ භික්ෂුවම විය, ශක්‍රදේවයා බුදුරජාණන් වහන්සේම විය. ඒ අනුව වර්තමානයේ වෘද්ධ භික්ෂුවගේ ශෝකය, අතීතයේ තිබූ එම එකම ශෝකය වූ අතර, එම එකම ගුරුවරයා එයට හමුවීමට පැමිණියේය.

මේ කතාව, තම පැවිද්ද දරුවාට තාපසයා ආදරය කිරීම ගැන ඔහුව චෝදනා නොකරයි, ඔහු තම අභ්‍යාසයේ අසමත් වූ බවත් නොකියයි. එය හුදෙක් සඳහන් කරනුයේ, ශෝකයට මියගියවුන් ආපසු ගෙනෙන්නට නොහැකි බවත්, මෙය දකින ප්‍රාඥයෝ ශෝකයේ හීයෙන් නිදහස් වන බවත්ය. ශාස්තෘවර්ගයා වෘද්ධ භික්ෂුවට තරවටු නොකළේය. ශක්‍රදේවයා තාපසයාට දුන් එකම සහවාසය, කතාවක් හරහා ඔහුට ලබාදුන්නේය: වේදනාව අවංකව නම් කර, ඉනික්බිති එයින් පිටවීමේ මගක් පෙන්වන හඬකි.