භිස ජාතකය

ස්වාමින් තම ශික්ෂණය අතහැර දැමූ භික්ෂුවක් සම්බන්ධයෙන්, ජාතක එකතුවේ 488 වැනි කතාව, ජේතවන විහාරස්ථානයේ දේශනා කළ සේක. ඔහු ඇයින් පසුබැස්සේදැයි ඇසූ විට, භික්ෂුව සරලව "පාපය නිසා, ස්වාමීනි" යයි පිළිතුරු දුන්නේය. ඔහුව එකවර හෙළා දැකීම වෙනුවට, ස්වාමින් රැස්ව සිටි පිරිසට මෙනින් කළේ, ශ්‍රමණ ජීවිතයට පැමිණි පසු, ඈත අතීතයේ ප්‍රාඡ්ඥයෝ පවා, මෙම භික්ෂුවට ප්‍රතිරෝධ කළ නොහැකි වූ එම ම පෙළඹවීම් වලට එරෙහිව තම ම තරයේ ප්‍රතිඥා වලින් තමාව බැඳගත් බවය, එබඳු ස්ථිර බව එක් කලෙක මෙසේ පෙනුණු බව පෙන්වීම සඳහා උන්වහන්සේ පැරණි කතාව දේශනා කළ සේක.

ඈත අතීතයක, බ්‍රහ්මදත්ත බරණැස රජ කරන සමයේ, බෝධිසත්වයාණෝ, කෝටි අසූවක නිධානයක් හිමි අතිශය ධනවත් බ්‍රාහ්මණ පවුලක වැඩිමල් පුත්‍රයා වූ මහා-කාංචන ලෙස උපත ලැබූහ. ඔහුට බාල බාල සොයුරන් හය දෙනෙකු හා උපා-කාංචන නම් සොයුරියක් විය. පවුලට කිසි අඩුවක් නොතිබුණද, තම ජීවිතයේ මුල් අවධියේම මහා-කාංචනට තම ධනයෙන් ලබාගත හැකි සුඛෝපභෝගයන් කරා ආකර්ෂණයක් නොදැනුණි.

ඔහු වැඩි වියට පත් වූ විට, තම ස්ථානයට සුදුසු පුත්‍රයෙකුගෙන් අපේක්ෂිත පරිදි, ඔහුට තම ම ගෘහස්ථ ස්ථාපනය කරගත හැකි ලෙස හොඳ පවුලක යෝග්‍ය මනාලියක් සොයා දීමට ඔහුගේ දෙමාපියෝ යෝජනා කළහ. මහා-කාංචන එකවර ප්‍රතික්ෂේප කළේය. ත්‍රිවිධ භවය තමාට ක්‍රෝධිත ගින්නක් තරම් භයානකත්, ද විලංගුවකින් බඳින ලද සිරගෙයක් තරම් සීමාසහිතත්, කඳුරුපිඩක් තරම් පිළිකුල්සහගතත් පෙනෙන බවත්, එබඳු ජීවිතයක් කෙරෙහි තම සිහිනවල පවා කිසි දිනක ආශාවක් දැනුණේ නැති බවත් ඔහු ඔවුන්ට පැවසීය.

තම දෙමාපියෝ මිය ගිය විට, මහා-කාංචන තමා උරුම කර ගත් මහත් භාග්‍යය දෙස බලා, එය රැක ගැනීම කෙතරම් සුද්‍ර වටිනාකමක් දැයි පැහැදිලිව දුටුවේය. ඔහු එයින් සෑම අංශුවක්ම දුප්පතුන්ට දානයක් ලෙස දී, ලෝකය සම්පූර්ණයෙන්ම අත්හැරීමට තීරණය කළේය. ඔහුගේ සොයුරන් හය දෙනා, සොයුරිය උපා-කාංචන, භක්තිමත් සේවකයෙක්, සේවිකාවක් හා සහකාරයෙක් ද ඔහු සමඟ එක් වීමට තෝරා ගත්හ, එකට මෙම සේවකයින් දෙදෙනාද ඇතුළත් ශ්‍රමණ අට දෙනාගේම ගෘහස්ථය, චන්දපුෂ්කර නම් පියුම් ඝණ වූ විලක් අසළ හිමාලයේ වනාන්තරයට පිවිස පදිංචි විය.

ඔවුන් එක් එක් දෙනා වෙනම පත්‍ර කුටියක ජීවත් වී, එකිනෙකාගේ සමාධිය කැළඹීමෙන් වැළකීමට හැකි තරම් අඩුවෙන් කතාකරමින් දවස් භාවනාවට යෙදවූහ. සෑම දින පස්වරුවකම, උපා-කාංචන, විලේ වලා බීසා නම් රෝම ලෙස මූලික වූ ලැපෝසා, එකතු කර, ඒවා විශාල පියුම් පත්‍ර මත සම සම කොට, බරපතළ ගල් පෙළක් මත තබා ගත්තාය. ශ්‍රමණ සෑම දෙනා පිළිවෙළින්, නිහඬව පැමිණ, තම කොටස රැගෙන තනිවම ආහාරගැනීම සඳහා ආපසු ගියේය. එය නිසි, නිර්බන්ධිත චාරිතානුක්‍රමයක් ස්වරූපයක් විය, ලැපෝසාවල් හා ජලය ද, එක් එක් දෙනා තෝරාගත් විනයෙන් ද හැරෙන්වත් වෙන කිසිවකින් ද නොතියෙන ජීවිතයක්.

තම ස්වර්ග ආසනයෙන් මෙම අබිඳුණු සමගිය දැක, දෙවියන්ගේ රජ ශක්‍ර, ඔවුන්ගේ ගුණය දිස්වනවාක් තරම් ගැඹුරින් ඇත්දැයි, නැතහොත් එය සරලව දුක් විඳීමකින් කිසිදා පරීක්ෂා වී නොතිබේදැයි ප්‍රශ්න කර ගත්තේය. ඒ දැනගැනීම සඳහා, ඔහු තම බලය භාවිතා කොට, මහා-කාංචනගේ ලැපෝසා කොටස දින තුනක් ම ගලෙන් අතුරුදහන් කරවීය, එහි කිසිවක් තබන්නේවත් නැතිව.

සෑම දිනකම, තමාට සූදානම් කර ඇති කොටසක් නොදැකීම, මහා-කාංචන සරලව සිතුවේ තමා එහි එන්නට ප්‍රමාද වූ බවත් වෙනත් කෙනෙකු වැරදීමෙන් තම කොටස ගෙන ගිය බවත්ය. පැමිණිල්ලක් කිරීම හෝ විමසීම් කිරීම වෙනුවට, ඔහු කිසිවක් නොකියා, ආහාරයක් නොලැබ, තම ශික්ෂණයේ සෑම අනෙක් කොටසකටම ගෙනා එම ම ඉවසීම හා මනස් සන්සුන් කම රැකගෙනම, තම කුටියට ආපසු ගියේය.

සිව්වන දිනට, උපා-කාංචන ඔහුගේ වැඩිමල් සොයුරා දෘශ්‍යමානව පිනියකුත් දුබලකුත් වී ඇති බව දුටුවාය. කලබලයට පත් ඇය, ශ්‍රමණ සියල්ල එකතු කරගෙන, ඔහුට සිදු වී ඇති දේ ගැන ඇසුවාය. මහා-කාංචන, තම ආහාරය දින තුනක් එකහෙලා අතුරුදහන් වී ඇති බව පැහැදිලි කළ විට, මුළු සමාජයම කලබලයට පත් විය, මෙයින් අදහස් වූයේ එම ගෘහස්ථය තුළම කවරෙකු හෝ, නැතහොත් වෙනත් අමුත්තෙකු, විශ්වාසය පදනම් කරගත් ශ්‍රමණ ජීවිතයක ඉතාම බරපතළ දෙයක් වන, අවශ්‍යතාවකින් සිටි සොයුරෙකුගෙන් සොරකම් කරමින් සිටි බවය.

තම පිරිසිදු බව තහවුරු කර ගැටලුව විසඳා ගැනීම සඳහා, ශ්‍රමණ සෑම දෙනාම පිළිවෙළින් ඔවුන්ගේ ම සත්‍යතාව පිළිබඳ බරපතළ ප්‍රතිඥාවක් කළේය. මේ ප්‍රතිඥා විශේෂිත කළේ ඒවායේ හැඩයයි: වරදකාරියෙකු නම් තමාට සාමානික අවාසනාවක් පතනවා වෙනුවට, එක් එක් දෙනා ශ්‍රමණයෙකු දැනටමත් අත්හැර දමන ලද ලෞකික ප්‍රදානයන්මයි ආයාචනා කළේ. උපා-කාංචන ප්‍රතිඥා කළේ, ලැපෝසා ගෙන ඇත්නම්, අශ්වයින් හා ගවයින් තමාට ලැබේවායි, රිදී හා රත්තරන් තමාට ලැබේවායි, ආදරවන්ත සහකරුවෙකුත් බොහෝ පුතුන් හා දියණියන්ත් තමාට ලැබේවායි, පවුල හා ධනය පිහිටක් වශයෙන් නොව දඬුවමක් වශයෙන් නම් කරමින්. තවත් සොයුරෙකු ප්‍රතිඥා කළේ, වරදකාරියෙකු නම්, ශක්‍රගේම තෑග්ගක් මගින් සම්පූර්ණ ග්‍රාමයක් ලැබේවායි, ධනවත් හා සම්පූර්ණයෙන්ම පිරුවායි, තම ආශාවන් මුළුමනින්ම පාලනයෙන් තොරව මියයායි. ත්‍යාගශීලී භාවයේ සාමයම රස විඳි හදවත්වලට, ගෘහස්ථ ආශාව වෙත ආපසු ගමනක් සිතාගත හැකි ගැඹුරුම විනාශයක් විය.

එම ගෘහස්ථයේ පිරිසිදුකමේ කීර්තිය තරම් සම්පූර්ණ වූයේ, පාසෑ හිඳින ඇත්තෙක්, අවට ජීවත් වන වළගයෙක්, හා වනාන්තරය නිරීක්ෂණය කරන රුක් දෙවියෙක් පවා එසේම තම ම නිර්දෝෂත්වය ප්‍රතිඥා කළ, එම සංසුන් සමාජය හා සම්බන්ධ කවරෙකුටවත් සැකය ඉඳිකිරීමකටවත් ඉඩ නොදෙමින්.

සෑම ප්‍රතිඥාවක් පිටුපසින් තිබූ ගැඹුරු විශ්වාසයෙන් ස්පර්ශ වී, ශක්‍රට තවදුරටත් සැඟවී සිටිය නොහැකි විය. ඔහු ප්‍රභාමාන ආලෝකයකින් ඔවුන් ඉදිරියේ පෙනී, මිසිං ලැපෝසා කොටස මහා-කාංචනගේ පාදයන් වෙත තබා, එය ගත්තේ තමාම බවත්, එවැනි ප්‍රසිද්ධියට පත් ශ්‍රමණයින් සැබවින්ම ඔවුන්ගේ කීර්තිය කියන තරම් පිරිසිදුද යයි පරීක්ෂා කිරීම පමණක්ම ලෙසත් පාපොච්ඡාරණය කළේය. ඔවුන් සැබවින්ම ප්‍රාඡ්ඥයින් බවත්, පිරිසිදු හා යහපත් බවත්, තහවුරු කරගැනීමට තව කිසිවක් ඉතිරිව නැති බවත් ඔහු පැහැදිලිව ප්‍රකාශ කළේය.

මහා-කාංචන එම පාපොච්ඡාරණය නිහඬව පිළිගත්තේ නැත. ඔහු ශක්‍රට සෘජුවම පැවසුවේ, තමාත් තම සහගාමීන්ත් දේවතාවකුගේ විනෝදාස්වාදය සඳහා මේ ලොවට තබන ලද නළුවන් නොවන බවත්, ශක්‍රගේ අභිමතය පරිදි පරීක්ෂා කළ ඥාතියන්ද මිතුරන්ද නොවන බවත්ය. ඔහු තවදුරටත් පැහැදිලි කළේ, එක් සොරකමක් නොව ආශාව ම පැත්තක් ගැඹුරින් බිය විය යුතු සැබෑ අනතුර වන්නේ මන්දැයි: ආශාව මාරාන්තික පහරක් සේ පහර දෙයි, සැකිල්ලක් සේ බඳී, එහි දුකත් නිරන්තර බියත් දෙකම ඇත, රජවරුන් පවා විනාශයට ගෙනයන බරපතළ ක්‍රියාවන් කිරීමට පෙළඹවීම. ප්‍රාඡ්ඥයෝ ඒවා අත්හැරෙන්නේ, හරියටම, එම දුක මූලයේ ම තියෙන බව තේරුම් ගත් නිසාය.

ලජ්ජාවට පත් ශක්‍ර ශ්‍රමණයින් සමඟ සමාදානයට පැමිණියේය, ඔවුන් අට දෙනාම, දිගටම භාවනාව කරගෙන ගොස්, ගැඹුරු මනස්කාරික සමාධියක් වර්ධනය කර, බ්‍රහ්ම ලෝකයේ උපතට ඉඩ සලසන ශක්තීන් ලබා ගත්හ. ස්වාමින් කතාව නිමකළ විට, එහි එක් එක් චරිතය කවුරුන්දැයි උන්වහන්සේ හෙළි කළ සේක. සොයුරන් හත් දෙනා වූයේ සාරිපුත්ත, මොග්ගල්ලාන, පුණ්ණ, කස්සප, අනුරුද්ධ, ආනන්ද හා ස්වාමින්ම ය. අනෙක් අය අතර, උප්පලවණ්ණා සොයුරිය ද, ඛුජ්ජුත්තරා සේවිකාව ද, සතගිරි රුක් දෙවියා ද, ගෘහපති චිත්ත සේවකයා ද, පරෙලෙය්‍ය ඇත්තා ද, මධුවාසෙට්ඨ වළගයා ද, කළුදායි ශක්‍ර ද විය. මෙම ඉගැන්වීම අසා, ශික්ෂණය අතහැර දමා තිබූ භික්ෂුව එහිම පළමු මාර්ගයේ ප්‍රතිඵලය ලබා ගත්තේය.

භිස ජාතකය රැක ගනුයේ සොරකමක් ගැන කතාවක් නොව, පීඩනය යටතේ සැබෑ ත්‍යාගශීලී භාවය කෙබඳුදැයි පෙනෙනවා ගැනි: පැහැදිලි නොවූ දින තුනක් කුසගින්නේ ඉවසීම, ධනයත් පවුලත් ත්‍යාගයන් නොව දඬුවම් ලෙස සලකන ප්‍රතිඥා, හා ශ්‍රමණ සැබෑ අනතුර කොතැනදැයි පැහැදිලිව තේරුම් ගත් නිසා, භයක් නොමැතිව දේවතාවකුට පවා දෙන ලද චෝදනාව. 488 වැනි ජාතකය, ජේතවනයේ ශික්ෂණය අතහැර දමා තිබූ භික්ෂුව මෙන්, කවරෙකු දේවතාව අත්හැර දමා ඇතැයි කියා ඇති වුවද, කිසිවෙකු එය පරීක්ෂා නොකරන විට එම ප්‍රකාශය කෙතරම් දුර්වල බවක් ඇත්දැයි සොයා බැලීමට සෑමෙකුටම මිනුම්ගොණක් ලෙස පැවතේ.