චුල්ලබෝධි ජාතකය - තවුසා සහ පැහැරගත් තවුසිය

ජේතවනාරාමයේදී භගවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ අට්ඨකථාවේ සඳහන් අයුරින් ජාතක අංක 443 දේශනා කළ සේක. මෙම කථාව ප්‍රව්‍රජ්‍යාව ලැබුවද තම ආවේගයන් පාලනය කර ගත නොහැකි වූ භික්ෂුවක් ගැන වේ. ඔහු ඉක්මනින් අමනාප වන අතර පහසුවෙන් කෝපයට පත් වෙයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහු කැඳවා, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අනුගාමිකයින් පවා නොවූ පැරණි ප්‍රඥාවන්තයෝ කෝපය ජය ගත් බව වදාළ සේක. ඉන්පසු පෙර භවයක කථාව වදාළ සේක.

බ්‍රහ්මදත්ත රජු බරණැස රජකම් කරන සමයේ බෝධිසත්වයන් වහන්සේ ධනවත් බ්‍රාහ්මණ කුලයක උපත ලබා බෝධිකුමාර නම ලැබූහ. ඔවුහු ඉගෙනුම ලැබූ අතර, ඔවුන්ගේ දෙමාපියන් සුදුසු කුලයක තරුණියක සමඟ ඔවුන්ගේ විවාහය සකස් කළහ. ඔවුන් දෙදෙනාගෙන් කිසිවෙක් විවාහ වීමට අකමැති වූහ. අට්ඨකථාව පවසන්නේ ඔවුන් එතරම් පිරිසිදු වූ නිසා කිසි දිනක එක ඇඳක නිදා නොගත් බවයි. ඔවුහු නිවස එකට පවත්වාගෙන ගිය අතර, දෙදෙනාම පරිශුද්ධ බ්‍රහ්මචාරී ජීවිතය ගැන ආශා කළහ.

දෙමාපියන් මිය ගිය පසු, යුවළ තම උරුමය අත්හැර එකට ප්‍රව්‍රජිත වූහ. ඔවුහු හිමාලයේ වසර දහයක් වන ඵල අනුභව කරමින් ජීවත් වූහ. ඉන්පසු ලුණු සහ ආහාර රසකාරක සොයා මනුෂ්‍ය ලෝකයට බැස, කාලයක් ගත වීමෙන් පසු බරණැසට පැමිණ, රාජකීය උයනේ නවාතැන් ගත්හ.

බරණැස් රජ උයනට පැමිණ, තවුසිය දුටුවේය. ඇගේ රූපයෙන් පහර කෑ ඔහු ආදරයට වැටුණු අතර කාමයෙන් වෙව්ලමින් සිටියේය. ඔහු බෝධිසත්වයන් වහන්සේගෙන් විමසුවේ, ඇය ඔහුට කුමක්ද යන්න ය. බෝධිසත්වයන් වහන්සේ පිළිතුරු දුන්නේ ඇය එක්කාලෙක ඔහුගේ භාර්යාව වූ බවයි. එවිට රජු ගාථාවෙන් විමසුවේ, යමෙක් ඇයව බලෙන් ඇල්ලූ විට රැගෙන ගියහොත් තවුසා කුමක් කරන්නේද කියායි. බෝධිසත්වයන් වහන්සේද ගාථාවෙන් පිළිතුරු දුන්හ: කෝපය ඇති වූ විට, වර්ෂාව දූවිලි බසින්නාක් මෙන්, එය කුඩා අවස්ථාවේදීම මැඩිය යුතු ය.

රජු නොසැලුණේය. ඔහු ඇයව රාජ මාළිගයට ගෙන යන ලෙස නියෝග කළ අතර, ඇය ඊට විරුද්ධව හඬ නැගුවත් ය. මාළිගයේදී ඔහු ඇයට ගෞරව දැක්වීමට උත්සාහ කළ නමුත්, ඇය එම ගෞරවයන් පිළිගත්තේ නැත. ඒ වෙනුවට ඇය තනි ජීවිතයේ අගය ගැන ප්‍රශංසා කරමින් කථා කළ ය.

මේ අතර බෝධිසත්වයන් වහන්සේ උයනේ වාඩි වී තම චීවරය අලුත්වැඩියා කරමින් සිටියහ. අට්ඨකථාව පිළිගන්නා ලෙස, ඔවුන් තුළ කෝපය ඇති වී තිබුණද, මෛත්‍රී සිතුවිලි ඇති කරමින් එය කුඩා අවස්ථාවේදීම ඔවුන් වහාම නිවා දැමූහ.

රජු ආපසු පැමිණ ඔවුන් එහිදී දුටුවේය. රජු පැවසුවේ, ඔවුන්ගේ නිශ්ශබ්දතාව අවදානමින් රඳවා ගත් කෝපයක් විය යුතු බවයි. බෝධිසත්වයන් වහන්සේ පිළිතුරු දුන්නේ, කෝපය ඇතුළත ආරම්භ වනු ඔවුහු සැබවින්ම දැනුවත් වී ඒ නිවා දැමූ බවයි.

රජු විමසුවේ, තවුසා නිවා දැමුවේ හරියටම කුමක්ද යන්නයි. බෝධිසත්වයන් වහන්සේ කෝපය සහ එහි හානිය විස්තර කරන ගාථා මාලාවකින් පිළිතුරු දුන්හ.

කෝපය මනසට අන්ධකාරය ගෙන දෙන බව ඔවුහු පැවසූහ. එය පුද්ගලයෙකුට සත්‍යය දැකීමට නොහැකි කරයි. එය තම සතුරන්ට පමණක් සතුට ගෙන දෙයි. අට්ඨකථාව එය ඉන්ධන දමන විට වර්ධනය වන ගින්නකට සමාන කරයි. මෝඩයන්ගේ සිත්වල, එය ඔවුන් දවා නොනසන තුරු දැවෙමින් පවතින බව ඔවුහු පැවසූහ. ප්‍රාඥයෝ එය ආරම්භයේදීම නිවා දමති. ශුක්ල පක්ෂයේ වර්ධනය වන චන්ද්‍රයා මෙන්, කෝපය සංසිඳුවන තැනැත්තා ගෞරවයෙන් වර්ධනය වේ.

රජු සවන් දී සතුටු විය. ඔහු ඇමැත්තෙකුට නියෝග කළේ තවුසිය උයනට ආපසු රැගෙන යන ලෙසයි. ඔහු යුවළට තම ආරක්ෂාව ගැන පොරොන්දු විය. ඔවුන් එහි සාමයෙන් ජීවත් වූහ. ඇය මිය ගිය පසු, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ හිමාලයට ආපසු ගොස්, උසස් අභිඥා හා සමාපත්ති ලබා, බ්‍රහ්ම ලෝකයේ උපත ලැබූහ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ සත්‍යයන් දේශනා කළ සේක. කෝපය දරා ගැනීමට නොහැකි වූ භික්ෂුව තුන්වන මාර්ගයේ ඵලය වන අනාගාමී ඵලයෙහි පිහිටියේය. ඉන්පසු බුදුරජාණන් වහන්සේ ජන්මය හඳුනා දුන් සේක. රාහුල මාතාව තවුසිය විය, ආනන්ද රජු විය, බුදුරජාණන් වහන්සේ තමන්ම තවුසා විය.

ජාතක අංක 443 කෝපය එය වඩාත්ම යුක්ති සහගත වන විට පෙනෙන ආකාරය ගැන ය. භාර්යාව බලයෙන් රැගෙන යනු ලැබේ, සැමියා වාඩි වී මසයි. කථාව නොකියන්නේ බෝධිසත්වයන් වහන්සේට කිසිවක් දැනුණේ නැති බවයි. එය පවසන්නේ, ඔවුන් තුළ කෝපය ඇති වූ බවත්, එය ඔවුන් නිවා දැමූ බවත් ය.

ජේතවනයේ භික්ෂුව වෙනුවෙන්, සහ සෑම පාඨකයෙකු වෙනුවෙන්ම, ඒ ඉගැන්වීමයි. ප්‍රාඥයා යනු කිසි දිනක කෝපයක් නොදැනෙන අයෙක් නොවේ. ඔහු යනු එය ආරම්භයේදීම හඳුනාගෙන, ඉහළ නැඟීමට පෙර මෛත්‍රියෙන් එය සංසිඳුවන තැනැත්තා ය.