දූභිය මක්කට ජාතකය

වේළුවනයේ භික්ෂූහු එකතු වී, දේවදත්තයා තමාට දැක්වූ කරුණාවට ප්‍රතිඋපකාර නොකිරීම සහ තම පෙර මිතුරන්ට නැවත නැවතත් ද්‍රෝහී වීම ගැන සාකච්ඡා කරමින් සිටියහ. ඔවුන්ගේ කතාබස ඇසූ බුදුරජාණන් වහන්සේ, මෙය දේවදත්තයා සඳහා නව දෙයක් නොවන බව වදාළ සේක. ඔවුන් දෙදෙනාම සිවුර හැඳීමට බොහෝ කලින්, දුරස් ජාතියකදීත් එම එකම කෘතඥ නොවීම ඔහුගේ හැසිරීම සලකුණු කර තිබූ බව වදාළ සේක. එය සනාථ කිරීමට, පහත කථාව වදාළ සේක.

කාසි රටේ, බ්‍රහ්මදත්ත රජුගේ පාලන සමයේ, බොහෝ ගමනාගමනය සිදුවන මහා මාර්ගයක් අසල, ජලය වෙත සෘජුව බැස යා හැකි මාර්ගයක් නොමැති ගැඹුරු ළිඳක් තිබුණි. එම මාර්ගයේ ගමන් කළ ධර්මිෂ්ඨ ගමනිකයෝ රැහැනකින් සහ බාල්දියකින් ජලය ඇද, ළිඳ අසල තැබූ දෝණියකට වත් කළහ; එවිට අනෙක් ගමනිකයන්ගේ සතුන්ට, සහ වනයේ ඕනෑම පිපාසිත සත්වයෙකුට, පින්කමක් ලෙස නිදහසේ පානය කළ හැකි විය. එම ජන්මයේ බ්‍රාහ්මණයකු ලෙස උපන් බෝධිසත්වයන් වහන්සේ ද එබඳු ගමනිකයෙකු වූ අතර, අවට වනයේ වාසය කළ වඳුරෝ එහි ජලය සොයා ගැනීමට දිගු කලක් පුරුදු වී සිටියහ.

යම් කාලයක් මේ මාර්ගයෙන් කිසිවෙක් ජලය ඇදීමට නොපැමිණි අතර, දෝණිය හිරු යට වියළී පැවතිණි. වනයේ වඳුරෝ, තමන්ගේ සාමාන්‍ය පානීය ජලය අහිමි වී, පිපාසිත හා දුක්ඛිත වී, ළිඳ මුඛයෙන් බොහෝ පහළින් පවතින ජලය වෙත ළඟා වීමට මාර්ගයක් නොමැතිව, ළිඳ අසලින් නොසන්සුන්ව සැරිසැරූහ. බෝධිසත්වයන් වහන්සේ ඊළඟ වරට මාර්ගයෙන් ගමන් කරන විට ඔවුන් මෙම තත්ත්වයේ දුටු සේක.

සත්වයන්ගේ දුක දුටු බමුණා, සිරිතට අනුව රැහැනකින් සහ බාල්දියකින් ළිඳෙන් ජලය ඇද දෝණිය පුරවා, ඔවුන් අතර පිපාසිත වඳුරෙකුට පහළට බැස පානය කිරීමට හැකි වන සේ කළේය. වඳුරා ප්‍රීතියෙන් එය කර, පිපාසය සංසිඳෙන තුරු ජලය ලෙවකමින් පානය කළේය; ඉදිරියේ පැමිණෙන කෘතඥ නොවීම යෝජනා කරන කිසිවක් එතෙක් නොතිබුණි.

වඳුරා පානය අවසන් කළ සැණින්, එය තම උපකාරකයා වෙත හැරී, දත් පෙන්වමින් උපහාසාත්මක, තර්ජනාත්මක ඇඹුල් මුහුණකට හැඩගැසුවේය. කෘතඥතාව නොව, කෝපය හෝ අවඥාව අදහස් කරන විට වඳුරන් පෙන්වන ප්‍රදර්ශනය එයයි. පිපාසිත සත්වයා ජීවත් වීමට පමණක් ජලය ඇද තිබූ බ්‍රාහ්මණයා, මෙම ප්‍රතිචාරයෙන් පැහැදිලිවම අපහසුවට හා වේදනාවට පත් විය.

ඔහු කෝපයෙන් පිළිතුරු නොදුන්නේය. ඒ වෙනුවට ඔහු වඳුරා සමඟ සෘජුවම කථා කළේය; ඔහු පිපාසිත හා දුක්ඛිතව සිටි කාලයේ තමා නිදහසේ ජලය දුන් බවත්, දැන් ඔහුට ලැබෙන්නේ ඒ ජලය වෙනුවෙන් මෙම මුහුණ ඇඹුල් කිරීම පමණක් බවත් අර්ථයෙන් පැවසීය. එවැනි සත්වයෙකු කෙරෙහි පෙන්වන කරුණාව නිෂ්ඵල වෙහෙසක් බව පෙනුණද, ඔහු ජලය මුලින්ම දීමට පසුතැවිලි වූයේ නැත.

මෘදු අනුශාසනයෙන් ලැජ්ජාවට පත් වීමක් නොව, වඳුරා පලා යාමට පෙර බ්‍රාහ්මණයාට තවත් අගෞරවයක් කිරීමට අදහස් කරන බව ප්‍රකාශ කළේය. කථාව පවසන්නේ, එය එහි ස්වභාවය පමණක් බවයි: එවැනි ස්වභාවයක සත්වයෙකුට උපකාරකයෙකු කරා හැරීමට කිසිදු පැමිණිල්ලක් හෝ උසිගැන්වීමක් අවශ්‍ය නොවේ, මන්ද අගෞරවය හා කෘතඥ නොවීම එහි ප්‍රතික්‍රියා නොව පුරුදු වූ ස්වභාවයන් ය.

බ්‍රාහ්මණයා සිටි තැනට සෘජුව ඉහළ අත්තකට වේගයෙන් නැගි වඳුරා, එහි සිට ඔහුගේ හිස අපවිත්‍ර කර, ඉන්පසු වනයේ ගැඹුරට වහාම පලා ගියේය. ජලය ඇද දුන් මිනිසා, ඔහු එම වඳුරා උදෙසා මොහොතකට පෙර පුරවා තිබූ දෝණිය අසලම, අපවිත්‍රව හා තනිව ඉතිරි විය.

මෙම කථාව එම සිදුවීමෙන් ගාථා දෙකක් සංරක්ෂණය කරයි. එකක් ජලය අපහාසයෙන් ප්‍රතිඵල දෙන සත්වයාගේ විශේෂ කෘතඥ නොවීම හෙළා දකී; දෙවැන්න, එවැනි අගෞරවනීය හා තර්ජනාත්මක හැසිරීම වඳුරාගේම ස්වභාවය බවත්, එයට ඔහුගේ වර්ගයට වඩා ගැඹුරු හේතුවක් අවශ්‍ය නොවන බවත් නිරීක්ෂණය කරයි. එකට ගත් විට, මෙම ගාථා මාර්ගයේ සුළු සිදුවීමක් කෘතඥ නොවන අයගේ ස්වභාවය පිළිබඳ ස්ථිර ඉගැන්වීමක් බවට පත් කරයි.

වේළුවනයේ කථාව නිමා කරමින්, බුදුරජාණන් වහන්සේ එම ජන්මයේ කෘතඥ නොවූ වඳුරා දේවදත්තයා බව, ජලය ඇද දුන් හා කෝපයෙන් තොරව අපහාසය ඉවසූ බ්‍රාහ්මණයා, බෝධිසත්වයන් වහන්සේගේ අවසන් බුද්ධත්වයට බොහෝ පෙර ජන්මයක බුදුරජාණන් වහන්සේ ම බව හෙළි කළ සේක. එදින දේවදත්තයාගේ ද්‍රෝහීකම ගැන සාකච්ඡා කළ භික්ෂූහු, දැන් එක් පුරාණ කථාවකින්, බොහෝ ජීවිත හරහා දිවෙන එම දෝෂයේ දීර්ඝ ඉතිහාසය ලබා ගත්හ.

දූභිය මක්කට ජාතකය, පාලි ත්‍රිපිටකයේ අංක 174, නාටකීය ගැළවීමක් සඳහා නොව, එහි කෘතඥ නොවීමේ සරල, පාහේ දෛනික චිත්‍රය සඳහා වඩාත් සිහිපත් වේ: පිපාසිත සත්වයෙකුට නිදහසේ ජලය දෙනු ලැබූ අතර, ඒ සත්වයා තර්ජනාත්මක මුහුණකින් හා සිතාමතා අපහාසයකින් එම දීමනාවට ප්‍රතිචාර දක්වා පලා යයි. බෞද්ධ අටුවා සම්ප්‍රදාය දිගු කලක් බ්‍රාහ්මණයාගේ සන්සුන්, තිත්තකමක් රහිත ප්‍රතිචාරය කථාවේ ඉගැන්වීමේ හදවත ලෙස කියවා ඇත; මන්ද ඔහු වඳුරා පහර නොදුන් අතර, ඒ හේතුවෙන් අනාගතයේ කරුණාව දැක්වීම ද අත්හළේ නැත. යහපත් වීමේ අරමුණින් කරන යහපත එය ලබන්නාගේ ස්වභාවය මත රඳා නොපවතී; කෘතඥ නොවීමේ එක් ක්‍රියාවක් — එය කෙතරම් වේදනාකාරී වුවද — එය සිදු කළ සත්වයා ගැන සියල්ල කියයි, පෙන්වූ කරුණාවේ වටිනාකම ගැන කිසිවක් නොකියයි.