දූත ජාතකය

පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතක අංක 260 බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. එය ආහාර කෙරෙහි ඇති ලෝභය පාලනයෙන් ඔබ්බට ගොස්, භික්ෂුවගේ මාර්ගයේ ලබා ගත් සියලු ප්‍රගතිය විනාශ කිරීමේ තර්ජනයක් වූ භික්ෂුවක් ගැන විය. එවැනි ක්ෂුධාවක් පුද්ගලයෙකු කොතෙක් දුරට ගෙන යා හැකිද, එය තවමත් ප්‍රඥාව වෙත කොතෙක් දුරට හරවා ගත හැකිද යන්න සභාවට පෙන්වීමට, බුදුරජාණන් වහන්සේ පුරාණ කථාවක් සිහිපත් කළ සේක. එය බරණැස් රජු ගැන සහ එක්වරක් රාජ භෝජනයෙන් තමාටම ගෙන ගත් අපරිචිත පුද්ගලයා ගැන විය.

ඒ පූර්ව ජීවිතයේ බෝසතාණෝ බරණැස් රජු ලෙස රජකම් කළ සේක. රාජ භෝජන මේසයේ උත්කෘෂ්ටත්වය නිසා සමස්ත රාජ්‍යය පුරා ප්‍රසිද්ධ වූහ. කිසි දිනෙක නොබිඳි සිරිතකට අනුව, උන්වහන්සේ සෑම දිනකම තම ජනතාවගේ දෘෂ්ටි පථයේ පිහිටි අලංකාර මණ්ඩපයක ආහාර වැළඳූහ. එම නිසා මළුව හරහා ගමන් කළ ඕනෑම අයෙකුට තම රජතුමා ආහාර ගන්නා ආකාරය නැරඹිය හැකි විය.

රාජ සභාවේ දිගුකාලීන සිරිත් අතර, දූතයන්ට, රජු කොහේ සිටියත්, නිදහස් සහ ක්ෂණික ප්‍රවේශයක් ලැබුණි. රාජකීය කටයුතු උත්සවාචාරයක් මත රැඳී සිටිය නොහැකි බැවිනි. මළුවේ දාරයේ සිටගෙන, රජුගේ ආහාර ගෙන යන ආකාරය නැරඹූ බඩගින්නෙන් පෙළුණු පුද්ගලයෙකු, මෙම එක් සිරිතම ඔහුගේ බඩගින්න සංසිඳවීමට ප්‍රමාණවත් තරම් වේගයෙන් විවෘත විය හැකි එකම දොරටුව බව එකෙහිම තේරුම් ගත්තේය.

රාජකීය කාර්යයක් අතපිට ගෙන යන්නෙකු සේ දෑත් බැඳගෙන ඉදිරියට පැමිණ, ඔහු දූතයෙකු ලෙස පැමිණ ඇති බව ඔහු මහ හඬින් ප්‍රකාශ කළේය. ප්‍රශ්න කිරීමට ආරක්ෂකයෝ සිතන්නට පෙර ඔහුට ඉඩ දෙතැයි ඔහු බලාපොරොත්තු වූයේය. මෙම ප්‍රකාශය ඔහු අපේක්ෂා කළ ආකාරයටම සාර්ථක විය. කිසිවෙකු ඔහුව නවතා ගැනීමට පෙර, ඔහු රජුගේ ම ආහාර තලියට ළඟා වී ආහාර කොටසක් තම මුඛයට තල්ලු කළේය.

ඔහුගේ අත රාජකීය තලියට ස්පර්ශ වූ ක්ෂණයේම ආරක්ෂකයෝ ඔහුව අල්ලා ගැනීමට ඉදිරියට ගියහ. නමුත් බෝසතාණෝ තමන්ගේ අත ඔසවා ඔවුන්ව නවතා දැමූහ. අපරිචිත පුද්ගලයාගේ නිර්භීත බව ගැන ඔවුන් අපහාසයට වඩා කුතුහලයට පත් විය. ඒ පුද්ගලයා අපහාස කිරීම නිසා දඬුවම් කරන ලෙස ඇණවුම් කරනවා වෙනුවට, රජු ඔහුව වාඩි වී නිසි ලෙස ආහාර බෙදා ගැනීමට ආරාධනා කළේය. එක් ආහාර කොටසක් සඳහා තම ජීවිතය අවදානමට ලක් කිරීමට කෙනෙකුට තල්ලු කළ හැකි කුමන අසරණ තත්ත්වයක් දැයි දැන ගැනීමට රජු තෝරා ගත් ආකාරය එයයි.

රජුගේ ම ආරාධනයෙන් අපරිචිත පුද්ගලයා ඔහුගේ බඩ පිරෙන තෙක් ආහාර ගැනීමෙන් පසු, බෝසතාණෝ අවසානයේ ඔහු ඇත්තටම ගෙනාවේ කුමන පණිවිඩයක්දැයි ඇසූහ. ඒ පුද්ගලයා තමා කිසිදු රාජකීය කාර්යයක් ගෙන නොආවේය යැයි පිළිගත්තේය. ඔහු තමා කාමයේ සහ බඩ නමැති ස්වාමියාගේ දූතයා බව කීය. ඉන්පසු, ඒ බලවත් ශක්තීන් දෙක සියලු ජීවීන් කෙරෙහි, රජවරුන් සහ යාචකයින් ඇතුළුව, කොතරම් විශාල බලයක් දරයිද යන්න ඔහු රජුට විස්තර කළේය. ඒවා එක් එක් සත්වයා ඔවුන් අන් අවස්ථාවක කිසිදා නොකරන ක්‍රියාවන් වෙත පොළඹවයි.

ඔහුගේ උපායට රැවටුණු බවක් හැඟෙනවා වෙනුවට, බෝසතාණෝ ඔහුව පොළඹවන ශක්තීන් නම් කිරීමේදී ඔහුගේ අවංකභාවයට සතුටු විය. ඒ ශක්තීන් රජු තමාගේම ආශාව පාලනය කරන බව, යාචකයෙකුට ඒවා පාලනය කරන්නාක් මෙන්ම, රජු හඳුනාගත්තේය. ඔහු අපරිචිත පුද්ගලයාට ගවයන් දහසක් ප්‍රදානය කළේය. වංචාවෙන් පමණක් ලබා ගැනීමට ඔහු අපේක්ෂා කළ හැකි දෙයට වඩා බොහෝ වැඩි තෑග්ගකි. රාජකීය තලියකින් ආහාර උදුරා ගැනීම සඳහා සාමාන්‍ය සොරකු ලබා ගන්නා දෙයට වඩා ද බොහෝ වැඩිය.

තමන්ට කළ උපායක් ගැන කෝප වීමට වඩා, බෝසතාණෝ ඔහු පොළඹවා ගත් බලවේගයන් නම් කිරීමේ ඔහුගේ අවංකභාවයෙන් සතුටු වූහ. ඒ බලවේග දෙක යාචකයෙකුට මෙන්ම තමන්ටද සමානව පාලනය කරන බව රජු හඳුනාගත්තේය. ස්වර්ණ තලියෙන් අලංකාර මණ්ඩපයක වැළඳූ රජු ද, අවසානයේ, එක් ආහාර කොටසක් සඳහා මරණය අවදානමට ලක් කළ හැකි එම ක්ෂුධාවටම පිළිතුරු දෙමින් සිටියේය. ඊට වෙනස්ව මෙය වැසීමට උත්සාහ කළේ නම්, එය අපරිචිත පුද්ගලයා ප්‍රකාශ කිරීමට ධෛර්ය කළ සත්‍යය සැඟවීමක් පමණක් වනු ඇත.

බුදුරජාණන් වහන්සේ කථාව අවසන් කරමින් සභාවේ අවධානය ඒ භික්ෂුව වෙත යොමු කළ සේක. රජුගේ ම ප්‍රතිචාරයේදී, රහසේ ආහාර ලෝභයට යටත් වීමට වඩා, තමන්ගේම ක්ෂුධාව අවංකව මුණගැසීමේ ආදර්ශය උන්වහන්සේ ඔහුට පෙන්වා දුන් සේක. කාමය සහ බඩ, පුරාණ කථාව ඉගැන්වූ පරිදි, හුස්ම ගන්නා සෑම සත්වයෙකුටම අණ කරයි. සිය වඩාත් ප්‍රඥාවන්ත ප්‍රතිචාරය ඒ බලය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම නොව, එය පැහැදිලිව හඳුනා ගැනීමයි. ක්ෂුධාවෙන් පෙළුණු අපරිචිත පුද්ගලයා රජුගේ ම මේසයේදී එසේ කළේය.