කාම ජාතකය

ජාතක අට්ඨකථාවේ සඳහන් පරිදි, ජාතක අංක 467 කථාව බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේ වැඩසිටියදී වදාළ සේක. එය සාවත්ථි නගරයේ බ්‍රාහ්මණයෙකු ගැනයි. ඔහු ගොවිතැන් කිරීම සඳහා අචිරවතී ගඟ ඉවුරේ ගස් කපමින් සිටියේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඒ පුරුෂයාගේ ඉරණම දැන සිටි සේක. එබැවින් පිණ්ඩපාතයේ යද්දී ඔහු වෙත ගොස් කරුණාවෙන් කථා කළ සේක.

බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගෙන් කුමක් කරන්නේද කියා විමසූ සේක. බ්‍රාහ්මණයා පැවසුවේ වගා කිරීම සඳහා ඉඩම පිරිසිදු කරන බවයි. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට වැඩ දිගටම කරගෙන යන ලෙස වදාළ සේක. කපන ලද ගස් කඳන් ඉවත් කළ විට, බ්‍රාහ්මණයා ඉඩම පිරිසිදු කළ විට, නගුල් යෙදීමේ කාලයේදී සහ ජලය සඳහා කුඩා බැම්මෙන් වටකළ කොටු සාදන විට නැවතත් බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩම කළ සේක.

වපුරන දින බ්‍රාහ්මණයා පැවසුවේ එය තම නගුල් උත්සවය බවයි. ධාන්‍ය පැසුණු කල, බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ සංඝයාට බොහෝ දානය පූජා කරන බව ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේට පවසා සිටියේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ පිළිගෙන ඉවත් වූ සේක.

තවත් දවසක බුදුරජාණන් වහන්සේ පැමිණ බ්‍රාහ්මණයා ධාන්‍ය බලාගෙන සිටීම දුටු සේක. බ්‍රාහ්මණයා සිතුවේ ශ්‍රමණ ගෞතමයන් මෙහි නිතර පැමිණෙන බවත්, ඔවුන්ට ආහාර අවශ්‍ය විය යුතු බවත්ය. ඔහු ඔවුන්ට ආහාර දීමට අධිෂ්ඨාන කළේය. ඔහු එය තීරණය කළ දිනයේම, බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ නිවසේ සිටිනු දුටුවේය. ඔහු තුළ මහත් ශ්‍රද්ධාවක් ඇතිවිය.

ධාන්‍ය පැසුණු කල, බ්‍රාහ්මණයා ඊළඟ දිනයේ එය අස්වනු නෙළීමට අධිෂ්ඨාන කළේය. රාත්‍රියේ අචිරවතී ගඟේ ඉහළ ප්‍රදේශවල තද වර්ෂාව ඇද හැලුණි. ගංවතුරක් ඇවිත් සමස්ත බෝගය මුහුද දක්වා ගෙනගියේය. එක් ගස් කොළක්වත් ඉතිරි නොවීය.

ජලය බැස ගිය කල, බ්‍රාහ්මණයා තම බෝගයේ විනාශය දුටුවේය. ඔහුට සිටගැනීමට ශක්තියක් නොවීය. තම පපුව මත අත තබාගෙන ඔහු හඬමින් ගෙදර ගොස් වැලපෙමින් වැතිරුණේය.

පසුදා උදෑසන බුදුරජාණන් වහන්සේ බ්‍රාහ්මණයා ශෝකයෙන් ජය ගෙන සිටින බව දුටු සේක. පිණ්ඩපාතයෙන් පසු භික්ෂූන් වහන්සේලා විහාරයට යවා, එක් තරුණ උපස්ථායකයෙකු සමඟ ඒ මිනිසාගේ නිවසට වැඩි සේක. බ්‍රාහ්මණයා තම මිත්‍රයා මිත්‍රශීලී සාකච්ඡාවක් සඳහා පැමිණියේ යැයි සිතා සිත් ධෛර්ය ලැබීය. ඔහු ආසනයක් පිරිනැමූ විට, බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහු දුක් වන්නේ මන්ද කියා විමසූ සේක.

බ්‍රාහ්මණයා සිදුවූ දේ පවසා සිටියේය. ගස් කැපූ දින සිට ඔහු වැඩ කර ඇති අතර, බෝග පැසුණු විට බුදුරජාණන් වහන්සේට දාන පූජා කරන බවට පොරොන්දු වී තිබුණි. දැන් ගංවතුර කරත්ත සියයකට ගැලපෙන ධාන්‍ය ගෙන ගොස් ඇති අතර, ඔහු ගැඹුරු ශෝකයෙන් පෙළේ.

බුදුරජාණන් වහන්සේ විමසූ සේක, ශෝක කිරීමෙන් නැතිවූ ධාන්‍ය ආපසු එයිද කියා. බ්‍රාහ්මණයා නැත යි පිළිතුරු දුන්නේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ, එසේ නම් ශෝක කිරීමට හේතුවක් නැති බව වදාළ සේක. ධනය සහ ධාන්‍ය, ඒවා තබා ගත් කල තබාගෙන ඇත, නැති වූ කල නැති වී ගියේය. සංඛත (හේතු ප්‍රත්‍යයෙන් හටගත්) කිසිවක් විනාශයෙන් මිදී නැත, එබැවින් සිත් තැවීමට අවශ්‍යතාවක් නැත.

මෙසේ ඔහු සනසමින්, බුදුරජාණන් වහන්සේ බ්‍රාහ්මණයාගේ කාරණයට ගැලපෙන කාම ගාථා දේශනා කළ සේක. කාම ගාථාවල අවසානයේ ශෝකයෙන් පෙළුණු බ්‍රාහ්මණයා සෝතාපත්ති ඵලයේ පිහිටියේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුගේ වේදනාව සංසිඳුවා ආසනයෙන් නැගිට විහාරයට වැඩි සේක.

මුළු නගරයම ඇසුවේ, බුදුරජාණන් වහන්සේ ශෝකයෙන් විද්ධව සිටි බ්‍රාහ්මණයා සොයාගෙන, ඔහුට සහනය දී පළමු මාර්ගය දක්වා ගෙන ගිය බවයි. භික්ෂූන් ධර්මසභාවේදී එය ගැන පුදුමයෙන් කථා කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඇතුළු වී, ඔවුන් කුමක් ගැන සාකච්ඡා කරන්නේද කියා විමසූ සේක. ඔවුන් ඒ බව පැවසූ විට, මේ මිනිසාගේ ශෝකය සුවපත් කළේ මේ පළමු වතාව නොවන බව වදාළ සේක. ඉන්පසු අතීතයේ කථාවක් වදාළ සේක.

වරෙක වාරාණසියේ රජ වූ බ්‍රහ්මදත්තයාට පුතුන් දෙදෙනෙක් සිටියහ. ඔහු වැඩිමහල් පුත්‍රයා උපරාජ ලෙසත්, බාලයා සේනාපති ලෙසත් පත් කළේය. රජුගේ මරණයෙන් පසු, ඇමතියන් වැඩිමහල් පුත්‍රයාට අභිෂේක කිරීමට කැමති වූහ. ඔහු පැවසුවේ තමාට රාජ්‍යය ගැන කිසිම ආශාවක් නැති බවත්, රාජ්‍යය තම බාලයාට ලැබිය යුතු බවත්ය. ඔවුන් ඔහුගෙන් ආයාචනා කළ නමුත් ඔහු පිළිගත්තේ නැත.

උපරාජ තනතුරද ඔහුට අවශ්‍ය නොවීය, ඒ නිසා ඔහු වාරාණසියෙන් ගියේය. දේශ සීමාවේදී ඔහු ධනවත් වෙළෙන්දෙකුගේ පවුලක් සමඟ ජීවත් වෙමින්, තම අතින් වැඩ කළේය. පවුලට ඔහු රජ කුමාරයෙකු බව දැනගත් කල, ඔවුන් ඔහුට වැඩ කිරීමට ඉඩ නොදී, කුමාරයෙකු සේ සේවය කළහ.

රජුගේ නිලධාරීහු කෙත් සමීක්ෂණයට පැමිණි කල, වෙළෙන්දා කුමාරයාට තම සහෝදරයා වෙත ලිපියක් ලියා බදු සහනයක් ඉල්ලන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. කුමාරයා ලිපිය ලිව්වා, රජු එය අනුමත කළේය. ඉන්පසු සියලු ගම්වැසියෝ එම ඉල්ලීම සමඟ ඔහු වෙත පැමිණ, බදු ඔහුට ගෙවන බව පොරොන්දු වූහ. ඔහු ඔවුන් වෙනුවෙන් ඉල්ලූ විට, ජනයා ඔහුට බදු ගෙවූහ.

ඔහුගේ ආදායම සහ ගෞරවය වර්ධනය වූ විට, ඔහුගේ ලෝභයද වර්ධනය විය. පියවරෙන් පියවර ඔහු සමස්ත දිස්ත්‍රික්කය ඉල්ලා ගත්තේය, ඉන්පසු උපරාජ තනතුර ඉල්ලා දෙකම ලබාගත්තේය. තෘප්තිමත් නොවී, ඔහු රාජ්‍යය අල්ලා ගැනීමට අදහස් කළේය. ඔහු සේනාව සමඟ නගරයෙන් පිටත ස්ථානයකට ගොස් සහෝදරයාට ලිපියක් යැව්වේය: රාජ්‍යය මට දෙනු, නැතහොත් එය වෙනුවෙන් සටන් කරනු.

බාල සහෝදරයා කල්පනා කළේය. ඔහු සිතුවේ තමා සටනකදී සහෝදරයා මරා දැමුවහොත් එය තමාගේ ලජ්ජාව වන බවත්, රජු වීම ගැන තමාට උනන්දුවක් නැති බවත්ය. එබැවින් ඔහු සටනට කැමති නොවන බවත්, වැඩිමහල් සහෝදරයාට රාජ්‍යය ගත හැකි බවත් පණිවිඩයක් යැව්වේය. වැඩිමහල් සහෝදරයා එය පිළිගෙන, බාලයා උපරාජ කළේය.

නව රජු එතරම් ලෝභී වූයෙන්, එක් රාජ්‍යයකින් ඔහු තෘප්තිමත් නොවීය. ඔහුට දෙකක්, ඉන්පසු තුනක් ඕන විය, ඔහුගේ ආශාවට අවසානයක් නොපෙනුණි.

දෙවිවරුන්ගේ රජු වූ ශක්‍රයා ලෝකය දෙස බලා, මේ මිනිසා ලෝභයෙන් පාලනය වන බව දුටුවේය. මේ මෝඩයා වාරාණසියේ රජ වීමෙන් තෘප්තිමත් නොවන බව ඔහු සිතා ඔහුට ඉගැන්වීමට තීරණය කළේය. තරුණ බ්‍රාහ්මණයෙකුගේ වේශයෙන් ඔහු මාළිගා දොරටුව අසල සිටගෙන, දක්ෂ තරුණයෙකු පැමිණ ඇති බව පණිවිඩයක් යැව්වේය.

ඇතුළු වූ විට ඔහු රජුට පෞද්ගලිකව පැවසුවේ, සේනාවෙන් හා අසුන්ගෙන් ශක්තිමත් වූ, ධනවත් නගර තුනක් තමා දන්නා බවයි. තම බලයෙන් ඒවා රජු වෙනුවෙන් ජයගන්නා බවත්, රජු ප්‍රමාදයකින් තොරව වහාම ගියහොත් එසේ කරන බවත් ය. රජු එයට එකඟ වූ අතර, ශක්‍රයාගේ බලයෙන්, ඔහුට මේ තරුණයා කවුද හෝ ඔහුට කුමක් ලැබෙයිද යන්න විමසීමට සිතට නොනැගුණි. ශක්‍රයා තාවතිංස දෙව්ලොවට ආපසු ගියේය.

රජු ඇමතියන් කැඳවා, එම තරුණයා සොයා ගන්නා ලෙසත්, බෙර ගසා සේනාව රැස් කරන ලෙසත් පැවසුවේ, ඔහු රාජ්‍ය තුනක් ලබාගැනීමට යන බැවිනි. ඔවුන් ඇසුවේ ඔහු තරුණයාට ආතිථ්‍යය දුන්නේද, ඔහු කොහේ වාසය කරන්නේදැයි ඇසුවේද කියාය. ඔහු එම දෙකම නොකර තිබුණි. ඔවුන් මුළු නගරයම සෙවූ නමුත් ඔහු සොයා ගැනීමට නොහැකි විය.

රජු දුක්මුසු විය. තම නගර තුනේ අධිපත්‍යය නැතිවූ බවත්, මහා ගෞරවයෙන් වංචිත වූ බවත් ඔහු හැඟී ගියේය. ලෝභයෙන් ශරීරය දැවෙමින්, ඔහු රුධිර ගලන රෝගයකට වැටුණි. වෛද්‍යවරුන්ට ඔහු සුවපත් කළ නොහැකි වූ අතර, රජු ක්ෂය වෙමින් ගියේය.

බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ තක්සලාවෙන් ආපසු පැමිණ සිටි සේක. එහිදී ඔවුන් සියලු ශාස්ත්‍ර ප්‍රගුණ කර තිබුණි. ආරංචිය ඇසී, ඔහු රජු සුවපත් කිරීමට තරුණයෙකු සූදානම් බව පණිවිඩයක් සමඟ මාළිගා දොරටුව වෙත ගියේය. ප්‍රසිද්ධ වෛද්‍යවරුන් අසමත් වූ තැන තරුණයෙකු සාර්ථක වේවිද කියා රජු සැක කළේය.

තරුණයා පැවසුවේ තමාට ගාස්තුවක් අවශ්‍ය නොවන බවත්, තම ඖෂධයේ මිල පමණක් බවත්ය. රජු ඔහුට ඇතුළු වීමට ඉඩ දුන්නේය. වෛද්‍යවරුන්ගේ සිරිතට අනුව, තරුණයා රෝගයේ මූලය ගැන ඇසුවේය. රජු ඔහුට නගර තුනේ පොරොන්දුව ගැන පැවසුවේය. තරුණයා විමසුවේ, රජුට ශෝකයෙන් එම නගර අල්ලාගත හැකිද කියාය. රජු නැතැයි පිළිතුරු දුන්නේය.

බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ රජුට පැවසුවේ, ජීවත් හෝ අජීවී සියලු දේ නැතිවී, ඒවායේ හිමිකරු පසෙකට දමා යන බවත්, ශරීරය පවා එසේ බවත්ය. රජු නගර හතරක් පාලනය කළද, ඔහුට එකවර ආහාර තාලි හතරක් ගත නොහැක, ඇඳන් හතරක් මත නිදා ගත නොහැක, වස්ත්‍ර යුගල හතරක් ඇඳිය නොහැක. ඔහු කාමයේ වහලෙකු නොවිය යුතුය, මන්ද වැඩෙන කාමය අපාය හතරෙන් මිදීමට ඉඩ නොදෙයි.

ගාථා මාලාවක් මගින් ඔහු පැවසුවේ, තමන් ඉල්ලූ දේ ලැබූ කෙනා සතුටු වන නමුත්, තාපයේ පිපාසය මෙන් ආශාවන් වැඩි වැඩියෙන් රොක් වෙන බවයි. සතෙකුගේ අං වැඩෙන සේ, මෝඩයාගේ තුළ මිනිසා වැඩෙන විට තණ්හාවද වැඩේ. පොළොවේ ඇති සියලු සහල් හා ධාන්‍ය පවා එක් පුද්ගලයෙකුට තෘප්තියක් නොදේ. මුහුද දක්වා මුළු පෘථිවිය ජයගත් රජුද මුහුදෙන් එපිට දේ ගැන තවමත් තණ්හා කරන්නේය.

ගාථා තවදුරටත් ඉදිරියට යයි. හදවතේ කාමයන් ගැන සිතීමෙන් සතුට නොලැබේ. ප්‍රඥාවෙන් එය ලැබේ. ප්‍රඥාවෙන් පිරුණු තැනැත්තා කිසිවිටෙක කාමයේ වහලෙකු නොවේ. කාමයන් මර්දනය කර, ස්වල්ප ආශා කරන්න; කාමය දවා නොදමන මුහුද වන්න. පාවහන් මකරන්නා සම ප්‍රමාණයට පාවහන කපන්නා සේ, ඔබේ අවශ්‍යතාවට අනුව ආශාවන් කපන්න. එක් එක් ආශාව අත්හැරීමෙන් සුවයක් ලැබේ.

බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ දේශනා කරන අතර, ඔවුන්ගේ සිත රජුගේ සුදු කුඩය මත පිහිටා ඇති විය, සුදු ආලෝකය තුළ ධ්‍යාන ප්‍රීතිය ඔවුන් තුළ ඇතිවිය. රජු නිරෝගී වූ අතර, ප්‍රීතියෙන් නැගී සිටි ඔහු තරුණයා ප්‍රශංසා කළේය.

රජු පැවසුවේ තරුණයාගේ ගාථා අටෙන් සෑම එකක්ම මුදල් දහසකට වටින බවත්, ඒ මුදල ගන්නා ලෙසත් ය. බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ පිළිතුරු දුන්නේ, දහස් ගණනක් හෝ ලක්ෂ ගණනක් ගැන තමාට උනන්දුවක් නැති බවයි. තම අවසාන ගාථාව කියන විට, ඔවුන්ගේ හදවතේ ආශාව මිය ගොස් තිබුණි.

රජු සතුටු වී, ගාථාවෙන් පැවසුවේ තරුණයා ප්‍රඥාවන්තයෙකු බවත්, සියලු ලෝකවල ශාස්ත්‍ර දන්නා බවත්, ඔහුගේ පෙන්වීමෙන් කාමය දුකේ මව බව තමා දැනගත් බවත්ය. බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ ඔහුට පරිස්සම් වී ධර්මානුකූලව ගමන් කරන ලෙස පැවසූහ. ඉන්පසු ඔවුන් ආකාශයෙන් හිමාලය දක්වා නැගී, තාපසයෙකු ලෙස ජීවත් වී, උතුම් පාරමී ගුණ වැඩූහ. ඔවුන් බ්‍රහ්ම ලෝකයට නියමිත වූහ.

දේශනාව අවසන් වූ විට, බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළේ, අතීතයේදී, දැන් මෙන්, ඔවුන් මේ බ්‍රාහ්මණයා සුවපත් කළ බවයි. ඉන්පසු ඔවුන් ඒ උපත හඳුනා දුන් සේක. වර්තමාන බ්‍රාහ්මණයා එම කථාවේ රජු වූ අතර, බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රාඥ තරුණයා වූහ.

ජාතක අංක 467 ගොවියාගේ අලාභය රජුගේ ලෝභය සමඟ යා කරයි, ඒ දෙක විවිධ ප්‍රමාණවලින් එකම රෝගයයි. බ්‍රාහ්මණයාගේ ශෝකය ධාන්‍ය නැතිවීමෙන් ආවේය. රජුගේ රෝගය කිසි දිනෙක වපුරා නොතිබූ බෝගයක් ලැබීම අත්හිටුවීමෙන් ආවේය. දෙකටම බුදුරජාණන් වහන්සේ එකම ඖෂධය දුන් සේක: ශෝකයෙන් ඇත්තටම කුමක් ආපසු ලැබිය හැකිද, කාමයෙන් ඇත්තටම කුමක් තෘප්තිමත් කළ හැකිද කියා බලන්න.

මෙම කථාව බලාපොරොත්තුවෙන් පිරී ඇත, මන්ද ප්‍රතිකාරය ක්‍රියා කරන බව පෙන්වා ඇති බැවිනි. ගොවියා සනසා, පළමු මාර්ගයට ළඟා විය. රජ සුවපත් වූ අතර, ප්‍රඥාව තෘප්තිමත් කරන බව ඔහු අසා ගත්තේය. බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ කිසිදු වැටුපක් ඉල්ලූ නොවූ අතර, ඒ තමන්ගේ ඉගැන්වීමේ අවසන් සාක්ෂියයි. ඔවුන් කාමය අත්හැර තිබුණි, ඒ නිසා සන්සුන් සිතකින් එය කියන්නට ඔවුන්ට හැකි විය.