කාලිංග බෝධි ජාතකය

මෙම කථාව පාළි ත්‍රිපිටකයේ ජාතකට්ඨවණ්ණනාවේ ජාතක අංක 479 ලෙස සටහන් වී ඇති අතර, ජේතවනයේදී බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලදී. ආනන්ද ස්ථවිරයන් වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේට නිසි ලෙස ගෞරව කිරීම පිළිබඳ ප්‍රශ්නයක් මතු කළ පසුව මෙය වදාරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේ දීර්ඝ චාරිකාවක සිටි අවස්ථාවේ, සාවත්ථි වැසියන් ගෞරවය දැක්වීමට මල් මාලා ගෙන ජේතවනයට පැමිණියද, ඒවා තැබිය හැකි සුදුසු ස්ථානයක් ඔවුන්ට නොලැබිණි. ආනන්ද හිමියෝ, බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමානව සිටියදීම පූජනීය ස්ථානයක් පිහිටුවිය හැකිද යන්න විමසූහ; මන්ද ශරීර ධාතූන් සාමාන්‍යයෙන් වන්දනා කරනු ලබන්නේ බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවීමෙන් පසු පමණක් බැවිනි.

බුදුරජාණන් වහන්සේ පිළිතුරු දෙමින් වදාළේ, සියලු බුදුවරු බුද්ධත්වය ලබන මහා බෝධි වෘක්ෂය, ශරීර ධාතූන්ට වෙනස්ව, බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමානව සිටිය ද, පිරිනිවි ගිය ද, පූජනීය ස්ථානයක් ලෙස වැඳීමට සුදුසු බවයි. මෙම ධර්මය සමඟ ආනන්ද හිමියෝ ජේතවන ද්වාරයේ බෝධි බීජයක් රෝපණය කළ අතර, එය ආශ්චර්යමත් ලෙස අරත්නි පනහක් උස, මහා ශාඛා පහකින් යුත් මහා වෘක්ෂයක් බවට පත් විය; පසුව එය ආනන්ද බෝධිය ලෙස හැඳින්විණි. එම වෘක්ෂයට එවැනි ගෞරවයට සුදුසු වීමට හේතුව පැහැදිලි කිරීමට, බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම පුරාතන කථාව වදාළහ.

කාලිංග රටේ කාලිංග රජුට පුත්‍රයින් දෙදෙනෙක් සිටියහ. විශේෂඥ ප්‍රඥාවන්තයෝ අනාවැකි කීවේ, වැඩිමහල් පුත්‍රයා සිංහාසනයට උරුමකම් ලබන බවයි; කනිෂ්ඨ පුත්‍රයා, වනයේ තාපසයෙකු ලෙස ජීවත් වුවත්, චක්‍රවර්ති රජුගේ පියා වීමට නියමිතව තිබිණි. වැඩිමහල් සහෝදරයා කනිෂ්ඨයාගේ හැසිරීම පිළිබඳ සැකයට පත් වූ විට, කනිෂ්ඨ රාජකුමාරයා වෙන්ව ජීවත් වීමට වනයට පලා ගියේය.

වෙනත් තැනක, මද්ද රජුගේ දියණියට ද එම සමාන අනාවැකිය ලැබී තිබුණි; ප්‍රතිවාදී රජුන්ගේ අභිලාෂයන්ට බිය වූ ඇගේ පවුල ගංගාවේ ඉහළ දිශාවට එම වනයටම පලා ගියේය. ඇය මල් මාලාවක් ගංගාවේ පහළට ගලා යාමට ඉඩ හැරියාය; පහළ දිශාවේ එය හඳුනාගත් පලා ගිය රාජකුමාරයා, ඇය සොයා ගන්නා තුරු සෙවීමෙහි යෙදුණේය. දෙදෙනා වනයේදී විවාහ වූහ.

ඔවුන්ගේ පුත්‍රයා, ද කාලිංග යන නමින්ම හඳුන්වන ලද, රාජකීය උරුමයේ සලකුණු වන මුද්‍රා මුද්දක්, පාවඩමක් සහ කඩුවක් උරුම කරගත්තේය; එමඟින් ඔහුට දන්තපුර නගරයේ සිය මාමාගේ සිංහාසනය හිමි කර ගැනීමට හැකි විය. කලක් යාමෙන් ඔහු තමාම චක්‍රවර්ති රජු බවට පත් වූ අතර, එවැනි අධිපතියෙකුට සුදුසු රත්න පහ පෙනී සිටීම ඔහුගේ පාලනය තහවුරු කළේය.

රාජකීය පිරිවාරයක් සමඟ, තම දෙමාපියන් බැලීමට ගමන් කරමින් සිටි කාලිංග රජු, බෝධි වෘක්ෂයේ පූජනීය භූමිය ආසන්නයට පැමිණි විට, ඔහුගේ ඇතා නතර වී, ඒ ශුද්ධ භූමිය තුළට තවදුරටත් යාමට ප්‍රතික්ෂේප කළේය. ඔහුගේ පුරෝහිත කාලිංග භාරද්වාජ, එම ජීවිතයේ බෝධිසත්වයන් වහන්සේ, මෙය සෑම බුදුවරයෙක්ම ශාරීරික තණ්හා සියල්ල මර්දනය කරන ස්ථානය බව පැහැදිලි කළ අතර, කිසිවෙකුට, ඔහුගේ තනතුර කුමක් වුවත්, එහි මාර්ගය බලෙන් පැහැර ගත නොහැකි බව විස්තර කළේය.

මෙය පිළිගැනීමට අකමැති වූ රජු, ඇතාට නැවතත් තම අංකුසයෙන් ඇනීමෙන් ඔහුව ඉදිරියට බලෙන් යැවීය; ඇතා තුවාල ලබා වේදනාවෙන් යුතුව ඔහුගේ යටින් වැටී මිය යන තුරු ය. රජුගේ තමාගේම පින සහ එවැනි අධිපතියෙකුට හිමි බලය නිසා, උපෝසථ වර්ගයේ තවත් ශුද්ධ ඇතෙකු වහාම පෙනී සිටි අතර, ඔහුගේ පිට ඉදිරිපත් කළේය; රජු එයට නැග ගසට දිගටම ගමන් කළේය.

තමා දුටු දෙයින් නිහතමානී වූ කාලිංග රජු, තම රාජ්‍යය පුරා සුවඳ මල් එකතු කරන ලෙස අණ කළ අතර, බෝධි වෘක්ෂයේ පරිධිය වටා දින හතක් මහා පූජා උත්සවයක් පවත්වා, හැම බුදුවරයෙක්ම මාරයා ජයගත් ස්ථානය ගෞරවයට, පූජා මල් රථ හැට දහසකින් ගෙන ආයේය.

බුදුරජාණන් වහන්සේ, ඒ පූර්ව ජාතියේ කාලිංග රජු ආනන්ද හිමි බවත්, බෝධි වෘක්ෂයේ පූජනීයත්වය පැහැදිලි කළ ප්‍රඥාවන්ත රාජකීය පුරෝහිත කාලිංග භාරද්වාජ තමන්ම බවත් හෙළි කරමින් කථාව අවසන් කළහ.

කාලිංග බෝධි ජාතකය අඛණ්ඩව පවතින්නේ, එය ආනන්දගේ ප්‍රශ්නයට කථාවේ ඇතුළතින්ම පිළිතුරු දෙන බැවිනි: බෝධි වෘක්ෂය වැඳීමට සුදුසු වන්නේ එහි තැන්පත් කර ඇති කිසියම් ධාතුවක් නිසා නොව, එහි ශාඛා යට ඉටු කළ දෙය නිසා ය; ඒ වටිනාකම, එහි යටතේ බුද්ධත්වය ලැබූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමානව සිටින විට හෝ පිරිනිවී ගිය විට හෝ එසේම පවතී. මිය ගිය ඇතාගේ ශෝකය සහ පෙනී සිටි නව ඇතාගේ කරුණාව, සෑම පාඨකයෙකුටම මතක් කර දෙන්නේ, බලය සහ වංශය පවා පිබිදීමෙන් පවිත්‍ර වූ භූමිය ඉදිරියේ නැමිය යුතු බවත්, ආනන්ද ජේතවනයේ පූජා කළ පරිදි එහි පූජා කරන භක්තිය කිසි දිනක නිෂ්ඵල නොවන බවත් ය.