කාමවිලාප ජාතකය

බුදුන් වහන්සේ මෙම ජාතකය, පාලි ජාතක නිකායේ ත්‍රිකනිපාතයේ අංක 297 වන ජාතකය, ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වාසය කරමින් දේශනා කළ සේක. ආරාමයේ සිටි භික්ෂුවක් මීට පෙර විවාහක වී සිටි අතර, සංඝයාට බැඳී පසු ඔහු පසෙක තැබූ භාර්යාව ගැන නොනවත්වා සිතමින් සිටියේය. සහෝදර භික්ෂූහු ඔහු කලකිරී දුක්ව සිටිනු දැක, ඔහු බුදුන් වහන්සේ වෙත කැඳවා ගියහ. එහිදී ඔහු ඇයට ඇති ආශාව තවමත් ඔහුගේ සිත ග්‍රහණය කරගෙන සිටින බව පිළිගත්තේය. බුදුන් වහන්සේ, මෙවැනි ඇලීමකින් බැඳුණේ ඔහු මෙය පළමු වරට නොවන බවත්, අතීතයේ කාන්තාවකගේ ස්නේහයට ඇලීමේ අනතුර භික්ෂුවගේ සිත්සනසීම පමණක් නොව, බොහෝ දේ විනාශ කළ බවත් දේශනා කළ සේක.

බුදුන් වහන්සේ මෙම ධර්ම දේශනාවේ සම්පූර්ණ අවස්ථාව වෙනත් තැනක කී බව පැහැදිලි කළ සේක. ආසන්න අවස්ථාව පුප්ඵරත්ත ජාතකයේ මෙන්ම විය. එහි උල ගසන ලද තරුණයෙක් ද තමා ආදරය කළ තැනැත්තිය ගැන පමණක් සිතුවේය. ගැඹුරු අතීත කතාව තවත් පැරණි ඉන්ද්‍රිය ජාතකයට දිව යයි. එහි තාපසයෙක් ඒ එකම වර්ගයේ මෝහයෙන් සියල්ල නැති වීමේ තරමට ළඟා විය. කාමවිලාප ජාතකය එම අනතුරේ තවත් එක් ස්තරයක් හෙළි කරයි: මරණය නිසිතාක් ස්ථිර වූ විට පවා තණ්හාව එහි අල්ලා ගැනීම මුදා නොහරියි.

බරණැස් නගරයේ, රජුගේ නීතියට විරුද්ධ බරපතල වරදකට වරදකරු වූ මිනිසෙක් හමු විය. රජුගේ නිලධාරීහු පුරාණ උල ගැසීමේ දඬුවම ක්‍රියාත්මක කළ අතර, ඒ යුගයේ නීතිය පරිදි ඔහු නගරයෙන් පිටත මරණ උල මත ඔසවා, එහි සෙමින් මිය යාමට තැබූහ. කතාව ඔහුගේ වේදනාව පිළිබඳ විස්තර ගැන දිගු වශයෙන් නොකියයි. වැදගත් වන්නේ ඔහුගේ ජීවිතය ක්‍රමයෙන් ගෙවී යන විට ඔහුගේ සිත තුළ පිරී තිබුණේ කුමක්ද යන්නයි.

ඔහු එහි එල්ලී සිටියදී, ඔහුට ඉහළ අහසේ ඉගිලෙන කපුටෙකු දුටුවේය. තමාගේ වේදනාව ගැන හඬා වැලපීම වෙනුවට, ඔහු එම පක්ෂියා කැඳවා, තමාට කුමක් සිදු වූදැයි තවම නොදන්නා තම භාර්යාවට පණිවිඩයක් ගෙන යන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. ඔහු තම ඉල්ලීම ගාථා තුනක් ලෙස පැවසී ය. එක් එක් ගාථාවෙන් හෙළි වූයේ මරණ බිය නොව, ඇගේ හැඟීම් ගැන ඇති කනස්සල්ලයි.

පළමු ගාථාවේදී මරණාසන්න මිනිසා කපුටාට භාර්යාව වෙත ගොස්, ඔහු පොරොන්දු වූ පරිදි ඔහු නැවත ආපසු නොආ හේතුව ඇයට පැහැදිලි කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය. ඔහු නොමැති සෑම පැයක්ම ඇයට ඉවසිය නොහැකි තරම් දිගු ලෙස දැනේවිදැයි ඔහු බිය වූයේය. මන්ද ඔහු උලකට බැඳී ඇති බවත්, තවදුරටත් කිසිදා ගෙට ආපසු නොඑන බවත් ඇය දැන නොසිටි බැවිනි.

දෙවන ගාථාවේදී ඔහු වඩාත්ම කරදර කළ දෙය වෙත හැරුණේය: ඔහුගේ ශරීරය විනිවිද යන උල නොව, ඔහු නොපැමිණීම නිසා භාර්යාව වේදනා විඳිය හැකි හෝ ඔහුට කෝප විය හැකි යන සිතුවිල්ලයි. ඇගේ අප්‍රසාදය තමාගේ මරණ දණ්ඩනයට වඩා බරින් තමා මත බර වන බව ඔහු ප්‍රකාශ කළේය, ඇගේ හැඟීම් ඔහුගේ ජීවිතයටම වඩා වැදගත් වන්නාක් මෙන්.

තෙවන ගාථාවේදී, තම වටිනා භාණ්ඩ, එනම් ආභරණ, බරණැස් හොඳ රෙදි සහ නිවසේ ආරක්ෂිතව තබා ඇති අනෙකුත් සම්පත් කොහේ සඟවා ඇත්දැයි භාර්යාවට කියන ලෙස ඔහු කපුටාට කීවේය. ඔහු ආපසු කිසි දා ඒ ධනය බෙදා ගැනීමට නොඑන නමුත්, ඇය එම ධනයෙන් සැනසීම සොයා ගෙන යහපත් ජීවිතයක් ගත කරන්නට ඔහු කැමති විය.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේ එම ස්ථානයේ සිටි සේක. එය ජනකායට උපදෙස් දෙන බලවත් තාපසයෙකු ලෙස නොව, සිදුවෙමින් තිබෙන දේ දුටු හා තේරුම් ගත් තැනැත්තා ලෙසය. තමා ඇසිය නොහැකි කාන්තාවක් වෙත සහසුන් දෙන පණිවිඩ සඳහා මරණාසන්න මිනිසෙක් තම අවසාන හුස්ම ගෙවනු දුටු බෝධිසත්වයන් වහන්සේ, ඇලීම සිත කොතරම් ගැඹුරින් බැඳ තැබිය හැකිද යන්න, මරණ බිය පවා ඉක්මවා යන තරමට, හඳුනා ගත් සේක. කතාව මෙම නිරීක්ෂණය නිහඬව, සැරසීම් රහිතව තබයි; මරණාසන්න මිනිසාගේම වචන මගින් ධර්මයේ සම්පූර්ණ බර දරා ගැනීමට ඉඩ හරී.

බුදුන් වහන්සේ වෘත්තාන්තය අවසන් කළ විට, රැස්ව සිටි භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා එහි චරිත හඳුනා දුන් සේක. පැරණි කතාවේ භාර්යාව, ශෝක වන භික්ෂුවට අමතක කළ නොහැකි අයුරින් ම එම කාන්තාව ලෙස නැවත ඉපදුණාය. මෙම ආදරයේ ආශා බැම්ම ජීවිත දෙකක් පුරා දිගු වී ගියේය. දණ්ඩනය දුටු හා එහි අර්ථය වටහා ගත් බෝධිසත්වයන් වහන්සේ, එම පූර්ව භවයේ බුදුන් වහන්සේ ම වූ සේක. පුප්ඵරත්ත ජාතකය සහ ඉන්ද්‍රිය ජාතකය තෙක් මෙම නූල ආපසු අනුගමනය කරමින්, බුදුන් වහන්සේ භික්ෂුවට පෙන්වූයේ, ඔහුගේ වර්තමාන දුක ඉතා පුරාණ රටාවක කොටසක් බවයි. එය නැවත නැවතත් නොව, අවබෝධය මඟින් අවසානයේ බිඳ දැමිය හැකි එකක් බව ය.

සංඛ්‍යාව 297 වන මෙම ජාතකයේ සම්පූර්ණ වෘත්තාන්තය අසා සිටි ශෝකී භික්ෂුව, උල ගසන ලද මිනිසාගේ අවසාන පැයන් තුළ තමාගේ තත්ත්වය පිළිබිඹු වූ බව දුටුවේය. දෙදෙනාම තම ශේෂ ශක්තිය තවදුරටත් ළඟා විය නොහැකි අයෙකු වෙත වැය කරමින් සිටියහ. බුදුන් වහන්සේ මෙම සැසඳීම භාවිත කරමින් භික්ෂුව අත්හැරියා වූ පිළිවෙත වෙත යළි යොමු කළ සේක. අනිත්‍යතාව පිළිබඳ අවබෝධය, පුරාණ කතාවේ මරණයට ළං වූ විටද ලිහිල් කර ගැනීමට නොහැකි වූ එම ග්‍රහණය ලිහිල් කළ හැකි බව බුදුන් වහන්සේ මතක් කළ සේක. භික්ෂුව මෙම ධර්මය හදවතට ගත් බවත්, අලුත් අධිෂ්ඨානයෙන් තම භාවනා පුහුණුවට ආපසු ගිය බවත් කියනු ලැබේ. බෝධිසත්වයන් වහන්සේ උල ගසන භූමියට යාබදව දුරින් එක් කලෙක හඳුනාගත් එම නිදහස ඔහු ද ඉදිරියට රැගෙන ගියේය.