ඛරපුත්ත ජාතකය

බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම කථාව, පාලි ත්‍රිපිටකයේ සටහන් වී ඇති ච්ඡක්කනිපාතයේ ඛරපුත්තවග්ගයේ ජාතක අංක 386 වදාළහ. එක් භික්ෂුවක් පැවිදි වීමට ඈතට දැමූ බිරිඳගේ මතක තවමත් ලෞකික ආශාව කරා තමාව ඇදගන්නා බව පාපොච්චාරණය කිරීමෙන් පසුවය. එම ස්ත්‍රිය පෙර ජාතියක දී ඔහුට බරපතළ ලෙස හානි කර ඇති බව බුදුරජාණන් වහන්සේ පැහැදිලි කර, එය කෙසේ සිදු වූදැයි පෙන්වීමට මෙම කථාව වදාළහ.

පුරාණ බරණැස් නුවර, රජ සේනක මාර්ගයේ දී ගම් පියවල් දරුවන් විසින් තළනු ලැබූ නාග රජෙකු බේරාගත්තේය. දරුවන් ස්ථිර හානියක් සිදු වීමට පෙර එළවා දමන ලදී. කෘතඥ නාග රජු පසුව මැණික් රැගෙන පැමිණ, තම නාග කන්‍යාවක් රජුව රැක බලා ගැනීමට නියම කළේය. ඒ සමඟම සියලු සත්වයින්ගේ බස් තේරුම් ගැනීමේ මන්ත්‍රයක් ද ඔහුට පිරිනැමුවේය.

කාලයත් සමඟ, රජුව ආරක්ෂා කිරීමට පවරන ලද නාග කන්‍යාව මිනිස් ස්වරූපයෙන් ඉවත් ව, ජල සර්පයෙකු සමඟ සංසර්ගයට ගියාය. මෙම විශ්වාසභංගත්වය වෙනුවෙන් සේනක ඇයට වේණු දණ්ඩකින් පහර දුන් විට, ඇය නාග රජු වෙත ආපසු ගොස් සිදුවීම වැරදියට වාර්තා කළ අතර, එමගින් ඔහු සේනකට එරෙහිව ඝාතකයින් යවන ලෙස ඔහුව උසිගැන්වීය. ඝාතකයින් ක්‍රියාත්මක වීමට පෙර සත්‍යය දැනගත් නාග රජු ඔවුන් ආපසු කැඳවීය. සිදු වූ වැරැද්දට වන්දියක් ලෙස, ඔහු සේනකට ලෝකයේ සෑම ශබ්දයක්ම දැනගැනීමේ මන්ත්‍රයක් සෘජුවම පිරිනමා, එහි එක වචනයක් වුවද යමෙකුට හෙළි කළහොත් ඔහු ගින්නට ඇතුළු වී එකෙණෙහිම මිය යනු ඇති බව අනතුරු ඇඟවීය.

සේනක මාලිගය වටා පිපීලි සහ මැස්සන්ගේ කතාබස් නිහඬව අසා සතුටු වූ අතර, එක් සන්ධ්‍යාවක ඒ සංවාදය ගැන ඔහුගේ සිනාව අගබිසවගේ සැකය ඇති කළේය. ඔහු පැහැදිලි කිරීමට ප්‍රතික්ෂේප කළ විට, ඇය හඬා වැටී විරෝධයක් ලෙස ආහාර ගැනීම නවතා දැමුවාය. රහස දැනගැනීමම ඔහුව මරණයට පත් කළද, කිසිවක් නොකියා ජීවත් වීමට වඩා, කියමින් මිය යාමට ඇය කැමති බව ප්‍රකාශ කළාය. ඇයට බැඳී තිබූ තමාගේම සම්බන්ධය නිසා සේනක අවසානයේ මන්ත්‍රය හෙළි කිරීමට තීරණය කර, උයනට යාමට රථය සූදානම් කරන ලෙස අණ කළේය, පාපොච්චාරණයෙන් ගෙන එන මරණය පිළිගනිමින්.

දෙවිවරුන්ගේ රජු වන ශක්‍රයා, රජුගේ මෝඩකම දැක, තමාත් අසුර කන්‍යා සුජාවත් එළු යුවළක් බවට පත් කර, ළඟා වන රථයේ ඉදිරි මාර්ගයේ ඔවුන් තබා ගත්තේය. සේනකගේ රථය අදින අශ්වයෝ එළුවන් ප්‍රසිද්ධියේ සංසර්ගයේ යෙදෙනු දැක, එක් අශ්වයෙක් එළුවන්ගේ මෝඩකම ගැන නින්දාසහගත ලෙස අදහස් දැක්වීය. එළුවා, එනම් ශක්‍රයා ම, අශ්වයා එළුවන්ට වඩා තවත් මෝඩ බව පිළිතුරු දුන්නේය, කඹවලින් බැඳී සිටියත් එයින් මිදීමට ධෛර්යක් නැති නිසා. එළුවා තවදුරටත් එකතු කළේ, අශ්වය ගෙන යන රජු ඔවුන් දෙදෙනාටම වඩා මෝඩ බවයි, මක්නිසාද ඔහු අගනා, ජීවිතය පවත්වා ගන්නා රහසක් එය ලැබීමෙන් වඩා විශ්වාසවන්ත නොවන ඊර්ෂ්‍යාකාරී භාර්යාව තෘප්තිමත් කිරීමට පමණක් පූජා කිරීමට සූදානම් වී සිටි බැවිනි.

තමා වෙත යොමු වූ ඉගැන්වීම හඳුනාගත් සේනක, කතා කළ එළුවාගෙන් මඟ පෙන්වීමක් ඉල්ලා සිටියේය. ශක්‍රයා තම සැබෑ ස්වරූපය හෙළි කර, ජීවිතය මිනිසෙකුට ඇති ප්‍රධානතම වස්තුව බවත්, අනුන්ගේ කැමැත්තට එය කිසිදා වෙළඳාම් නොකළ යුතු බවත් ප්‍රකාශ කළේය. මන්ත්‍රය හුවමාරු කිරීමට අනුෂ්ඨානික ගැසීමකින් පමණක් හැකි බව රැජිනට කියන ලෙස ඔහු රජුට උපදෙස් දුන්නේය; ඇගේ රහස සඳහා වූ ලෝභය, එම කොන්දේසියද පිළිගන්නට ඇය පෙළඹවනු ඇතැයි ඔහු විශ්වාස කළේය. සේනක මාලිගයට ආපසු ගොස් රැජිනට මෙම යෝජනාවම ඉදිරිපත් කළ අතර, ඇය එකඟ වූ විට, ඇයගේ ඉල්ලීම සම්පූර්ණයෙන් අත්හරින තුරු ඇයට පහර දෙවීය; ඒ නාග රජුට තම වචනය කිසිසේත් නොබිඳ, ජීවිතයත් රහසත් දෙකම ආරක්ෂා කරමිනි.

ඉගැන්වීම අවසන් කරමින්, බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවිත දෙකම හරහා චරිතයන් හඳුනා දුන්හ. සාරිපුත්ත ස්වාමීන් වහන්සේ එළුවන්ගේ මෝඩකම පළමුව සිනාසූ අශ්වයා වූහ; වර්තමානයේ අතෘප්ත භික්ෂුව රජ සේනක වූ අතර, ඔහුගේ පෙර භාර්යාව ඊර්ෂ්‍යාව නිසා රජුගේ ජීවිතයම තර්ජනයට පත් කළ රැජින වූවාය. බුදුරජාණන් වහන්සේම ශක්‍රයා වූහ. ඔහු රජුගේ බැඳීම සම්පූර්ණයෙන් තහනම් කිරීමෙන් නොව, ගෞරවය, රහස්‍යභාවය සහ ජීවත්වීම යන තුන්ම එකවර තෘප්තිමත් කිරීමට මාර්ගයක් දීමෙන් මැදිහත් වූහ. ජාතකය ශක්‍රයාගේ විසඳුම, තහනම් කිරීමෙන් වෙනස් වූ ප්‍රායෝගික ප්‍රඥාවේ ආදර්ශයක් ලෙස තබයි. සේනකට රැජිනට ප්‍රතික්ෂේප කරන ලෙස සරලව කීමට වඩා, ඔහුගේම මෝහය ඒ තෙක් ඔහුට එය ඉවසා ගත නොහැකි බව ඔප්පු කර තිබූ නිසා, දෙවි කෙනා ඔහුගේ භක්තිය සහ රහසට ඇති යුතුකම යන දෙකම අඛණ්ඩව ඉතිරි වන ලෙස, එක් එක් ඉල්ලීම එක් දක්ෂ නැවත සකසීමකින් තෘප්තිමත් කරන උපායක් සැපයුවේය.