කුටිදූසක ජාතකය

ශාස්තෲන් වහන්සේ ජේතවනයේ වැඩ සිටි කාලයේ මෙම කථාව දේශනා කළ සේක. එය මහාකාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේගේ පත්‍රවලින් තනන ලද කුටිය දැවූ තරුණ භික්ෂුවක් ගැන වූ කථාවකි. පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතක අට්ඨකථාව මෙය අංක 321 ලෙස, කුටිදූසක ජාතකය ලෙස සටහන් කරයි. මෙම කථාව දේශනා කිරීමට හේතු වූ සිදුවීම් රාජගහයෙන් ආරම්භ විය. එහි තෙරුන් වහන්සේ වනාන්තරයේ කුටියක වාසය කළ අතර, තරුණ සාමණේරයන් දෙදෙනෙකු ඔහුට උපස්ථාන කළහ.

සාමණේරයන්ගෙන් එක් අයෙක් වගකීම් සහිත හා උදව් කරන අයෙක් විය. අනෙක් අය දුසීල වූ අතර, සහෝදරයා කළ සියලු දේවල ගෞරවය තමාට ගත්තේය. වගකීම් සහිත තරුණයා මුඛ පැළදීම සඳහා ජලය සකස් කළ විට, අනෙක් තැනැත්තා තෙරුන් වහන්සේ වෙත ගොස් ජලය සූදානම් බව දැනුම් දුන්නේය. වගකීම් සහිත තරුණයා උදෑසන නැඟිට කුටිය අතුගාන විට, අලස තැනැත්තා දේවල් වෙනස් කර, තමා අතුගෑවා සේ පෙනෙන ලෙස කළේය. වගකීම් සහිත සාමණේරයා මෙම කපටිකම හෙළිදරව් කිරීමට සිතුවේය.

දිනක්, අලස සාමණේරයා ආහාර ගැනීමෙන් පසු නිදා සිටි අතර, වගකීම් සහිත සාමණේරයා නෑමේ ජලය රත් කර පිටුපස කාමරයක සඟවා තැබීය. බඳුනෙහි ටික වතුර පමණක් තබා, තවමත් වාෂ්ප නැඟී යන ලෙස කළේය. අලස තැනැත්තා අවදි වී වාෂ්පය දැක තෙරුන් වහන්සේට නෑම සූදානම් බව පැවසීය. තෙරුන් වහන්සේ නෑමේ කාමරය හිස් බව දුටු විට, තරුණයා බඳුනට දිව ගොස් කරණ්ඩියක් පහළට දැමීය. එය හිස් පතුලට වැදී ශබ්දයක් නැඟිණි. එදා සිට ඔහු ‘හඬ නගන කරණ්ඩිය’ ලෙස හැඳින්විණි. ඉන්පසු අනෙක් සාමණේරයා ජලය ගෙනාවේය; තෙරුන් වහන්සේ නෑවේය.

එදින සවසේදී තෙරුන් වහන්සේ තරුණයාට පැවසුවේ, ශීලය රැක ගන්නා පුද්ගලයෙකුට, යම් දෙයක් සැබවින්ම කර ඇති විට පමණක් එය කළ බව කිව හැකි බවයි. එසේ නොවේ නම්, එය හිතාමතා බොරුවකි. හඬ නගන කරණ්ඩියට එය අප්‍රසන්න විය. පසුදින ඔහු තෙරුන් වහන්සේ සමඟ නගරයේ පිණ්ඩපාතයට යාමට ප්‍රතික්ෂේප කර, තෙරුන් වහන්සේගේ උපාසකයන්ගේ නිවෙස්වලට තනිව ගියේය. තෙරුන් වහන්සේ නිවසේ රෝගාතුරව සිටින බව ඔහු පැවසූ අතර, තෙරුන් වහන්සේගේ නමින් ආහාර ඉල්ලා, පසුව ඒවා තමා විසින්ම අනුභව කළේය. තෙරුන් වහන්සේ මෙය දැන ගත් විට, තරුණයා නැවත වරක් අවවාද කළ අතර, එවැනි පිණ්ඩපාතය අනුචිත බව පැවසූ සේක.

දැන් තරුණයා ද්වේෂයක් දරා සිටියේය. තෙරුන් වහන්සේ ටික වතුර සඳහා තමා සමඟ තර්ක කළ බවත්, තවත් වරක් එක් අතට ගත හැකි සහල් සඳහා තර්ක කළ බවත් ඔහු සිතුවේය. තෙරුන් වහන්සේ පිණ්ඩපාතය සඳහා නගරයට ගිය විට, ඔහු ආහාර භාජන බිඳ දමා, පත්‍රවලින් තනන ලද කුටියට ගින්දර තබා පලා ගියේය. සම්ප්‍රදායට අනුව, ඔහුගේ ක්‍රියාව පුළුල් ලෙස ප්‍රසිද්ධ වූ අතර, ඔහු භයානක උපත ලැබීය. පසුව, යම් භික්ෂූන් වහන්සේලා සාවත්ථි වෙත ගොස්, සිදු වූ දේ ශාස්තෲන් වහන්සේට දැන්වූහ.

ශාස්තෲන් වහන්සේ පැවසුවේ, කස්සප සඳහා මෙවන් මෝඩයෙකු සමඟ සහවාසයට වඩා තනිකම උසස් බවයි. ඔහු ධම්මපදයේ ගාථාවක් උපුටා දැක්වූ අතර, එය සෙවුම්කරුට සාමාන්‍ය ජනයා මඟහැර, තමාට සමාන හෝ උසස් අයෙකු සහචරයා ලෙස තබා ගැනීමට, නැතිනම් තනිව ගමන් කිරීමට උපදෙස් දෙයි. ඉන්පසු ඔහු පැවසුවේ, මෙම තරුණයා ඔහුට අවවාද කළ අයෙකුට විරුද්ධ වූයේ මෙය පළමු වරට නොවන බවයි. ඉන්පසු ඔහු අතීත කථාවක් ආරම්භ කළ සේක.

බ්‍රහ්මදත්ත රජු බරණැස රජ කළ කාලයේ, බෝසතාණන් වහන්සේ තරුණ සිංගිල පක්ෂියෙකු ලෙස ඉපදුණු සේක. වැඩී වර්ධනය වූ පසු, හිමාල ප්‍රදේශයේ පදිංචි වී, වර්ෂාවට විනිවිද යා නොහැකි, තමාට රුචි කූඩුවක් තැනීය. වර්ෂා කාලයේ වර්ෂාව නොනවත්වා වැටිණි. වඳුරෙක් පක්ෂියා අසල වාඩි වී සිටියේ, සීතලෙන් දත් ගැස්සෙමිනි.

වඳුරා එතරම් අසරණ බව දැක බෝසතාණන් වහන්සේ ඔහු සමඟ කතා කළ සේක. අත්, පා හා මුහුණ මිනිසාගේ මෙන් වූ සත්වයෙකු කුණාටුවට එරෙහිව ආවරණයක් නොතනන්නේ ඇයි දැයි විමසූ සේක. වඳුරා පිළිතුරු දුන්නේ, ස්වරූපයෙන් ඔහු මිනිසාට සමීප වුවද, මිනිසාගේ ප්‍රධානතම දායාදය වන ප්‍රඥාව තමාට දී නැති බවයි. එවිට පක්ෂියා පැවසුවේ, චපල හා අස්ථිර සිතකට කිසිදා සුවයක් නොලැබෙන බවයි. ඔහු වඳුරාට සද්ගුණය සඳහා වෑයම් කරන ලෙසත්, සීතල සුළඟින් ආරක්ෂිතව වාසය කිරීමට පත්‍ර කුටියක් සාදන ලෙසත් දිරිගැන්වූයේය.

වඳුරා සිතුවේ, පක්ෂියා සුවපහසු කූඩුවෙන් තමාව හෙළා දකිමින් සිටින බවයි; එබැවින් ඔහුට සන්සුන්ව වාසය කිරීමට ඉඩ නොදෙන බවට ඔහු ප්‍රතිඥා කළේය. පක්ෂියා අල්ලා ගැනීමට ඇති උද්‍යෝගයෙන් ඔහු පක්ෂියා වෙත පැන නැඟිණි. එහෙත් බෝසතාණන් වහන්සේ අහසට නැගී වෙනත් තැනකට පියාසර කළ සේක. ඉන්පසු වඳුරා කූඩුව කුඩා කැබලි කර, තම මගින් ගියේය. අවවාදය නිවැරදි හා කරුණාවන්ත විය; නමුත් ඇසූ තැනැත්තා එහි තුවාලය පමණක් ගත්තේය.

ශාස්තෲන් වහන්සේ ධර්ම දේශනාව අවසන් කර, එම ඉපදීම හඳුනා දුන් සේක. ඒ කාලයේ කුටිය ගිනි තැබූ තරුණයා වඳුරා වූ අතර, තමන් වහන්සේම සිංගිල පක්ෂියා වූ සේක.

මෙම කථාව පක්ෂියා කථා කිරීම වරදක් ලෙස නොසලකයි; අවවාදය ප්‍රඥාවට නොගැලපෙන දෙයක් ලෙසද නොසලකයි. පිළිගැනීමට සූදානම් නොවන අයෙකුට දෙන නිවැරදි කිරීම ද්වේෂයක් බවට පත්විය හැකි බවත්, නුවණැත්තෝ පසෙකට වී තමන් ආරක්ෂා කර ගන්නා බවත් එය පෙන්වයි. එය භික්ෂුවටත් ගිහියාටත් එක හා සමානව මතක් කර දෙන්නේ, අන් අයගේ වැඩෙහි ගෞරවය තමා සතු කර ගැනීම නිහඬ බොරුවක් බවත්, නිවැරදි නොකළ කුඩා බොරුවක් විශාල වරදක් දක්වා වර්ධනය විය හැකි බවත්ය. ධම්මපද ගාථාවෙන් සහාය ලද කස්සපගේ තනිකම තෝරා ගැනීම, තිත්තකමෙන් නොව ගෞරවයෙන් යුතු ලෙස ඉදිරිපත් කර ඇත. ශ්‍රාවකයා සෞම්‍යව කථා කරන ලෙසත්, කෝපයෙන් තොරව අවවාද පිළිගන්නා ලෙසත්, මෝඩයෙකු තනිව තැබිය යුත්තේ කවදාදැයි දැන ගන්නා ලෙසත් ඉල්ලා සිටී.