මණිකණ්ඨ ජාතකය

පාලි ත්‍රිපිටකයේ මෙම ජාතකය, විනය පිටකයේ චුල්ලවග්ගයේ (146) ජාතක විවරණයට ඉඩ ඇතුව සටහන් වී, බුදුරජාණන් වහන්සේ ආලවි ළඟ, අග්ගාලව චේතියේ වදාළ සේක. එම ස්ථානීය භික්ෂූහු ගෘහපතීන්ගෙන් ගොඩනැඟිලි ද්‍රව්‍ය ඉල්ලීමෙහි එතරම්ම ස්ථිර වී තිබුණේ, භික්ෂුවක් ළඟා වනු දැකීම පමණින්ම ජනතාව ඇතුළට දිවගෙන යෑමට පෙළඹුණේය. නිසි සංවරයකින් තොරව ඉල්ලන ලද ඉල්ලීමක්, හොඳ අරමුණින් වුවද, මිත්‍රත්වයක් විනාශ කළ හැකි ආකාරය පෙන්වීම සඳහා, බුදුරජාණන් වහන්සේ සහෝදරයන් දෙදෙනෙකු හා එයින් එකකුට දිනපතා පැමිණි නාග රජු ගැන පැරණි කතාවක් මතක් කළ සේක.

එම පෙරපැවති භවයේ, බෝධිසත්වයා (අනාගත බුදුරජාණන් වහන්සේ, මෙම පෙරපැවති භවයේ), බරණැස ධනවත් බ්‍රාහ්මණ පවුලෙහි, තම ස්වභාවයම බෙදාගත් කනිෂ්ඨ සහෝදරයෙකු සමඟ, උපත ලැබූහ. ඔවුන්ගේ දෙමාපියන් මියගිය විට, ඔවුන් දෙදෙනා තමන්ට ඉතිරි කර තිබූ ධනය පිරික්සා, ඉන් කිසිවක් සදහටම පවතීය යෑයි විශ්වාස කළ නොහැකි බව වටහාගත්හ. ඔවුන් එකට ගෘහස්ථ ජීවිතය අත්හැර, ගංගාව ඉවුරේ එකිනෙකට සම්බන්ධ පත් කුළි පැල්පත් දෙකක් ගොඩනඟා, එහි එක් එක්කෙනා තම දින නිහඬ විමර්ශනයේ ගත කළේය.

මණිකණ්ඨ නම්, තමන් ගෙන ගිය ප්‍රාර්ථනා ඉටුකරන මැණික සඳහා මැණික්-උගුර යෑයි අදහස් කරන නමකින් හඳුන්වන නාග රජෙකු (බෞද්ධ හා හින්දු ජනකතාවල සර්ප-දේවතාවෙකු), රුපගුණවත් තරුණ තාපසයෙකුගේ ස්වරූපයෙන් කනිෂ්ඨ සහෝදරයාගේ පැල්පත ළඟට පෙනී එන්නට ඇරඹුවේය. ඔවුන් දෙදෙනා ලෞකික හා ආධ්‍යාත්මික කරුණු ගැන දිගු කලක් කතාබස් කළහ. සෑම ගවේෂණයක්ම අවසන් වීමට පෙර, මණිකණ්ඨ තම ඇත්ත සර්ප ස්වරූපය පෙන්වා, තම ම මහත් කුඩලි ආදරයෙන් තාපසයා වටා ඔතාගෙන, ගංගාවේ මතු පිටට නැවත බැස යෑමට පෙර, තම ගවුමක් හිස මිනිසාගේ මුදුන මත සැතපෙන්වීය.

නාගයා මෙම රාත්‍රික වැළඳගැනීම මගින් මිත්‍රත්වය පමණක් අදහස් කළ වුවද, එම කුඩලිවල සීතලත් සම්පූර්ණ ප්‍රමාණයත් මණිකණ්ඨ පැමිණි සෑම වාරයකම කනිෂ්ඨ තාපසයාව බිය වලින් ස්ථිරහුරු කළේය. ඔහුට තම ආහාර ජීරණය කරගත නොහැකි විය, තම මනස භාවනාවට සන්සුන් කරගත නොහැකි විය. කාලයාගේ ඇවෑමෙන් ඔහුගේ ශරීරාංග අළු-පැහැ හා ක්ෂීණ වී, ඔහු තෘප්තියක් ඇති තාපසයෙකුට වඩා, තම ම බිය මගින් ක්‍රමයෙන් වියහැරීම වන මිනිසෙකු මෙන් පෙනුණේය.

තම සහෝදරයාගේ පිරිහීම දැක, බෝධිසත්වයා ඔහුව එතරම්ම පහතට ගෙනා දේ ඇසීය. කනිෂ්ඨ තාපසයා සත්‍යය පාප දේශනා කළේය: මණිකණ්ඨ ඇත්ත මිත්‍රත්වයෙන් දිනපතා එමින්, ඔහුගේ කුඩලිවල කිසිදු ද්‍රෝහීභාවයක් නොතිබිණ, ත්‍රස්තය සම්පූර්ණයෙන් තම ම ඒ වුවද, එය තරමක්වත් ස්වාභාවික හෝ වෙහෙසකාරී නොවූයේය.

බෝධිසත්වයා පිළිතුරු දුන්නේ, එක් හොඳින් ඉලක්ක කළ ඉල්ලීමක් කිසිදු විවෘත ගැටුමක් නැතිව එම ම වැඩකට සමාන බවින් බලෙන් ආගන්තුකයෙකු පලවා හරින්නට අවශ්‍ය නැති බවය. ඔහු තම සහෝදරයාට, නාගයාගේ මැණික ඔහුගේ බලයේ, අලංකාරයේ, හා දිගු ජීවිතයේම මූලාශ්‍රය බව කීවේය. මණිකණ්ඨ ඊළඟ වාරය පැමිණි විට, ඔහු උපදෙස් දුන්නේය, තම සහෝදරයා සරලව උගුර-මැණික ත්‍යාගයක් ලෙස ලබාදෙන්නට ඉල්ලා සිටිය යුතුය.

කනිෂ්ඨ සහෝදරයා නාගයාගේ ඊළඟ ගවේෂණයේදී හරියටම මෙය කළ විට, මණිකණ්ඨ තමාට කිසි දිනක වියෝ කළ නොහැකි එකම දේපළ සඳහා ඉල්ලීමකින් භීතියෙන් පසුබැස්සේය. ඔහු පිළිතුරු දුන්නේ, වෙනත් කෙනෙකුට වඩාත් ප්‍රියංකර දෙය ඉල්ලන ඕනෑම කෙනෙකු, ඔවුන් අතර ස්නේහයේ ම බන්ධනය බිඳ දමන බවය. තවත් වදනක්වත් නොකියා, නාග රජු ගංගාවට බැස, තාපසයාගේ පැල්පතට කිසි දිනක ආපසු නොපැමිණියේය.

අවසානයේ, තම ශරීරය ක්ෂීණ කළ රාත්‍රික ත්‍රස්තයෙන් නිදහස් ව, කනිෂ්ඨ තාපසයා තම සෞඛ්‍යය හා කැළඹීමකින් තොරව භාවනා කිරීමේ ශක්‍යතාව ආපසු ලබාගත්තේය. එසේ වුවද ඔහු තම ම ආකාරයෙන්, ආගන්තුකයෙකුගේ සහභාගීත්වය ද අහිමි කර ගැනීම ගැන සිතුවේය, ඔහුගේ මිත්‍රත්වය ඇත්ත වුවද ඔහුගේ පැමිණීම ලබාගැනීම කිසි දිනක ඉවසිය නොහැකි නොවූවද. බෝධිසත්වයා තම සහෝදරයාව මෙම නිහඬ ශෝකයෙන් ඉවතට කතාකරන්නට උත්සාහ නොකළේය. ඔහු වටහාගත්තේ, බියට ප්‍රතිකාරයක් හා හුදෙකලාවට ප්‍රතිකාරයක් සෑම විටම එකම ප්‍රතිකාරය නොවන බවත්, දෙකම එකම මිනිසාට එකම කාලයේ අවශ්‍ය වුවද.

බුදුරජාණන් වහන්සේ තම ශ්‍රාවකයන් ආලවි ගෘහපතීන් වෙත ආපසු ගෙන එමින් කතාව අවසන් කළ සේක, ඔවුන් ඉක්මනින් ලබාගත නොහැකි ද්‍රව්‍ය සඳහා නැවත ඉල්ලීමකට ලක්වීමේ අවදානම ගැනීමට වඩා, භික්ෂූන්ව සම්පූර්ණයෙන් වැළකීමට ඇරඹූහ. ගංගාවේ වෙරළේ පැල්පතකින් නාග රජෙකු පලවා හැරූ එම ම රටාව, ඔහු ඔවුන්ට පෙන්වූහ, හොඳ අරමුණින් වුවද, සම්බන්ධතාවය තමන්ම රැුකගැනීමට ඉඩක් නැවැත්වූ භික්ෂූන්ගෙන් සාමාන්‍ය ජනයාව ද ඒ තරම්ම පහසුවෙන් පලවා හැරිය හැකිය.