පඤ්ච-උපෝසථ ජාතකය

බුදුරජාණන් වහන්සේ, උපෝසථ දින විශ්වාසයෙන් රැකගැනීමට උනුසුම් කරවීම සඳහා, පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතක අංක 490 උපාසකයන් පන්සීයකට වදාළහ. වන සතුන් පවා වරක් එකම විනය රැකගැනීමට ප්‍රමාණවත් හේතුවක් සොයා ගත් බව ඔවුන්ට පෙන්වීම සඳහා, හිමාලයේ වනාන්තර පැරණි කථාවක් බුදුරජාණන් වහන්සේ සිහිපත් කළහ.

එම පෙර ජීවිතයේ, බ්‍රහ්මදත්ත වාරාණසිය පාලනය කළ විට, බෝධිසත්වයෝ ගෘහ ජීවිතය හැරදා, හිමාලයේ වනාන්තර කුටියක තාපසයෙකු ලෙස විසූහ. එම ම වනයේ, වනකුරුළෙකු, විෂ සර්පයෙකු, හිවලෙකු, හා කළු වලසෙකු විසූහ, ඔවුන් එක් එක් දෙනා, ඔවුන්ගේම අයහපත් ස්වභාවයන් සමඟ අතීත මුහුණ දීමක් හරහා, තමන්ගේ විශේෂිත දුබලතාව ඔවුන්ට ගෙනාවේ හානිය හඳුනාගැනීමට පැමිණ තිබූහ.

චන්ද්‍ර දින දර්ශනයට අනුව රැකගන්නා බෞද්ධ උපෝසථ දිනයේ, සතුන් සිවරයා බෝධිසත්වයන්ගේ පිසිවිලෙහි සාමකාමීව රැස් විය. ඔවුන්ගේ පැරණි පිළිකුල්වල කිසි ලක්ෂණයක් නැතිව එකට රැස්ව සිටිනු දැක, බෝධිසත්වයෝ ඔවුන්ව පිළිගෙන, එක් එක් අයට, මේ උපෝසථයේ ආරක්ෂාව සෙවීමට ඔවුන්ව පෙළඹවූයේ කවර ශෝකයක්ද යි එකින් එක ඇසීය.

වනකුරුළා පාපොච්චාරණය කළේය, ඔහු වරක් තම සහකාරිය කෙරෙහි ආශක්ත කැමැත්තෙන් ගිලී, ගිජු ලිහිණියෙකු පහළට ගසා ඔහුගේ ඇස් ඉදිරියෙහි ඇයව ගෙනයන තෙක්, ආශාව ම එහි වටිනාගාස්තුව එවැන්නක් ලබා දෙනු ඇතැයි ඔහු කිසි විටෙකත් අපේක්ෂා නොකළ ශෝකයකින් ගිනිගනිමින් ඔහුව ඉතිරි කරමින්. එවන් ගිලෙන ආශක්තිය, දරාගත නොහැකි ශෝකය හැරදා වෙනත් කිසිවක් ජනනය නොකරන බව වටහාගෙන, ඔහු එම ආශාවේ මූලය දාහ කරගැනීමට උපෝසථය ගත්තේය.

ළඟින් බිම් බාබිනියෙකු කතාන්වයෙකු වරක් ඔහුගේ ශරීරය මත බරින් තැබූ බවත්, හදිසි ක්‍රෝධයෙන් අන්ධ වී, ඔහු එම ස්ථානයේම එම සතාව ගසා මරා දැමූ බවත්, එයින් ශෝකගත ග්‍රාමවාසීන් ඔහුව ලුහුබැඳගැනීමට පැමිණි බවත් සර්පයා පිළිගත්තේය. තම ම ක්‍රෝධය, එකම මොහොතකින්, කතාන්වයත් තම ම සාමයත් දෙකම විනාශ කළ ආකාරය දැක, ඔහු එම ම ක්‍රෝධය තවදුරටත් වෙනත් කිසිවක් හරිදාභ ගැනීමට පෙර නිවීම සඳහා උපෝසථය තුළට ගියේය.

ගංගාවේ පාවෙන, ගලන ඇතුන්ගේ මාළ, අනුගමනය කළ බව හිවලා කීය. ප්‍රඥාවන්ත ඕනෑම සතෙකුට වඩා ඔහු මුහුදට දුරට ආහාරයට ගැනීම පිරිවැයක් කිරීම, මළසිරුර ඔහු යටින් විසිරී යෑම තුරුම, ඔහුව ඇරගත්, කුසගින්නෙන් හා විවෘත රළවල් මධ්‍යයේ භයට පත් ව. තම ම පාලනයෙන් තොරව ආශාව, ඔහුගේ ජීවිතයම ගසා ගැනීමට ආසන්න වූ ආකාරය හඳුනාගෙන, ඔහු ඔහුව ගිල ගන්නට ආසන්න වූ ලෝභය පාලනය කරගැනීමට දැන් උපෝසථය රැකගන්නේය.

මී දෙඩමක් සොයමින් මානව ගමකට පිවිසීම, ගස්කපුවන් කපු ආයුධ හා ඊ ඊ වලින් ඔහුව ප්‍රහාර කරන ලෙසට පත් වී, ඔහුව ගෙනගියේ නැති ස්ථානයකට ගෙනා රුචියක් සඳහා ඔහුගේ ශරීරය තුවාල කර බිඳී ගියේ, බව වලසා සිහිපත් කළේය. ඔහුගේම ලිහිල් කුසගින්න කිසි විටෙකත් සලකා නොබලූ අහිංසාව වැඩීම සඳහා ඔහු උපෝසථය ගත්තේය.

ඔහුගේ වාරය පැමිණි විට, බෝධිසත්වයෝ ද, වනයට තමා සමඟ දෝෂයක් ගෙනා බව පාපොච්චාරණය කළහ. ප්‍රසිද්ධ බ්‍රාහ්මණ පවුලක උපත ලබා, ඔහු ගෘහ ජීවිතය හැරදීම පසුවද, තම කුල හා තම ඉගෙනුමේ උදම්කම තමා සමඟ ගෙනා, පහත් සතුන්ට හා පහත් මිනිසුන්ට සමානවම පහත බැලීම්. ඔහු හමු වූ ප්‍රත්‍යේක බුද්ධයෙකු (තනිවම බුද්ධත්වයට පැමිණ, අනුගාමිකයන්ට ඉගැන්වීමට නොයන හුදකලා බුද්ධයෙකු) අවසානයේ, සරලවම පැසසුමකින් තොරව, මෙම ම අහංකාරයම, ඕනෑම සතෙකුගේ පාලනයකින් තොරව ආශාව හෝ ක්‍රෝධය ඔවුන් අන්ධ කළ හරියටම ඒ ආකාරයෙන්ම ඔහුව අන්ධ කරනු ඇති බව පෙන්වූහ. එම විවේචනයෙන් යටහත් වී, බෝධිසත්වයෝ, තම ම අහංකාරය බිඳලීමට හා ඒ වෙනුවට, කිසිවෙකුට විශේෂ කැමැත්තක් නොදක්වන මෙත්තාවකට සැරිසැරීමට, එම ම උපෝසථය ගත්තේය.

සහකරුවන් පස්දෙනා, ඔවුන් එක් එක්ම තම ම දුබලතාව ඔහුට ගැන ගෙවූ දේ හරියටම පාපොච්චාරණය කර, එම ශුද්ධ රැත්රිය නිශ්ශබ්ද මෙනෙහිකරණයේ එකට ගත කළහ. එක් එක් අයට අනුන්ගේ පාපොච්චාරණයන් තුළ විනිශ්චය කිරීමට කිසිවක් හමු වූයේ නැත, මක්නිසාද සතුන්ත් තාපසයාත් සමාන ව, ඔවුන් එක් එක් දෙනාටම සමාන වදයකින් සුවපත් වීම සඳහා එකම විනයම අවශ්‍ය විය.

කථාවේ අවසානයේ, බුදුරජාණන් වහන්සේ වනකුරුළා, වලසා, හිවලා, හා සර්පයා, තම ම ප්‍රධාන ශිෂ්‍යයන් සිවර දෙනා සමඟ හඳුන්වා දුන්හ: අනුරුද්ධ, කාශ්‍යප, මෝග්ගල්ලාන, හා ශාරිපුත්‍ර, එම අනුපිළිවෙළින්ම. ඔහු තම උපාසකයන් පන්සීයාට පෙන්වූහ, තම ම ශ්‍රේෂ්ඨතම ශිෂ්‍යයන් පවාත්, බෝධිසත්වයන්ම පවා පෙර ජීවිතයක, මනුෂ්‍යයෙකු වෙනුවට වන සතෙකු විසින් දරන ලද බවින් ස්වල්පයක් අඩු සැබෑ දෝෂයක් මාස්ටර් කිරීම සඳහා එකම උපෝසථ දින විනය කිසි දිනක අවශ්‍ය වූ බවයි.