පීඨ ජාතකය

පාලි කැනනයේ පීඨ ජාතකය, ජාතක වාග්ග්‍යානුවාදයේ සටහන් වී ඇති (විද්වතුන් විසින් J.iii (118), එනම් වෙළුම 3, පිටුව 118 ලෙස උපුටා දක්වනු ලබන) කතාවකි. එය පවසන්නේ සැවැත්නුවරේ, ග්‍රාමීය ප්‍රදේශයකින් පැමිණි භික්ෂුවක් ජේතවනාරාමයේ වාසය ආරම්භ කළ අයුරුයි. පදිංචි වූ වැඩි කල් නොගොස්, ඔහු පිඬුසිඟා යෑමට පිටත් ව, බුදුන් වහන්සේගේ ඉතාමත් භක්තිමත් ගිහි උපාසකයන් දෙදෙනාගේ නිවෙස්වලට—උපාසක අනාථපිණ්ඩික සහ උපාසිකා විශාඛාගේ නිවෙස්වලට—යෑමට අදහස් කළේය. නමුත් ඔහු අනාථපිණ්ඩිකගේ නිවසට ඉතා ඉක්මනින්ම, නිවැසියන් අමුත්තන් පිළිගැනීමට නොනැඟී සිටිනාහටම, පැමිණියේය. තවද විශාඛාගේ නිවසට ඔහු ළඟා වූයේ ඉතා ප්‍රමාදව, පවුල තම දිවා කටයුතු අරඹා ගොස් ඇති පසුවය.

දෙඅම්මෙන්ම කිසිවක් නොලැබූ ඔහු, විහාරස්ථානයට අමනාප ලෙස ආපසු ගොස්, මෙම ප්‍රසිද්ධ දායකයන් දෙදෙනාට ශ්‍රද්ධාව හෝ දායකත්වය නොමැති බව අනෙක් භික්ෂූන්ට පැවසීම ආරම්භ කළේය. මෙය බුදුන් වහන්සේ දැනගත් විට, ඔහු එම භික්ෂුව කැඳවා මෘදු ලෙස නිවැරදි කළේය. අනාථපිණ්ඩික හා විශාඛා ඔහුගේ සියලු අනුගාමිකයන් අතුරින් ඉතාමත් ශ්‍රද්ධාවන්ත හා විශාල හදවතින් දායක වන අයවලුන් බව ඔහු පැහැදිලි කළේය. වරද පැවතියේ භික්ෂුවගේම නුසුදුසු වේලාවන්හි මිස, ඔවුන්ගේ භක්තියේ හිඟයක නොවේ.

පෙරදා ප්‍රාඥයින් පවා එවන් බලාපොරොත්තු බිඳීමකට මුහුණ දුන් අයුරු පෙන්වීම සඳහා, බුදුන් වහන්සේ මෙම අතීත කතාව පැවසුවේය. පෙර කලෙක, බ්‍රහ්මදත්ත බරණැස පාලනය කළ සමයේ, බෝධිසත්වයන් බ්‍රාහ්මණ පවුලක උපත ලැබූහ. තක්ෂිලාවේ අධ්‍යාපනය ලැබීමෙන් පසු, තවමත් තරුණ වියේම ගිහිගෙය අත්හැර, හිමාලයට පිට් වී, එහි ධ්‍යාන ලබාගෙන, වනාන්තරයේ සාමයෙහි වසර ගණනාවක් ජීවත් විය.

කල් යත්ම, වනාන්තරයට ලබාදිය නොහැකි ලුණු හා විනාකිරි අවශ්‍ය වූ ඔහු, බරණැසට පහළට පැමිණ රාජකීය ක්‍රීඩා උයනේ නවාතැන් ගත්තේය. එක් උදෑසනක ඔහු පිඬුසිඟා යාමට නගරයට ඇතුළු වී, බරණැස පුරාම ශ්‍රද්ධාව හා දායකත්වය පිළිබඳ ප්‍රසිද්ධ වූ වනියෙකුගේ නිවසට පැමිණියේය.

එම වේලාවේදීම වනියා රජු හමුවීම සඳහා ගොස් නිවසින් බැහැරව සිටියේය. ඔහු නොමැති විටදී, දොරකඩ නිහඬව සිටි අමුත්තා වෙත සැලකිලිමත් වීමට නිවසේ කිසිවකු නොසිතුවේය. කිසිවක් නොලද තවුස් තුමා කිසිදු අමනාපයක් නොදක්වා හුදෙක් හැරී ගියේය.

බෝධිසත්වයන් උයන වෙත ආපසු යමින් සිටියදී, රාජභවනයෙන් එවාට ආපසු පැමිණෙමින් සිටි වනියා ඔහුව දුටු අතර, තම නොපැමිණීමේදී සිදුවිය යුතු දේ එකවරම තේරුම් ගත්තේය. තම දොරකඩම පූජනීය අමුත්තෙකු නොසලකා සිටි බව ගැන ලැජ්ජා වූ ඔහු, තවුස් තුමා පසුපස හඹායමින්, ඔහු ඉදිරියේ වැඳ, ආපසු පැමිණෙන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය.

ඔහු ආසනයක් ගෙනවිත්, බෝධිසත්වයන්ගේ පාද සේදීමට ජලය රැගෙන, ආහාර ඉදිරිපත් කර, මෙම ක්ෂමාව පතන ගාථාව කීවේය:

"අපෝ, අපි ඔබට ආසනයක් නොදුනිමු, ජලයක් නොගෙනාවෙමු, අනුභව කිරීමට කිසිවක් නැත: අපි මෙහි අපගේ වරද පිළිගෙන, යහපත් ස්වාමීනි, යටහත් පහත්ව ඔබේ සමාව පතන්නෙමු."

බෝධිසත්වයන් පරිපූර්ණ සන්සුන් භාවයෙන් පිළිතුරු දුන්හ:

"ක්ෂමා කළ යුතු කිසිවක් මට නැත, කිසි කෝපයක් මම නොදනිමි; මෙහි ජනයාගේ චර්යාව යම් අපූරුයක් මෙන් පෙනුණු බවක් මාගේ සිතට එක් වර පාසා ගියේය."

සහතික වූ වනියා, තම පවුලේ සැම විටම පාරිභෝගිකයෙකු ආසනයක්, ජලය, හා ආහාර නොලැබ යා ගැනීමට ඉඩ නොදුන් පුරුද්ද පැවසීය, තවුසා හමුවූ අත්දැකීම ඔහුගේම නොපැමිණීමේ අහම්බයක් මිස කැමැත්තේ අඩුපාඩුවක් නොවූ බව පැහැදිලි කළේය.

බෝධිසත්වයන් මෙම ගෘහස්ත ආගන්තුක සත්කාර වාරිකාව ගැන වනියාට තවදුරටත් ඉගැන්වූහ, පසුව ඔහුගේ ප්‍රිය හිමාලය වෙත නැවත පිටත් ව ගියහ. සාමාන්‍ය ගෘහස්ත සැලකිල්ල කාලයෝචිතව ඔහු වෙත ළංනොවූ එක් උදෑසනක් ගැන ඔහු කිසි අමනාපයක් ඉදිරියට රැගෙන නොගියහ.

කතාව අවසන් කරමින්, බුදුන් වහන්සේ එහි චරිත කවුරුන්ද යන්න හෙළිදරව් කළහ: ආනන්ද හිමියෝ බරණැස වනියා වූ අතර, බුදුන් වහන්සේම තවුස් තුමා වූහ. මෙය අසා, අමනාප භික්ෂුව තම වරද තේරුම් ගෙන, අනාථපිණ්ඩික හා විශාඛාට එරෙහි තම අමනාපය මුදා හැර, පළමු මාර්ග ඵලයෙහි පිහිටුවනු ලැබීය.

මෙම කතාව අමනාප භික්ෂුවට ලබා දුන් දේ, ඔහුගේ පිඬුසිඟීම් කාලය වඩාත් නිවැරදිව සකස් කරගැනීමේ ශිල්පයක් කිසි විටෙකත් නොවේ. එය පෙන්වූයේ, අමනාපයකින් තොරව මුහුණ දුන් එක් මගහැරුණු ආහාර වේලක් තවුසාට කිසිවක්ම වින්දනයට කැප කිරීම අවශ්‍ය නොවූ බවත්, එම එකම බලාපොරොත්තු බිඳීම අමනාපයක් දක්වා පෝෂණය කිරීම භික්ෂුවට තම සිතේ සාමයත් දායකයන් දෙදෙනා පිළිබඳ සාධාරණ විනිශ්චයත් දැනටමත් වියදම් කර තිබූ බවත්ය. නිවසේ හිඟය හා භික්ෂුවගේ අත්දැකීම, අවසානයේ, හරියටම එකම ආකාරයේ අහම්බයකි; වෙනස් වූයේ ඊට දුන් ප්‍රතිචාරය පමණි, එම වෙනසම මුළු පාඩම විය.