සාලිකේදාර ජාතකය

බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේදී තම වයෝවෘද්ධ මව තම පිණ්ඩපාතයෙන් පෝෂණය කළ හික්ෂුවක් ගැන මෙම කථාව දේශනා කළහ. ගිහිගෙය අත්හැරියවුන්ට එය නුසුදුසු බව සමහර භික්ෂූන් ප්‍රශ්න කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුට ආරක්ෂාව ලබා දෙමින්, අතීතයේ සත්ත්වයන් පවා තම මාපියන් රැක ගත් බව ප්‍රකාශ කර, ඒ සඳහා සාක්ෂියක් ලෙස මෙම කථාව දේශනා කළහ. එය අද ඛුද්දක නිකායේ ජාතක සංග්‍රහයේ පකිණ්ණක නිපාතයේ අංක 484 ලෙස ආරක්ෂා වී ඇත.

පුරාණ මගධයේ, රාජගහ නගරයට නුදුරු සාලින්දිය ගමේ, කෝසියගෝත්‍ර නම් ධනවත් බමුණු ඉඩම් හිමියෙක් වාසය කළේය. ඔහුට ජලය සපයන ලද කරීස (අක්කර) දහසක විශාල ඉඩමක් තිබුණි; එහි සුවඳ සහිත රතු සාලි වී වැවිණි. එය එතරම් විශාල වූයෙන්, ඔහු අක්කර පන්සිය කෙලින්ම අධීක්ෂණය කිරීමට ප්‍රධාන මුරකරුවෙකු යොදවා, ඉතිරි කොටස දේශීය කම්කරුවන්ගේ අධීක්ෂණය යටතේ තැබීය.

වතුයායේ උතුරු දෙසින් සල්මලි වනයක් පැවතිණි; එහි විශාල ගිරා රංචුවක් වාසය කළේය. ඔවුන්ට නායකත්වය දුන්නේ බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ ය; ඔහු ඔවුන් අතර විශාල හා බලවත් ගිරා රජු ලෙස උපන් විය. තම පියා වයෝවෘද්ධ වී රංචුවට නායකත්වය දිය නොහැකි වූ විට, බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේ නායකත්වය භාර ගත්තේ ය; එහෙත් තම වයෝවෘද්ධ මාපියන්ට කිසි විටෙකත් තමන්ම ආහාර සෙවීමට ඉඩ නොදුන්නේ ය. දිනපතා ඔහු තනිවම දුරස් හිමාලය කඳුවැටිවලට පියඹා ගොස්, එහි වන සහල් තෘප්තිමත්ව අනුභව කර, මාපියන් වෙනුවෙන් ආහාර තම හොටේ රැගෙන නිවසට ආපසු ආවේ ය.

දිනක්, රංචුවේ සාමාජිකයන් කෝසියගේ කෙතෙහි වී පැසී ඇති බව වාර්තා කළහ. ගිරා රජු සමස්ත රංචුව එහි ගෙන ගොස් ආහාර ගැන්වී ය. අන් සියල්ලෝ තෘප්තිමත්ව පියාසර කර ගිය පසු, ඔහු පමණක් ඉතිරි වී තම හොටේ උදාර ලෙස ධාන්‍ය එකතු කර, ඉන්පසු මාපියන් වෙත රැගෙන ගියේ ය.

ප්‍රධාන මුරකරු, අනෙකුත් සියලු ගිරුන්ට වෙනස්ව, මේ එක් ගිරා දිනපතා ධාන්‍ය රැගෙන යන බව දැක, එම රටාව තම ස්වාමියාට වාර්තා කළේ ය. කෝසිය කෝපයට වඩා කුතුහලයෙන් පියවර ගත් අතර, පක්ෂියා මරා නොදමා හානියක් නොවන ලෙස දැලට හසුකර ගැනීමට අණ කළේ ය. මුරකරු ගිරා රජුට ප්‍රිය වූ ශාඛාවේ අශ්ව ලොම් වලින් සියුම් පාශයක් තබා ගත්තේ ය; පසු දින උදෑසන එය ඔහුගේ පාදය වටා සිර විය.

මුරකරු අල්ලා ගත් පක්ෂියා කෝසිය ඉදිරියට ගෙන ආවේය. කෝසිය ඒ සුන්දර, වහල්වූ ගිරා රජු දෙස බලා පැහැදිලි කිරීමක් ඉල්ලා සිටියේ ය: “ඔබේ බඩ අනෙකුත් ගිරුන්ට වඩා විශාලද, නැතහොත් ඔබට මා කෙරෙහි පැරණි වෛරයක් ඇත්ද, ඔබ පමණක් දිනෙන් දින මගේ ධාන්‍ය ගෙන යන්නේ ඇයි?”

ගිරා රජු මිහිරි හඬකින් පිළිතුරු දුන්නේ ය. දැන් ප්‍රසිද්ධ වී ඇති ගාථාවලින්, ඔහු තම අස්වැන්න සතර කොටසකට බෙදන ආකාරය පැහැදිලි කළේ ය. එක් කොටසක් තමාගේම අසරණ කුඩා පැටවුන්ට ණයක් ලෙස දුන් බව ඔහු කීවේ ය; ඔවුන්ට තවමත් ආහාර සෙවිය නොහැකි බව ඔහු දැන සිටියේ ය. වයස් ගිය විට ඔවුන් තමා පෝෂණය කරනු ඇතැයි ඔහු විශ්වාස කළේ ය; ණයක් ඉදිරියේ ආපසු ලැබීමට බලාපොරොත්තුවෙන් දෙන පරිදි. තවත් කොටසක් ඔහු තම අන්ධ, වයෝවෘද්ධ මාපියන්ට පැරණි ණයක් ලෙස ගෙවුවේ ය; ඔවුන් ඔහුගේම අසරණ ළදරු කාලයේ ඔහුට පෝෂණය දුන්හ. තුන්වන කොටස ඔහු වනයේ වෙනත් දුබල හා අසරණ පක්ෂීන්ට, ඔවුන්ව රැක ගන්නා කිසිවෙක් නැති ඒවාට, නිදහස් දානයක් ලෙස දුන්නේ ය. ඉතිරි කොටස, ඔහු කීවේ, තම ජීවිතයේ හා හැසිරීමේ සුභ පැවැත්ම උදෙසා ගොඩ ගසා තබා ගත් පින් නිධානයක් ලෙස තබා ගත්තේ ය.

මෙම පැහැදිලි ගිණුම ඇසූ කෝසිය, මාපියන්ට ණය, තරුණ පැටවුන්ට සැපයීම සහ අසරණයන්ට දානය පිළිබඳ කරුණු ඇසීමෙන් කඳුළු සලමින් ඇවිස්සුණේ ය. ඔහු ගිරා රජුගේ පාදයෙන් දැල පෞද්ගලිකව ලිහා, ඔහුව ස්නානය කරවා, තමාගේම අතින් සහල් සහ මී පැණි කවා ප්‍රකාශ කළේ ය: “උතුම් පක්ෂි රජ, අද සිට මේ අක්කර දහසේ මුළු කෙතම සදාකාලිකව ඔබට හා ඔබේ ඥාතීන්ට අයිති ය. නිදහසේ මින් අනුභව කරන්න; ඔබේ වංශය සාමයෙන් වර්ධනය වේවා.”

ගිරා රජු බමුණාගේ දානය පිළිගත්තේ ය; ආහාර හා ආනන්දදායක ප්‍රවෘත්තිය තම වයෝවෘද්ධ මාපියන් සමඟ බෙදා ගැනීමට නිවසට පියාසර කළේ ය. ඔහුගේ මග පෙන්වීම යටතේ කෝසිය ම පඤ්චශීලය සමාදන් වූ අතර වඩා දානශීලී ජීවිතයක් ගත කළේ ය; ගෙවාදැමූ ණයේ සැබෑ අර්ථය තමන්ට උගැන්වූ ඒ පක්ෂියා නිතර සිහි කරමින්.

කථාවේ අවසානයේ, මව පෝෂණය කළ හික්ෂුව සඳහා බුදුරජාණන් වහන්සේ එම ජන්මය හඳුනාගත් සේක: තම මාපියන් මෙතරම් විශ්වාසවන්තව රැක ගත් ගිරා රජු, එම පෙර ජීවිතයේ බුදුරජාණන් වහන්සේ ම ය; ඔහුගේ ගිරා මාපියන් එම හික්ෂුවගේම මාපියන් ය; භූමි හිමි බමුණු කෝසියගෝත්‍ර, ආනන්ද තෙරුන් ය; දැල තබා තිබූ මුරකරු ඡන්න තෙරුන් ය.