සතධම්ම ජාතකය

බුදුරජාණන් වහන්සේ, පාලි ත්‍රිපිටකයේ 179 වැනි ජාතකය, ජේතවනාරාමයේ වාසය කරන අතරතුර, වෙදකම් කිරීම, පණිවිඩ රැගෙන යෑම, හා දානය නිවැරදි ලෙස ලබාගැනීම වෙනුවට තෑගි හුවමාරුවෙන් ජීවනෝපාය කරගත් භික්ෂූන් ගැන වදාළ සේක. ශාස්තෘවර්ගයා අනතුරු ඇඟවූහ, එවැනි අනියම් ක්‍රම හරහා ලබන ආහාරපාන සැබෑ සතුටක් නොගෙන එන බවත්, එය අශුභ ප්‍රතිජනනය වෙත පවා ගෙන යා හැකි බවත්ය. ආහාරයට වඩා බොහෝ දේ ගිලගැනීම දක්වා තම බඩගින්න ගෙනයාව අභිමානී බ්‍රාහ්මණයෙකුගේ කතාවකින් ඔහු මෙය නිදර්ශනය කළේය.

බරණැසේ බ්‍රහ්මදත්ත රජ විසූ දවස්වල, බෝධිසත්වයන් පහත් කුලයක දෙමාපියන්ට උපත ලැබූහ. එක් දිනක, හුදකලා මගක ගමන් කරන අතර, ඔහු තවත් ගමන්කරුවෙකු—උතුරේ ධනවත් හා උසස් කුලයක බ්‍රාහ්මණ පවුලක පුත්‍රයා වූ සතධම්ම නම් තරුණයෙකු—හමුවිය. ඔවුන්ගේ ජීවිත තත්වයන් ලෝක දෙකක් තරම් වෙනස් වුවද, දෙදෙනාම එකම මාර්ගයේ එකට ඇවිදිනු දුටුවහ, වෙනත් සහවාසයක් නොමැති හෙයින්, ඔවුන් සම-ගමන්කරුවන් ලෙස ඉදිරියට ගියහ.

උදෑසන ආහාරයට කාලය පැමිණි විට, ගමනට ආහාර රැගෙන ආ බෝධිසත්වයන්, තම සගයාට එය බෙදාගැනීමට කරුණාවෙන් යෝජනා කළේය. සතධම්ම විරෝධයෙන් ඈත් වී, තම උපතේ බ්‍රාහ්මණයෙකු සමඟ ආහාරයක් බෙදාගැනීමට නුසුදුසු පහත් මිනිසෙකු ලෙස බෝධිසත්වයන් හඳුන්වා, එකවරම ප්‍රතික්ෂේප කළේය. බෝධිසත්වයන් මේ ගැන අමනාප නොවූහ; ඔහු තම කොටස සැලකිලිමත්ව, කිසි නාස්තියක් නොකර කෑවේය, දෙදෙනාම දීර්ඝ දවසක් තම මාර්ගයේ ඉදිරියට ගියහ.

මාර්ගය කිසි ගමකටත් ඈතව තිබිණ, සතධම්ම තම ම ආහාර කිසිවක් රැගෙන ආ නැත, බොහෝ විට තම අභිමානයත් උපතත් මත වැඩිපුර විශ්වාසයක් තබමින්. හිරු යටින් දවස ගත වෙත්ම, ඔහුගේ බඩ බඩගින්නෙන් වැදිය ගත් අතර, සවස පෑරෙත්ම, ඔහු බිම්බට වී වෙව්ලමින්, බෝධිසත්වයන් නැවත කෑමට සූදානම් වෙනු දුක්බර ආශාවෙන් නරඹමින් සිටියේය.

මුලින්ම සෘජුව ඉල්ලීමට ඉතා අභිමානී වූ සතධම්ම, තමාටම නිහඬව කීවේය, කෑවොත් පවා, තමාට ආහාරයේ, වඩාත් පිළිගත හැකි අභ්‍යන්තර කොටස පමණක් ගත යුතුව, බෝධිසත්වයන් වඩාත් ළඟින් අතගා තිබූ කුමක් වුවත් ඉවතලිය යුතුව. මේ රහස් තර්කනය, තම කුල පවිත්‍රත්වය ආරක්ෂා කරනු ඇතිදෝ යනුවෙන්, බඩගින්න අනෙකුත් සියලු සැලකිල්ල මැඩගනිත්ම ඔහු එය තබා ගත්තේය. එහෙත් අවසානයේ, අසරණ හා බඩගිනියෙන්, ඔහු බිඳී, බෝධිසත්වයන්ගේ තලියේ ඉතිරිව ඇති කුමක් වුවත් ඉල්ලා සිටියේය.

බෝධිසත්වයන්, කිසි තරවටුවක් නැතිව, ඉතිරි වූ ආහාරය බෙදා දුන්නේය. සතධම්ම එය ඉක්මනින් අල්ලාගෙන කෑවේය, විරෝධයේ සීමාව ඉක්මවා, ජීවත්වීමේ සරල ප්‍රාණික අවශ්‍යතාවෙන් තෙරපුණේය. අදහස් වූ මොහොතවල් කිහිපයක් තිස්සේ, බඩගින්න පමණක් ඔහුව පාලනය කළේය, මොහොතකට පෙර තම තොල්වලට නුසුදුසු බව ඔහු කියූ ආහාරය, දැන් කෘතඥතාවයෙන් ඔහුගේ බඩට ගියේය.

ඔහු ගිලීගත් විගසම, ලජ්ජාවේ හා ස්වයං-ත්‍යාගයේ රළක් සතධම්ම මතට කඩා වැටිණි. තමා කළේ කුමක්දැයි ත්‍රස්තයෙන් ඔහු අවබෝධ කරගත්තේය: තම පිවිතුරු පරම්පරාවට අභිමානී උසස් කුලයක බ්‍රාහ්මණයෙක්, පැය කීපයකට පෙර ප්‍රසිද්ධියේම පහත් සැලකූ මිනිසෙකුගේ ඉතිරි කෑම කා ඇත. මේ අවබෝධය ඔහුට එතරම් තද ලෙස පහර දුන් හෙයින්, ඔහු වමන කරගන්නට පටන් ගත්තේය, රුධිරයද ගෙනාවේය, ඔහුගේ ශරීරය, ඔහුගේ අභිමානය තුවාල වූවාක් තරමටම ප්‍රචණ්ඩව කැරලි ගසමින්.

තම දුකෙහි, සතධම්ම ගාථාවකින් හඬා කතාකළේය: එය කෙතරම් සුළු දෙයක්ද, ඒ ඉතිරි ආහාරය ද, එය තම කැමැත්තට පවා විරුද්ධව ලබා දී තිබුණද, එහෙත් තමා, උසස් කුලයක බ්‍රාහ්මණයෙකු, එවැනි දෙයකින් රෝගීබවට ගියේය. හුදෙක් තම ජීවිතය ආරක්ෂා කරගැනීම පිණිස, තමා එවැනි දුෂ්ට ක්‍රියාවක් කළේ මක් නිසාදයි ඔහු තමාටම ඇසීය, තම ම ලජ්ජාව දැරිය නොහැකි වූ ඔහු, වනයට තනිවම පැන ගියේය, එහි ඔහු හුදකලාවම මියගියේය, ආහාරය මුලින්ම ප්‍රතික්ෂේප කළ එම අභිමානයම ඔහුව දහනය කරමින්.

සතධම්මගේ විපාකය ගැන කල්පනා කරමින්, බුදුරජාණන් වහන්සේ තම ඇසූ භික්ෂූන්ට දෙවැනි ගාථාවක් වදාළ සේක: ආහාරපාන කෙසේ ලබාගත්තද තැකීමක් නොකර දුෂ්ටකම මත ජීවත් වන ඕනෑම අයෙකු, ලබාගත් දෙයෙහි සැබෑ සතුටක් නොලබන්නේය, මේ කතාවේ බ්‍රාහ්මණයා, තම ම අභිමානයට හා හෘදසාක්ෂියට විරුද්ධව කෑ ආහාරයේ සතුටක් නොලැබූවාක් මෙන්ම. කරුණ වූයේ ආහාරයම අපිරිසිදු බව නොව, එය ලබාගත් ආකාරයත් ආත්මයත් එයින් ලැබිය හැකි ඕනෑම ප්‍රයෝජනයක් විෂ කරගත් බවය.

කතාව අවසන් කරමින්, බුදුරජාණන් වහන්සේ තමාව කතාවේ පහත් කුලයේ මිනිසා ලෙස, තම ආහාරය නිදහසේ හා විනිශ්චයක් නැතිව දුන් බෝධිසත්වයා ලෙස හඳුන්වා දුන් සේක, සතධම්ම නියෝජනය කරන්නේ, තම ජීවනෝපාය ලබාගන්නා ආකාරය තම අභිමානයට පාලනය කිරීමට ඉඩ දෙන ඕනෑම අයෙකුගේ විපාකයයි.

179 වැනි මේ ජාතකය, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයේ සමහර භික්ෂූන් තම ජීවනෝපාය ලබාගත් නොසුදුසු ක්‍රම විසිඑකකට, වෙදකම්, හිතවත්කම්, හෝ පිරිසිඳුකම දානයට හුවමාරු කරගැනීමට විරුද්ධව, එය නිදහසේ ලබාදුන් තෑග්ගක් ලෙස ලබාගැනීම වෙනුවට, සෘජු චෝදනාවක් ලෙස පැවතී යයි. සතධම්මගේ ශරීරය, ලජ්ජාවෙන් හා ස්වයං-ද්‍රෝහීත්වයෙන් කෑ ආහාරය ප්‍රතික්ෂේප කළාක් මෙන්ම, වැරදි ලෙස ලබාගත් ආහාරපාන, එය කෙතරම් බහුල ලෙස පෙනුනත්, භික්ෂුවකගේ ආධ්‍යාත්මික ජීවිතය පෝෂණය කිරීමට අසමත් වන බව බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉගැන්වූහ. අවමානය ඉදිරියේ බෝධිසත්වයාගේ නිහඬ ගරුත්වය, හා තම අවසාන ආහාරය සගයා සමඟ බෙදාගන්නා විටත් අවමානය ඔහු කෙරෙහි තබානොගැනීමට ඔහුගේ ප්‍රතික්ෂේපය, කතාවේ වඩාත් සත්‍ය ඉගැන්වීම ලෙස පැවතී යයි: වටිනාකම, නිදහසේ පිරිනමන ලද චරිතයෙන් සනාථ වෙයි, උපතින් ප්‍රකාශ නොකරයි, හා උරුම වූ කිසි අභිමානයකට, කෙනෙකුගේ ජීවිතය තෝරාගන්නා ආකාරයේ ප්‍රතිඵලවලින් කිසිවකුව ආරක්ෂා කළ නොහැක.