සෝණ-නන්ද ජාතකය

ජේතවනාරාමයේ වැඩවසන බුදුන් වහන්සේ මෙම කථාව දේශනා කළ සේක. ජාතක අටුවාව මෙය 532 වැනි ජාතකය ලෙස ගණන් කරයි. මෙය තම මව උපස්ථාන කළ භික්ෂුවක් සම්බන්ධ කථාවකි. එහි තත්ත්වයන් සාම ජාතකයේ තත්ත්වයන්ට සමාන විය. බුදුන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට මේ භාතෘවරයාට විරුද්ධව කිසිවක් නොසිතන ලෙස වදාළ සේක. පැරණි ඇදුරුවරුන්ට සියලු ඉන්දියාවේ රාජ්‍ය පාලනය පිරිනැමුව ද, ඔවුහු එය ප්‍රතික්ෂේප කර දෙමාපියන් උපස්ථාන කළ බව උන්වහන්සේ වදාළ සේක. ඉක්බිති උන්වහන්සේ අතීත කථාවක් දේශනා කළ සේක. මෙය මහානිපාතයේ දීර්ඝ කථාවකි. මෙහි එය සාරාංශගත ලෙස දක්වනු ලැබේ.

පුරාතන කාලයේ බරණැස් නුවර බ්‍රහ්මවද්ධන නමින් හැඳින්වුණු අතර එහි මනෝජ රජතුමා පාලනය කළේය. අසූ කෝටියක ධනයක් හිමි බ්‍රාහ්මණ මහාධනපතියෙකුට පුතෙකු නොවීය. ඔහුගේ බිසව පුතෙකු ලැබීම පතා යැදුවාය. බෝධිසත්වයන් බ්‍රහ්මලෝකයෙන් පැමිණ සෝණ නම් තරුණයා ලෙස උපන්හ. මඳ කලකට පසු තවත් සත්වයෙක් බ්‍රහ්මලෝකයෙන් පැමිණ නන්ද නම් තරුණයා ලෙස උපන්හ. දෙදෙනාම වේදයන් හා කලාවන් හැදෑරූහ. පියා සෝණට විවාහයක් යෝජනා කළ විට, තරුණයා ගිහි ජීවිතයෙන් තමාට ඇති තරම් බව පැවසීය. ඔහු දෙමාපියන් ජීවත්ව සිටින තාක් ඔවුන් රැක බලා ගන්නා අතර, ඔවුන්ගේ මරණයෙන් පසු තාපසයෙක් වන බව කීය. නන්ද ද තම සහෝදරයා ප්‍රතික්ෂේප කළ දෙය ප්‍රතික්ෂේප කළේය.

තම ළපටි පුතුන්ට මෙසේ පහසුවෙන් ඉන්ද්‍රිය සුඛය අත්හැරිය හැකි නම්, තමන් ද තාපස ජීවිතයට පිවිසිය යුතු යයි දෙමාපියෝ සිතූහ. ඔවුහු රජතුමාට දැනුම් දී සියලු වස්තුව දන් දුන්හ. තම දාසයන් නිදහස් කර නෑදෑයන් අතර සුදුසු කොටස් බෙදා දුන්හ. ඉක්බිති සිව් දෙනාම නුවරින් පිටව, පස් වණක් නෙළුම් වලින් වෙළී ඇති විලක් අසබඩ හිමාලයේ අසපුවක් තැනූහ. සොහොයුරෝ දෙදෙනාම එකට දෙමාපියන් රැක බලා ගත්හ. සෑම උදෑසනකම ඔවුහු දළ පිරිසිදු කරන දණ්ඩ හා කට සේදීම සඳහා ජලය ගෙනා අතර, පැන්සල අතුගා පිරිසිදු කර බීමට ජලය ගෙනා ගියේය. ඔවුන් වනයෙන් මිහිරි ගෙඩි ගෙනා, ස්නානයට උණු හෝ සිසිල් ජලය පිළියෙළ කර, දෙමාපියන්ගේ වියැකුණු කෙස් සකස් කර, පාද පිරිමැද්දේය. මෙසේ දවස් ගත විය.

නන්ද සිතුවේ තමා දෙමාපියන්ට ගෙඩි ගෙනා දිය යුතු බවයි. ඔහු ළඟින්ම රැස් කළ ගෙඩි, එකක් දෙකක් දින පැරණි වුවද, උදෑසනින්ම ගෙනවුත් පිරිනැමීය. දෙමාපියෝ එය අනුභව කර දිනයේ අවශේෂ කාලය උපවාසයේ ගත කළහ. සෝණ බොහෝ දුරට ගොස් මිහිරි මේරූ ගෙඩි රැස් කළේය. ඔහු ඒවා ගෙනා විට, දෙමාපියෝ දැනටමත් කා ඇති බැවින් උපවාසයේ යෙදී සිටින බව කීහ. ඔහුගේ ගෙඩි දිනෙන් දින නිකම් නැති වී ගියේය. සෝණ සිතුවේ දෙමාපියෝ දුබල වන නිසා නොමේරූ ගෙඩි ඔවුන්ගේ ආයුකාලය කෙට්ටු කරන බවයි.

සෝණ නන්දට සෑම දිනකම තමා පැමිණෙන තෙක් රැඳී සිටින ලෙසත්, එවිට දෙදෙනාටම එකට ආහාර ගෙනාගත හැකි බවත් කීය. තනිකරම පිනෙහි ප්‍රතිඵල ලබා ගැනීමට ආසා කළ නන්ද, මේ ගැන සැලකිල්ලක් නොදුන්නේය. නන්ද වැරදි ලෙස කටයුතු කරන බව සෝණ තීරණය කළේය. ඔහු තව ඉඩෑරුම් දීමට සුදුසු නැති බවත්, වයස්වරුණු සහෝදරයා ලෙස තමා ම දෙමාපියන් රැක බලා ගන්නා බවත් නන්දට කීය. ඔහු නන්දට වෙනත් තැනකට යන්නැයි කියා ඇඟිලි නටවා පලවා හැරියේය. නන්ද සහෝදරයාගෙන් සමුගෙන, වූ දේ දෙමාපියන්ට පැවසීය.

නන්ද තම පත්‍ර කුටියට ගොස් ධ්‍යාන වට්ටෝරුව මත දෘෂ්ටිය යෙදුවේය. ඒ දිනයේම ඔහු පඤ්චාභිඤ්ඤා සහ අෂ්ට සමාපත්ති ලබා ගත්තේය. තම සහෝදරයාගේ සමාව ලබා ගන්නා ක්‍රම ගැන ඔහු සිතුවේය. ඔහු සිනේරු පර්වතයෙන් වැලි හෝ අනෝතත්ත විලෙන් ජලය, හෝ සතර මහාරාජයන් සහ ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා ද ගෙනාගත හැකි විය. එය අසාර්ථක වුවහොත්, ඔහු මනෝජ රජතුමා සහ ඉන්දියාවේ සියලු රජවරුන් ගෙනා, එවිට සෝණගේ ගුණවත් බව හිරු හා සඳු මෙන් බැබළෙනු ඇත. ඔහු අහසින් පියාසර කර බ්‍රහ්මවද්ධනයේ රාජාගාරයේ දොරටුව වෙත ගොස් තාපසයෙක් රජු හමුවීමට කැමති බව පවසා එවීය.

රජතුමා ආහාර හා වස්ත්‍ර පිරිනැමුව ද, තාපසතුමා කිසිවක් ගත්තේ නැත. නන්ද තම ස්වයං බලයෙන් රජුට සම්පූර්ණ ඉන්දියාවේ පාලනය ලබා දෙන බව කීය. ඔහු පැණවූයේ, රුධිරයක් ටිකක්වත්, මැස්සෙකුගේ රුධිරය තරම්වත් නොවදින බවත්, කිසිදු රාජ්‍ය භාණ්ඩාගාරයක් වැයවන්නේ නැති බවත්ය. රජතුමා ඔහුව විශ්වාස කර සේනාව සමඟ ගමන් ආරම්භ කළේය. නන්ද සේනාවට රසින් සෙවණ සැපයුවේය, වර්ෂාව වළක්වා, මග පිරිසිදු කර, මුවෙකුගේ සමක මත හිඳගෙන ඉහළින් පියාසර කළේය. කොසොල් රටේ සේනා දෙක සටනට මුහුණ දුන් විට, නන්ද ඒ දෙකට මැදින් සම විහිදුවා සියලු හී අල්ලා ගත්තේය. හී සියල්ල අවසන් වූ විට, සේනා දෙක අසරණව සිට ගියේය. කොසොල් රජු මනෝජ රජුට යටත් වුවහොත් රාජ්‍යය ඔහුට ම ඉතිරි වන බව නන්ද කී අතර, රජතුමා එකඟ විය.

මෙසේ මනෝජ රජතුමා අංග හා මගධ ජයගෙන සම්පූර්ණ ඉන්දියාවේ ස්වාමියා විය. මෙයට වසර හතක්, මාස හතක්, දින හතක් ගත විය. ඔහු එකසිය එක් රාජාවන් බ්‍රහ්මවද්ධනයට ගෙන්වාගෙන දින හතක් තුළ දානෝපහාරයක් කළේය. රජතුමාට සතියක් තම තේජස භුක්ති විඳින්නට ඉඩ දෙන තුරු තමාව නොපෙන්වීමට කැමති වූ නිසා නන්ද දුරස්ව සිටියේය. හත්වන දිනයේ, රජතුමා මේ බලය තම දෙමාපියන්ගෙන් හෝ වෙනත් කිසිවකුගෙන් නොව, ඒ තාපසයාගෙන් ලැබුණු බව සිතීය. ඔහු නන්ද සිහි කළේය. නන්ද ඔහු ඉදිරියේ ආකාශයේ පෙනී සිටියේය.

රජතුමා ගාථාවකින් නන්ද දේවදූතයෙක්ද, ගන්ධර්වයෙක්ද, ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාද, හෝ මායා බලයක් ඇති මිනිසෙක්ද යනුවෙන් ඇසීය. නන්ද තමා මිනිසෙක් බව පිළිතුරු දුන්නේය. රජතුමා ඔහුට රථ, ඇත්, ධනය, මාලිගාව සහ රාජ්‍යයෙහි අර්ධයක් ද පිරිනැමුවේය. නන්ද සියල්ල ප්‍රතික්ෂේප කළේය. ඔහු ඉල්ලූ එකම දේ වූයේ, රජතුමා හා අනෙකුත් පාලකයෝ ඔහු වෙනුවෙන් කරුණු ඉල්ලා සිටීමයි. ඔහුගේ වයස්වරුණු දෙමාපියෝ සහෝදරයාගේ රැකවරණය යටතේ ජීවත් වූහ, තමාටද ඔවුන් උපස්ථාන කිරීමට ඉඩ ලැබේවා යයි ඔහු කැමති විය. රජතුමා එකඟ වී එකසිය එක් රාජාවන් සහ විසිහතර සේනාව රැස් කළේය.

සෝණ දිවැසින් ඒ පෙරහැර ළංවෙමින් තිබෙනු දුටුවේය. නන්දගේ ආශ්චර්යයන් එතරම් දැක ඇති රාජාවෝ, තමාගේ ම බලය ගැන සැක පහළ කර තමාට විරුද්ධව කථා කළ හැකි බව ඔහු දැන සිටියේය. එය ඔවුන් නරක පුනරුත්පත්තියකට ගෙන යනු ඇත. එබැවින් ඔහු උරහිසෙන් අඟල් හතරක් ඉහළින් ආකාශයේ එල්ලී ගත් කරපොට්ටක් ගෙන අනෝතත්ත විලට ජලය ගෙනාමට පියාසර කළේය. ඔහු රජතුමා අසලින්ම ගියේය. නන්ද ඔහුව දැක, දැක්වීමට බිය වී හිමාලය තුළට අතුරුදහන් විය. රජතුමා මොහු කවුදැයි ඇසීය, සෝණ ගාථාවකින් පිළිතුරු දුන්නේය. තමා කිසි දිනක තාපස ධර්මයෙන් බිඳී නැති බවත්, රෑ දහවල් දෙකේම දෙමාපියන් උපස්ථාන කරන බවත් ඔහු කීය. ඉක්බිති ඔහු අසපුව වෙත මග තනා, පියාව හිඳුවීමට ඉක්මනින් ගෙදර ගියේය.

රජතුමා හා අනෙකුත් සියලු දෙනා අසපුව වෙත පැමිණි විට, නන්ද ද නැවත පැමිණියේය. ආචාර කිරීම් අවසානයේ, නන්ද නැගිට දෙමාපියන් හා සහෝදරයාට වැන්දේය. ඔහු ගාථාවකින් නැවත වයස්වරුණු දෙමාපියන් උපස්ථාන කිරීමට ඉඩ දෙන්නැයි ඉල්ලා සිටියේය. සෝණ රාජාවන්ට කථා කළේය. තම මුතුන් මිත්තන්ගේ පුරාතන සම්ප්‍රදාය පහත් කර වයෝවෘද්ධයන්ට විරුද්ධව පාප කරන අය නිරයේ උපදින බවත්, පවුලේ වගකීම වැඩිමහල් පුතාට පැවරෙන බවත් ඔහු කීය. වැඩිමහල් ලෙස, ඔහු සතුටින් එම වගකීම භාරගත් අතර, කිසි දිනක ධර්මය අත් නොහරින බවද කීය. රාජාවෝ සතුටට පත් වී, තම භක්තිය නන්දගෙන් සෝණ වෙත හරවා ගත්හ. ඔහු රෑ අඳුරේ පහනක් දැල්වූ බව ඔවුහු කීහ.

ඉක්බිති නන්ද තමාව සෝණගේ දාසයා ලෙස පිරිනැමුවේය. සෝණ ඔහුට කෝප නොවූයේය. ඔහු එසේ හැසිරුණේ සහෝදරයාගේ උද්ධත ගුණය පහත් කිරීමටම පමණක් බව කීය. දැන් ඔහු ඔහුට සමාව දුන්නේය. මව නන්දව වැළඳගැනීමට අවසර ඉල්ලූ විට, සෝණ එය දුන්නේය. ඇය නන්දගේ හිස සිප ගත් අතර, ඇගේ හදවත සුළංහි සෙලවෙන තරුණ කොළ පතක් මෙන් සතුටින් සෙලවුනේය. සෝණ නන්දට මව ස්වර්ගයට මගයයි කියා, ඇයව රැක බලා ගත යුතු බවද කීය. ඉක්බිති ඔහු දරුවකු වෙනුවෙන් මවක දරන දීර්ඝ වෙහෙස විස්තර කර, දෙමාපියන් දෙදෙනාගෙන් එක් අයකු නොසලකන අයෙක් දරුණු ඉරණමකට මුහුණ දෙන බවත්, වෘද්ධ වියේ ඔවුන් රැකබලා ගන්නා අය සතුට ලබන බවත් කීය. රාජාවෝ මෙය අසා විශ්වාස කළහ. ඔහු ඔවුන් පඤ්චශීලයේ පිහිටුවූ අතර, ඔවුහු ධාර්මිකව රාජ්‍ය පාලනය කර ස්වර්ගයට ගියහ. සෝණ හා නන්ද ජීවත්ව සිටින තාක් දෙමාපියන් උපස්ථාන කර, බ්‍රහ්මලෝකය සඳහා නියමිත වූහ.

බුදුන් වහන්සේ උපත් නම් කරමින් දේශනාව අවසන් කළ සේක. දෙමාපියෝ මහා රජුගේ රාජසභාවේ සාමාජිකයෝ වූහ. නන්ද ආනන්ද හිමියන් වූහ, මනෝජ රජතුමා සාරිපුත්ත හිමියන් වූහ, එකසිය එක් රාජාවෝ අසූ ප්‍රධාන ස්ථවිරයන් හා තවත් කිහිප දෙනෙක් වූහ. විසිහතර සේනාව බුදුන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෝ වූහ. තාපස සෝණ බුදුන් වහන්සේ ම වූහ. සත්‍යය දේශනාවේ අවසානයේ, මව උපස්ථාන කළ භික්ෂුව සෝවාන් ඵලයේ පිහිටුවනු ලැබීය.

ජාතක අටුවාව මෙම කථාව තම දීර්ඝ කථා අතර තබන්නේ එහි එක් පාඩමකට වඩා ඇති බැවිනි. නන්ද මහත් බලයක් ලබා, එය පවුලක් නැවත ගොඩනඟන්නට යෙදවීය. සෝණ ඊටත් වඩා වැඩි බලයක් දරා, එය රාජාවන්ට දෙමාපියන් ගරුකටයුතු බව උගන්වන්නට යෙදවීය. මේ කථාවෙන් පෙනෙන්නේ, බෙදාගත් සේවාවකට දෙපසෙහිම ඉවසීම අවශ්‍ය බවත්, සමාව ඇති විට සමාව ඉල්ලීම පහසු වන බවත්ය. භක්තිකයෙකු සඳහා, මෙම කථාව නිහඬ පාඩමක් ගෙන එයි. අප හදා වැඩූ අය අපගේ ප්‍රථම ගුරුවරු වෙති. ඔවුන් රැකබලා ගැනීම කිසිම සිංහාසනයකට සමාන නොවිය හැකි පුණ්‍ය මගකි.