සුමංගල ජාතකය

පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතක අංක 420 වන මෙම කථාව බුදුරජාණන් වහන්සේ රජෙකුට ඉවසීම පිළිබඳව අවවාද කරමින් වදාළ දෙයකි. ඉවසීම වෙනුවට වෙනත් මාර්ගයක් ගැනීමෙන් සිදුවිය හැකි ප්‍රාචීනත්වය සහ එහි මිල කෙතරම් ද යන්න පෙන්වීමට, බුදුරජාණන් වහන්සේ තම පෙර ජීවිතයේ උයන්පල්ලා වූ සුමංගල නම් තැනැත්තා පිළිබඳ පුරාණ කථාව සිහිපත් කළ සේක.

ඒ පෙර ජීවිතයේ බෝධිසත්වයන් වහන්සේ කරුණාවෙන් බරණැස රාජ්‍යය පාලනය කළ සේක. හුදෙකලාව වාසය කළ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් රාජකීය උයනෙහි වාසයට පැමිණි කල, රජතුමා ඔහු ප්‍රීතියෙන් පිළිගත් සේක. ඔහු තම භක්තිමත් උයන්පල්ලා වූ සුමංගල වෙත, තාපසයාගේ දෛනික අවශ්‍යතා සැලසීමේ වගකීම පැවරීය.

එක් සන්ධ්‍යාවක, ඥාතීහු අනපේක්ෂිතව පැමිණියහ. නිවසේ ඔවුනට ආහාර පිණිස මස් නොවීය. හිරු උදාවට පෙර, සුමංගල උයනෙහි තෘණ කමින් සිටි මුවෙකු දුටු බැවින් එය දඩයම් කිරීමට දුන්න ගත්තේය. උයන මත තවමත් පහළව ඇති උදෑසන මීදුම මැදින් ඔහු නිශ්ශබ්දව ගමන් කළේය.

ගසක් යට නිසලව හිඳින අඳුරු රූපයක් දුටු සුමංගල, එය මුවෙකු යැයි සිතී. දඩයක්කරුවෙකුගේ නිරවද්‍යතාවෙන් ඔහු හීය මුදා හළේය. සත්ත්වයෙකුගේ හඬ වෙනුවට, ඔහු වසර ගණනාවක් සේවය කළ එම පසේබුදුරජාණන් වහන්සේගේ මෘදු හඬ ඇසුණේය. මීදුම මැදදී ඒ තාපසයා මාරාන්තික තුවාලයක් ලබා සිටියේය.

මරණාසන්න තාපසයා, තමා මරා දැමූ මිනිසා දෙස අප්‍රමාණ මෛත්‍රියෙන් පමණක් බලා සිටියේය. කිසිදු වචනයක් නොකියා, අවසන් සාමයට පිවිසියේය. ඒ නිසා සුමංගල, මළ අයගේ නිශ්ශබ්දතාවෙන්වත් සන්සිඳවිය නොහැකි භීතියක් සමඟ තනිව ඉතිරි විය.

රජතුමා නිර්දය ලෙස ඔහුට මරණ දණ්ඩනය නියම කරනු ඇතැයි විශ්වාස කළ සුමංගල, මළ සිරුර හමුවීම සමඟම කඳුකර වනාන්තරයට පලා ගියේය. රාජසභාව, පූජනීය පුරුෂයාගේ මරණය දැන ගත් විට, අතුරුදහන් වූ උයන්පල්ලා සොයා ගෙන දඬුවම් කළ යුතු බවට ඉල්ලා සිටියේය.

බෝධිසත්වයන් වහන්සේ තම ඇමතිවරුන් පවා වළක්වා සිටි සේක. සියලු තත්ත්වයන් පළමුව විමසා නොබලා කෝපයෙන් ක්‍රියා කරන රජෙකු, ජනාකීර්ණ වෙළඳපොළක නිරුවත් කඩුව කරකවන අන්ධයෙකුට සමාන බව ඔවුන් ඉදිරියේ ප්‍රකාශ කළ සේක. වසර තුනක් පුරාම රාජසභාව නිශ්චලව තබා ගත් සේක. එම අතරතුර උයන්පල්ලා අවසානයේ ඉදිරිපත් වුවහොත් ඔහුට දඬුවමක් නොලැබෙන බව නිහඬව දැනුම් දෙමින්.

වසර ගණනාවක වරදකාරී හැඟීමෙන් සහ සැඟවී සිටීමෙන් ක්ලාන්ත වූ සුමංගල, අවසානයේ තමාම ඉදිරිපත් වී, තම බෙල්ල ඝාතන පීඨයේ තබා ගත්තේය. රජතුමා මෘදු ලෙස ඔහුගෙන් ප්‍රශ්න කර, ඒ මරණය මීදුම සහ හදිසිය නිසා ඇති වූ, කිසිදු ද්වේෂයක් නැති, සම්පූර්ණ අනතුරක් බව තහවුරු කළේය. එවිට පමණක් බෝධිසත්වයන් වහන්සේ තම කඩුව බිම තැබූ සේක. හඬමින් සිටි සේවකයා වැළඳ ගෙන, ඔහු සම්පූර්ණයෙන් සමාව දුන් සේක.

කථාවේ අවසානයේ බුදුරජාණන් වහන්සේ සුමංගල යනු ආනන්ද හිමියන් බව හඳුනා වදාළ සේක. එක් ඉක්මන් තීන්දුවකින් අහිංසක ජීවිතයක් විනාශ වීමට ඉඩ නොදී, එක් වරක් රජුගේ රාජසභාව වසර තුනක දීර්ඝ කාලයක් නිශ්චලව රැක දුන් ඒ ඉවසීමමයි, ආනන්ද හිමියන් මේ ජීවිතයේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයන් අතර තවමත් පරිචය කළ ඉවසීම.

රජුගේ වසර තුනක ඉවසීමෙන් ඔප්පු වූයේ, එම ශෝකජනක සිදුවීම වැදගත් නොවූ බව කිසිදා නොවේ. ඉක්මන් පළිගැනීම, එය ඉලක්ක කළ පුද්ගලයා වෙත පැමිණීමට බොහෝ කාලයට පෙර, පාලකයාගේම විනිශ්චය විෂ කරයි. ඉවසිලිමත් විමසීම, සත්‍යයට ළඟා වීමට කොපමණ කාලයක් ගත වුවත්, ධර්මිෂ්ඨ රජෙකුට අවසානයේ ඔහුව කපා නොදමා ධාරණය කළ හැකි එකම ඔටුන්න එයයි.

රජතුමා වසර තුනක් බලා සිටියේ සුමංගලගේ වරද ගැන සැකයක් නිසා නොවේ. ඒ මීදුමේ සිදු වූ දේ, කාලය යම් ආකාරයකින් වෙනස් කරයි යන බලාපොරොත්තුවෙන් ද නොවේ. ඔහු බලා සිටියේ, බියෙන් බිඳුණු විශ්වාසය කොතරම් අවංක වුවත් එක් ප්‍රකාශයකින් ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කළ නොහැකි නිසාය. සුමංගලට රජුගේ ඉවසීම සෘතු ගණනාවක් පුරා ස්ථාවරව පැවති බව දැකීමට අවශ්‍ය විය, එක් සන්සුන් සන්ධ්‍යාවක් පමණක් නොවේ. එවිට පමණක් සිංහාසනයෙන් දුන් සමාව වැසීමට රැඳී සිටින උගුලක් නොවේ යයි ඔහුට විශ්වාස කළ හැකි විය. එම දිගු ප්‍රතීක්ෂාවම, සෘතුවෙන් සෘතුවට එක් වරදක්වත් නොමැතිව ගෙවුණු කාලය, එයම එම සාක්ෂිය විය; කොතරම් අවංක වුවත් වචන පමණක් කිසිදා ඉටු කළ නොහැකි සාක්ෂිය.