තිත්තිර ජාතකය (දෙවන කොටස)

කෞෂාම්බි අසල බදරික විහාරයේ හික්ෂූන් වහන්සේලා නව නීතියක් එකඟ වූහ. හික්ෂුවකට නවකයෙකු සමඟ යම් නිශ්චිත රාත්‍රී ගණනකට වඩා එකම කුටියේ නොවැතිය හැකිය. මෙම නීතිය උල්ලංඝනය වීමේ බියෙන්, බුදුරදුන්ගේම පුත් රාහුල කුමාරයාගේ වාරය පැමිණි විට ඔහුට මඤ්චකයක් සකස් කර දීමට කිසිවෙකු කැමති නොවීය. රාහුල තෙරුන් පියාණන් වහන්සේගෙන්, තම ආචාර්‍ය සාරිපුත්ත තෙරුන්ගෙන් හෝ කිසිදු ජ්‍යෙෂ්ඨ හික්ෂුවකගෙන් ව්‍යතිරේකයක් ඉල්ලා සිටියේ නැත. ඒ වෙනුවට නිශ්ශබ්දව, එම රාත්‍රිය බුදුරදුන්ගේම වැසිකිළි කුටියේ නවාතැන් ගත්තේය. පසුදින උදෑසන බුදුරදුන් තම පුත්‍රයා නිදාගත් ස්ථානය දැනගෙන, පැමිණිල්ලක් නොමැතිව ලබා දුන් පිළිතුර ඇසූ විට, රැස්ව සිටි හික්ෂූන් වහන්සේලාට බොහෝ පෙර ජාතියක කථාවක් වන තිත්තිර ජාතකය වදාළ සේක. එය පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතක අංක 319 වේ. එමගින් රාහුල තෙරුන් තුළ පැමිණිල්ල නොකරන මෙම සංයමය කොතරම් පුරාතනදැයි පෙන්වා දුන්නේය.

බ්‍රහ්මදත්ත රජු බරණැස රජ කරන සමයේ බෝසතාණන් වහන්සේ ලෞකික ජීවිතය අත්හැර හිමාල වනාන්තරවල තවුසෙකු ලෙස වාසය කළහ. ඔවුන්ගේ අසපුවට නුදුරින්, වැද්දෙකු ඉතා පැහැදිලිව හා දුර දක්වා ගිය හඬක් ඇති වනාන්තර වටු පක්ෂියෙකු ඇල්ලීය. ඔහු ඌ මරා නොදමා, කූඩුවක තබා, රැවටිලි පක්ෂියා ලෙස පුහුණු කළේය. කූඩුව උස තණ මැද තබා, ආසන්නයේ සැඟවී, වටුවා හඬ නැගීම බලා සිටියේය. සහචරයෙකුගේ හඬ යැයි සිතී, අනෙක් වටුවෝ ළඟට පැමිණ ඔහුගේ දැලට හසු වූහ. වාරයෙන් වාරයට, කූඩුවේ සිටි පක්ෂියා තමා කිසි දා තෝරා නොගත් හඬක් නිසා තම වර්ගයා මැරෙනු දුටුවේය.

මෙම සිතුවිල්ල වටුවාට එතරම් වේදනාවක් ගෙනදුන් බැවින්, ඔහු ආහාර නොගෙන, විවේකයක් නොලබා සිටියේය. “මගේ හඬ නිසා එක් ඥාතියෙක් පසු එක් ඥාතියා දැලට ළඟා වෙයි. මම තෝරා නොගත් නමුත් නතර කළ නොහැකි ආශාවකින්. මෙය මගේ වරදද, නැතහොත් දැල ඇටවූ තැනැත්තාගේ පමණද?” එක් දිනක, දඩයමෙන් වෙහෙසට පත් වැද්දා තවුසාගේ අසපුව අසල නිදාගත්තේය. අවස්ථාව ලද වටුවා මිනිස් හඬින් කතා කර, තමාගේ ප්‍රශ්නය තවුසා වෙත සෘජුවම ඉදිරිපත් කළේය. වෙනත් අයෙකුගේ මරණයට අකැමැත්තෙන් දායක වන සත්වයාට, එම මරණය හදවතේ කිසි දිනක නොතිබුණු විට, අපරාධයක් ඇලෙනවාද?

තවුසා ගාථාවකින් පිළිතුරු දුන්නේය. එම ගාථාව ම බුදුරදුන් දැන් බදරික හික්ෂූන්ට නැවත වදාළ සේක. හදවතේ කිසි අයහපත් සිතක් හානියක් කිරීමට පොළඹවන්නේ නම්, ඒ හානියේ සෘජු කොටසක් වූවත්, එම පුද්ගලයා වරදකාරී නොවේ. වැදගත් වන්නේ චේතනාව, එනම් සංකල්පය ය. ප්‍රතිඵලය ගැන කිසිදු ආශාවක් නොමැතිව කළ ක්‍රියාවක් එය කළ තැනැත්තා වෙත කිසිදු සදාචාරාත්මක බරක් ඉතිරි නොකරයි, ඒ ප්‍රතිඵලය එම ක්‍රියාවෙන් කෙතරම් පැහැදිලිව ඇති වුවද. වටුවාගේ හඬ ඥාතීන් දැල කරා ඇදගත් බව සැබෑ ය. නමුත් ඔහු ඔවුන්ගේ මරණය කිසි දිනක කැමති නොවීය. එබැවින් ඔහු සමඟ ගෙන යා යුතු කිසිවක් ඇලී නොතිබුණි. මෙම ඉගැන්වීම පසුව බුදුරදුන් කිසිදු උපමාවක් නොමැතිව අංගුත්තර නිකායේ නිබ්බේධික සූත්‍රයේ ප්‍රකාශ කළ ධර්මයයි. “චේතනාහං භික්ඛවේ කම්මං වදාමි”, එනම්, භික්ෂුවරුනි, චේතනාවම කර්මය යැයි මම කියමි. චේතනා කර, තැනැත්තා කය, වචනය හෝ මනසින් ක්‍රියා කරයි. නෛතික බර ඉදිරියට රැගෙන යන්නේ චේතනාවයි, එය ක්‍රියාවක් ආරම්භ කරන හේතු-ඵල දාමය නොවේ.

බුදුරදුන් කථාව අවසන් කරමින් ඒ දුරස්ථ ජාතියේ චරිත දෙදෙනා නම් කළ සේක. දැලේ පැමිණි වටුවාගේ සැකය සංසිඳවූ වන තවුසා තමාම බව ද, කලබලයට පත් වූ, සැලකිලිමත් වටුවා රාහුල බව ද වදාළ සේක. නව නීතිය සකස් කළ හික්ෂූහු, බුදුරදුන්ගේම පුත්‍රයා එය විශේෂ වරප්‍රසාදයක් ඉල්ලීමකින් තොරව, මෙතරම් නිහඬව පිළිපදියි කියා කිසි දා අපේක්ෂා නොකළහ. එබැවින් රාහුල තෙරුන් ව්‍යතිරේකයක් ඉල්ලා නොසිටි හේතුව ඔවුහු එකවරම තේරුම් ගත්හ. එක් කාලයෙක ප්‍රතිඵලය වෙනුවට ඒ පිටුපස ඇති චේතනාවෙන් ක්‍රියාවක් මැනූ ඒ ම මනස, ජාති ගණනාවකට පසු, වැසිකිළි කුටියේ තමාගේ කුඩා, පැමිණිල්ලක් නොමැති රාත්‍රිය එම එකම මිනුමෙන් මැනුවේය. කිසිවෙකුට කිසිදු අයුතුකමක් සිදු වී නොතිබුණි, කිසිදු නීතියක් උල්ලංඝනය වී නොතිබුණි. එබැවින් කිසිදු පැමිණිල්ලක් නොතිබුණි, එයින් ගෙන යා යුතු දෙයක් නොතිබුණි, නිහඬ සතුට හැර.