උදය ජාතකය

බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේදී, බ්‍රහ්මචාරී ජීවිතයෙන් කලකිරී ඉන්ද්‍රිය සුවය ප්‍රාර්ථනා කළ භික්ෂුවක් ගැන මෙම කථාව දේශනා කළ සේක. ඔහුගේ අසතුට දැනගත් බුදුරජාණන් වහන්සේ, අතීතයේ ප්‍රඥාවන්ත රජවරු මෙයට වඩා බොහෝ සම්පූර්ණ ලෙස කාමය ජය ගත් බව සහෝදරයන්ට සිහිපත් කරවා, එවැනි ජයග්‍රහණයක ස්වරූපය පෙන්වීමට මෙම කථාව වදාළ සේක. මෙම කථාව පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතක ග්‍රන්ථයේ, එම එකතුවේ අංක 458 ලෙස උදය ජාතකය නමින් ආරක්ෂා වී ඇත.

බොහෝ කලකට පෙර, කාසි රජු සුරුන්ධන නගරයේ පුත්‍රයෙක් හෝ දියණියක් නොමැතිව රාජ්‍ය කළේය. කාලයත් සමඟ ඔහුගේ ප්‍රධාන බිසව පුතෙකු බිහි කළ අතර, ඔහුගේ උපතින් බොහෝ දෙනාගේ සිත් ප්‍රීතියට පත් වූ බැවින් ඔහුට උදයභද්ද යන නම දෙන ලදී. ඉන් ටික කලකට පසු රජුගේ තවත් භාර්‍යාවක් දියණියක් බිහි කළ අතර, ඇයට ස්ත්‍රී රූපයෙන් එම නමම, උදයභද්දා, දෙන ලදී. දරුවන් දෙදෙනාම අනේක පෙර ජාතිවල සිත පිරිසිදු වූ අතර, වැඩෙන විටදීත් ඉන්ද්‍රිය කාමයෙන් බැහැරව සිටියහ. රජු තම පුත්‍රයා සිංහාසනය භාර ගෙන විවාහ වන ලෙස දිරිගැන්වූ විට, රාජකුමාරයා කොන්දේසියක් තැබීය: ඔහු නිර්මාණය කරවා, රට පුරා තමාට සමාන කෙනෙකු සෙවීමට යවන ලද කාන්තාවගේ රන් ප්‍රතිමාවට ගැළපෙන කාන්තාවක් සමඟ පමණක් විවාහ වන බවයි. ප්‍රතිමාවට සමාන කාන්තාවක් හමු නොවූ අතර, රජු තම දියණිය ඉදිරිපත් කරන තුරු, ඇය සිටගත් විට ඇගේ අලංකාරය ප්‍රතිමාවට වඩා ඉක්මවා ගියේය.

රාජකුමාරයා වන උදයභද්ද සහ රාජකුමාරිය වන උදයභද්දා, දෙමාපියන්ගේ ඉල්ලීමට අනුව විවාහ වූහ; එහෙත් ඔවුහු තම පෙර පිරිසිදුභාවය රැක ගත්හ. ඔවුහු එකම කුටියක ජීවත් වූවද, කිසි විටෙකත් එකිනෙකා දෙස කාම දෘෂ්ටියෙන් බැලුවේ නැත; විවාහයෙන් පසුවත් ඔවුහු තම ඉන්ද්‍රියන් විවාහයට පෙර මෙන්ම සම්පූර්ණයෙන් නියාමනය කළහ.

මහලු රජු මිය ගිය විට, උදයභද්ද සිංහාසනය ලබාගත් අතර, උදයභද්දා ඔහුගේ රැජින ලෙස ඔහු අසල රාජ්‍ය කළාය. දෙදෙනාම ධර්මානුකූලව පාලනය කරමින්, තම බ්‍රහ්මචර්‍ය ශපථය අබාධිතව රැක ගත්හ. සම්ප්‍රදායේ මතක තබා ගත් දීර්ඝ යුගවල, ඔව්හු එකට වසර 700ක් රාජ්‍ය කළහ.

එක් සන්ධ්‍යාවක එකට වාඩි වී සිටි රජුත් රැජිනත් මෙම වර්තමාන ජීවිතයෙන් ඔබ්බට කුමක් පවතිනවා ද යන්න ගැන කථා කළහ. ඔවුන් අතර එකඟ වූයේ, ඔවුන්ගෙන් පළමුව මිය යන්නා හැකි නම් ආපසු පැමිණ, ඊළඟ ජීවිතයේ තමාට සිදු වූ දේ අනෙකාට පැවසිය යුතු බවයි.

මෙම ගිවිසුමෙන් ටික කලකට පසු උදයභද්ද මිය ගියේය. ඔහු ජීවිත කාලය පුරා රැක ගත් පිරිසිදුභාවය නිසා, ඔහු වහාම තාවතිංස දෙව්ලොව දෙවිවරුන්ගේ රජු වූ ශක්‍රයා ලෙස නැවත ඉපදුණේය. එම දෙව්ලොවේ ගණනය අනුව දින හතක් පුරා, අලුතින් ඉපදුණු සත්ත්වයින්ගේ සිරිතට අනුව, ඔහුට තම පෙර ජීවිතය සිහිපත් කළ නොහැකි විය. මිනිස් ගණනය අනුව වසර 700ක් ගත වීමෙන් පසුව පමණක් ඔහු තම රැජිනට දුන් පොරොන්දුව සිහිපත් කළේය.

තම පොරොන්දුව සිහිපත් කළ ශක්‍රයා, සුරුන්ධනයේ තනිව රාජ්‍ය කරමින් සිටි උදයභද්දා, එතරම් වසරවල තනිකම තුළ තම පිරිසිදුභාවය රැක ගත්තාද යන්න පරීක්ෂා කිරීමට තීරණය කළේය. ඔහු රාත්‍රියේ රන් පිරුණු බඳුනක් රැගෙන ඇය වෙත ගොස්, ඇය තම මාලිගාවේ අට්ටාලයේ තනිව වාඩි වී සිටියදී ඇගේ නිර්මල රූපය ප්‍රශංසා කරමින්, එම රන් වෙනුවට ඇය සමඟ රාත්‍රිය ගත කිරීමට ඉල්ලා සිටියේය. උදයභද්ද මිය ගිය පසු, දෙවියෙකු, භූතයෙකු හෝ මිනිසෙකු වුවත් කිසිවෙකු ඇයට අවශ්‍ය නොවන බව ප්‍රකාශ කරමින්, රැජින ඔහුව තදින් ප්‍රතික්ෂේප කළාය. ඇගේ ප්‍රතික්ෂේපය නිසා ශක්‍රයා අතුරුදහන් විය.

ඊළඟ රාත්‍රියේ, ශක්‍රයා රිදී බඳුනක් රැගෙන ආපසු පැමිණ, ඔහු ඉදිරිපත් කරන සැප ගැන නැවතත් කථා කරමින් සිය ඉල්ලීම දිගටම කළේය. මෙවර රැජින තීරණය කළේ, ප්‍රතික්ෂේප කරන වුවද කිසියම් පිළිතුරක් දීම ඔහු නැවත නැවතත් පැමිණීමට හේතු වන බවයි. ඇය කිසිවක් නොපැවසූ අතර, පිළිතුරක් නොලැබුණු ශක්‍රයා නැවතත් අතුරුදහන් විය.

තුන්වන රාත්‍රියේ ශක්‍රයා නැවත පැමිණියේ, මෙවර යකඩ බඳුනක් රැගෙනය. එය ඊට පෙර ආ රන් හෝ රිදී බඳුනට වඩා අඩු වටිනාකමක් ඇත්තකි. දැන් රැජින කථා කළ අතර, ඔහුගේ හැසිරීමේ විචිත්‍රත්වය පෙන්වා දුන්නාය: කාන්තාවකගේ අනුග්‍රහය ලබා ගැනීමට ආශා කරන මිනිස් පිරිමින් සෑම වාරයකම තම යෝජනාව වර්ධනය කරති; එහෙත් මෙම ආගන්තුකයා සෑම පැමිණීමකදීම තම යෝජනාව අඩු කළේය. ඔහු සාමාන්‍ය මිනිසෙක් නොවන බව කියන, තම ඉදිරියේ සිටින මෙම සත්ත්වයා ද මිනිසුන් දන්නා ක්ෂය වීමට සහ වයස්ගත වීමට යටත්ව සිටිනවා ද යන්න ඇය විමසුවාය.

ඇගේ ප්‍රශ්නය ශක්‍රයාට තම අජරාමර ස්වභාවය පැහැදිලි කිරීමට මග විවර කළ අතර, අවසානයේ ඔහු තමා කවරෙකු දැයි හෙළි කළේය. ඔහු ඇයට සරලව පැවසුවේ තමා උදය බවත්, දිගු කලකට පෙර ඔවුන් එකිනෙකාට කළ පොරොන්දුව ඉටු කිරීමට පැමිණි බවත්‍ය. තම වචනය රැක ගෙන ඇය සමඟ කථා කළ නිසා, දැන් ඔවුන් අතර පැවති ගිවිසුමෙන් තමා නිදහස් බව ඔහු පැවසීය.

ඔහු ගමනට පෙර, ශෝකයෙන් සිටි රැජිනට ගාථා ඔස්සේ සත්‍ය හතරක් ඉගැන්වූ අතර, ඔහුගේ පැමිණීම ඇයට දුක හැර වෙනත් යමක් ලබා දෙන ලෙස කළේය. යෞවනය එක් ක්ෂණිකව ගෙවී යන බවත්, එය ආපසු නොඑන බවත් ඔහු පැවසීය. ලෝකය මුළුමනින්ම එක් රජෙකුට අයත් වුවද, එම රාජ්‍ය බලයට ඔහුව මරණයෙන් බේරා ගත නොහැකි බව ඔහු පැවසීය. මව, පියා සහ සියලු ඥාතීන් අවසානයේ වෙන්විය යුතු බවත්, ශරීරයේම ක්ෂය වීමට වඩා ශක්තිමත් කිසිවකින් බැඳී නැති බවත් ඔහු පැවසීය. අවසාන වශයෙන්, ඇය අගය කළ මෙම ශරීරයම කාලයත් සමඟ වෙනත් සත්ත්වයින්ට ආහාර වන බවත්, එබැවින් තවමත් හැකි විට ධර්මානුකූලව ජීවත් විය යුතු බවත් ඔහු පැවසීය.

මෙම ධර්ම දේශනාව ඇසූ උදයභද්දා, ඊළඟ දිනයේම තම සිංහාසනය අත්හළාය. ඇය රාජ්‍ය ඇමතිවරුන්ට භාර දී, මාලිගාව හැර, තම නගරයේම උද්‍යානයක තපස්විනියක ජීවිතය ගත කළ අතර, එහි ධර්මානුකූලව තම ඉතිරි දින ගත කළාය. ඇය මිය ගිය විට, ඇයව පරීක්ෂා කර උපදෙස් දුන් ශක්‍රයාගේම නිවසේ සේවිකාවක ලෙස තාවතිංස දෙව්ලොව නැවත ඉපදුණාය.

කථාව අවසන් කරමින්, බුදුරජාණන් වහන්සේ භික්ෂූන්ට වදාළ සේක, එහි චරිත කවුරුන් වූවාදැයි. රාජකුමාරිය උදයභද්දා, එම ජන්මයේ පසුව රාහුලගේ මව වූ කාන්තාව බව වදාළ සේක. බුදුරජාණන් වහන්සේ තමන් වහන්සේම ශක්‍ර වූ බවද වදාළ සේක; ඒ තම පොරොන්දුව රැක, ඇයට අනිත්‍යතාවේ සත්‍යය උගන්වා දුන් දෙවියාය.

උදය ජාතකය, ප්‍රේමය සහ විශ්වාසවන්තකම දිගු රාජ්‍ය කාලය සහ මරණය පවා ඉක්මවා දෙදෙනා අතර පැවතිය හැකි බව සැක කරන ලෙස සවන් දෙන්නන්ගෙන් ඉල්ලන්නේ නැත. එය ඉල්ලා සිටින්නේ, කිසිවෙකුට සමාව නොදෙන ක්ෂය වීම ඉදිරියේ එවැනි විශ්වාසවන්තකමට අවසානයේ ඇති වටිනාකම දැකීමටය: වසර 700ක් සිංහාසනයේ සිටි රජුටත්, රන් ප්‍රතිමාවට වඩා සුන්දර වූ රැජිනටත් එය සමාන වේ. ජේතවනයේ තම පොරොන්දු ගැන වෙහෙසට පත් වූ භික්ෂුවට මෙම සිහිකිරීම හරියටම අවශ්‍ය විය. ඉන්ද්‍රියන් පොරොන්දු වන කුමන සැපත වුවද, ශක්‍රයාගේ රන්, රිදී සහ යකඩ බඳුන් මෙන් එය ඉහළ යන අතර පහළ වේ. නියමිත කාලයේදී ඒවා අත්හරින විනයම, වයස සමඟ තම වටිනාකම නොනසින එකම පූජාව වේ.