වාතග්ග-සින්ධව ජාතකය

ජේතවනාරාමයේ දී බුදුරජාණන් වහන්සේ ලස්සන ස්ත්‍රියක් ගැන දේශනා කළ සේක. ඇය රූමත් ගෘහපතියෙකු කෙරෙහි ආසත්තිය ඇති කර ගෙන සිටියාය. ඔහුව ඇය හමුවීමට ඇගේ මිතුරියෝ පොළඹවා ගත්හ. නමුත් ඔහු අවසානයේ පැමිණි විට ඇය දුෂ්කර ලෙස හැසිරුණාය. ඔහුට ඉක්මනින් අනුකූල වීම තම පවුලේ ඇතුළත කීර්තිය අහිමි කරයි යන භයෙන්‍ය. ඇගේ සීතලට අප්‍රසන්න වූ ඔහු ගිය අතර නැවත කිසිවිටෙක ආවේ නැත. ඇය ආශා කළ දෙය තමාම පහකර දැමූ බව ගැන ශෝකයට පත් ඇය සියලු ආහාර ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර අවසානයේ තම ශෝකයෙන්ම මිය ගියාය. මෙම රටාවම බොහෝ දුරාතීත යුගයක එක් වරක් දැනටමත් සිදු වී ඇති බව බුදුරජාණන් වහන්සේ හික්ෂූන්ට වදාළ සේක.

ඒ පෙර යුගයේ බෝසතාණෝ වාතග්ග නම් සින්ධු වංශයේ උසස් ආජානීය අශ්වයා ලෙස උපන්නහ; ඔහු බරණැස් රජුගේ අශ්ව ශාලාවේ නඩත්තු විය. එක් දිනක් වාතග්ග ගඟේ නාන්නට ගෙන යමින් සිටියදී, කුණ්ඩලී නම් කොටළු දෙනක් ඔහුව දැක ගැඹුරින් ආදරයට පත් වූවාය; තම තත්ත්වයට වඩා බොහෝ ඉහළ සත්වයෙකු කෙරෙහි ඇති ආශාවෙන් ඇය සිහින් වී ගියාය.

තම මව ක්ෂය වෙමින් සිටින බව දුටු කුණ්ඩලීගේ පැටවා, අවසානයේ වාතග්ගව ඇය හමුවීමට පැමිණෙන ලෙස ඒත්තු ගැන්වීය; හමුවීම මගින්ම ඇගේ දුක සමනය විය හැකි යයි ඔහු බලාපොරොත්තු වූයේය. පැටවාගේ ආයාචනයෙන් ස්පර්ශ වූ වාතග්ග, බොහෝ කලක් ඔහු ගැන ආශා කළ කොටළු දෙන වෙත ළඟා වීමට එකඟ විය.

වාතග්ග ළඟා වන විට කුණ්ඩලී අකස්මාතින්ම තම ගෞරවය පිළිබඳ බියට ගොදුරු විය. තම පැටවාගේ ඉල්ලීමෙන් පැමිණි සත්වයෙකුට මෙතරම් පහසුවෙන් අනුකූල වීම, අනුන්ගේ ඉදිරියේ ඇයව නිර්ලජ්ජ පෙනෙනු ඇතැයි ඇය බියවුණාය. ඔහුට ආචාර කරනු වෙනුවට ඇය තම මුළු ශක්තියෙන්ම ඔහුගේ පහළ හනුවට පහර දුන්නාය; එය බිඳ දමා ඔහුව ප්‍රායෝගිකව ඒ ස්ථානයේම මරණයට පත් කිරීමට ආසන්න විය. ලජ්ජාවෙන් හා වේදනාවෙන් පෙළුණු වාතග්ග හැරී ගොස්, වචනයක් නොකියා ගියේය.

ඔහු ගිය මොහොතේම කුණ්ඩලීගේ බිය පසුතැවිල්ලට ඇද වැටුණි. ඇය තමා වෙහෙසී ආශා කළ සත්වයා ඇයගෙන් පහකර දැමුවේ ඇයි දැයි තම පැටවාම ඇයගෙන් සරලව ඇසුවේය. පහසුවෙන් නතු වන ස්ත්‍රියක් අනුන්ගේ ඇස් හමුවේ ගෞරවය නැති කර ගන්නවා යයි පමණක් ඇය පැහැදිලි කළ හැකි විය; එම පරිස්සමම ඇයට සැබවින් අවශ්‍ය වූ සියල්ල වියදම් කරවන අවස්ථාවකදීත්.

බුදුරජාණන් වහන්සේ ඉගැන්වීම අවසන් කළේ, ඉක්මනින් දිනා ගත් ලෙස පෙනී සිටීමේ එවැනි බිය, කුණ්ඩලීට මෙන්ම දැන් ජේතවනයේ ශෝකී ස්ත්‍රියටද දිගු හා අනවශ්‍ය දුකට පමණක් හේතු වන බව පෙන්වමිනි. තම ශෝකයෙන්ම මිය ගිය ස්ත්‍රිය එම පෙර යුගයේ කොටළු දෙන කුණ්ඩලී වූ බවත්, ඇය පහකර දැමූ ගෘහපතියා වාතග්ග තමාම වූ බවත් ඔහු හෙළි කළ සේක. මේ ඉගැන්වීම අසා සිටි ඉඩම් හිමියා එදින ම මාර්ගයේ පළමු ඵලය ලැබීය. පාලි ත්‍රිපිටකයේ ජාතක අංක 266 ලෙස මෙම කතාව මෙම ආකාරයෙන් වාර්තා වී ඇත.

කුණ්ඩලීගේ පහර කිසිවිටෙක තමා වෙනුවෙන් පමණක් වූ නිර්දයතාවක් නොවීය; එය ඇයගේ සිතේ පමණක් පැවති කල්පිත විනිශ්චයකට එරෙහි ආරක්ෂාවක් විය, මන්ද මෙම හමුවීම සකස් කිරීමට ඇගේ පැටවාගෙන් හැර වෙනත් කිසිවෙකු සම්බන්ධ වී නොතිබුණි. ඇයගේ තත්ත්වය ආරක්ෂා කිරීමට අදහස් කළ එම පරිස්සමම අවසානයේ ඇය සැබවින්ම ඉල්ලූ එක් දෙයක් නැති කරවීය; එබැවින්, එම බියෙන්ම මේ වන විට මිය ගිය ස්ත්‍රිය තුළ බුදුරජාණන් වහන්සේ සිය ශ්‍රාවකයන්ට දැකගැනීමට අවශ්‍ය වූ ඒ උගුලයි.

කුණ්ඩලීගේ පැටවා, ඇය වෙහෙසී ආශා කළ සත්වයා ඇය විසින් පහර දී වැටූවේ ඇයි දැයි ඇසූ විට, ගෞරවය හා පෙනුම ගැන ඇගේ පිළිතුරෙන් ඇගේ කුර දැනටමත් කළ දේ සැබවින්ම අහෝසි කළ නොහැකි විය. ප්‍රශ්නය රැඳී පවතින්නේ ඒ නිසාමය, මන්ද ඇගේ පැහැදිලි කිරීම, සංස්කෘතිකව කොතරම් හුරුපුරුදු වුවත්, එම මොහොතේ දිගු කලක් තබා ගත් භක්තියට වඩා තම කීර්තිය ආරක්ෂා කිරීම වැදගත් වූයේ ඇයිද යන්න කිසිවිටෙක ස්පර්ශ නොකරයි.

බුදුරජාණන් වහන්සේ වාතග්ග හා කුණ්ඩලී පිළිබඳ කතාව, පෙර යුගයේ කුතුහලජනක කථාවක් ලෙස පමණක් නොකීහ; ඒ සමානකම පැහැදිලිව දක්වා, ශෝකී ස්ත්‍රිය නැවත ඉපදුණු ඒ කොටළු දෙනම බව නම් කළ සේක. මෙම අඛණ්ඩතාව අවධාරණය කිරීම වැදගත්‍ය. එයින් අදහස් වන්නේ, ඇයව මැරූ බිය ඇයගේ ම ජීවිතයට විශේෂ නව දුබලතාවක් නොව, ඒ අතරතුර කිසිවක් ඉගෙන නොගෙන, වෙනත් ශරීරයක, දෙවන වරට ඇයගෙන් ඉල්ලා සිටි එම පුරාණ බියමයි.

වාතග්ග කෙරෙහි කුණ්ඩලීගේ ආශාව, ගර්දභයෙකු සහ අශ්වයෙකු අතර වූ පරතරය තරණය කළේය; ඔවුන් අතර කිසිදු සාමාන්‍ය හේතුවක් නොමැති දෙවර්ගයක්. එහෙත් ඔහුගේ හනුව බිඳ දැමූ හමුවීමට පෙරත් පසුවත් ශෝකයෙන් ඇගේ ශරීරය ක්ෂය කරවීමට තරම් ඒ ආශාව සැබෑ විය. කථාව ඒ ආශාවම සම්පූර්ණයෙන් සත්‍ය ලෙස සලකන අතර, සාමාන්‍ය විශේෂ හෝ තත්ත්ව සීමා ඉක්මවීම නිසා පමණක් එය මෝඩ යැයි කිසිවිටෙක සිනාසෙන්නේ නැත; එබැවින් ඇය පසුව කරගත් ස්වයං-විනාශය නැරඹීමට වඩාත් වේදනාකාරී වේ.